1 marca – Narodowy Dzień Pamięci Żołnierzy Wyklętych

Joanna Śpiechowicz
01.03.2019 10:24
1 marca – Narodowy Dzień Pamięci Żołnierzy Wyklętych
fot. PAP

Prezydent i premier upamiętnią w piątek żołnierzy powojennego podziemia niepodległościowego. Narodowy Dzień Pamięci Żołnierzy Wyklętych będziemy w Polsce obchodzić po raz dziewiąty.

Chcesz wiedzieć wszystko pierwszy? Dołącz do grupy Newsy Radia ZET na Facebooku

68 lat temu, 1 marca 1951 r. w więzieniu na warszawskim Mokotowie, po pokazowym procesie, władze komunistyczne rozstrzelały siedmiu członków niepodległościowego IV Zarządu Głównego Zrzeszenia „Wolność i Niezawisłość”. Od 2011 r. rocznica tej zbrodni obchodzona jest jako Narodowy Dzień Pamięci Żołnierzy Wyklętych, czyli polskiego podziemia niepodległościowego, które po II wojnie światowej zbrojnie wystąpiło przeciwko sowietyzacji Polski.

Oficjalne uroczystości

Przed południem prezydent Andrzej Duda przed południem wręczy w Pałacu Prezydenckim odznaczenia państwowe, następnie uda się na uroczystości w Wysokiem Mazowieckiem na Podlasiu, a wieczorem przy Grobie Nieznanego Żołnierza w Warszawie weźmie udział w uroczystym Apelu Pamięci.

W uroczystości na stołecznym pl. Piłsudskiego wezmą udział też premier Mateusz Morawiecki, szef MON Mariusz Błaszczak oraz przedstawiciele innych instytucji państwowych. Po apelu zaplanowano przemarsz na mszę św., która zostanie odprawiona w bazylice archikatedralnej.

Apel Pamięci, złożenie kwiatów i zapalenie zniczy planowane są również w południe przed Panteonem – Mauzoleum Wyklętych-Niezłomnych na Cmentarzu Wojskowym na Powązkach w Warszawie. To teren tzw. Łączki, gdzie w latach 1948-1956 komunistyczna bezpieka ukryła ok. 300 ofiar komunistycznego reżimu, w tym bohaterów Polskiego Państwa Podziemnego takich jak m.in. mjr Zygmunt Szendzielarz „Łupaszka”, mjr Hieronim Dekutowski „Zapora” czy ostatni dowódca Narodowych Sił Zbrojnych płk Stanisław Kasznica.

Wydarzenia dodatkowe

W Warszawie wydarzenia związane z Narodowym Dniem Pamięci Żołnierzy Wyklętych zaplanowano też w dawnej siedzibie Ministerstwa Bezpieczeństwa Publicznego w Alejach Ujazdowskich – obecnie Ministerstwo Sprawiedliwości – gdzie będzie można obejrzeć ekspozycję w dawnych celach więziennych.

Planowane jest też przejście szlakiem praskich miejsc kaźni Żołnierzy Wyklętych, w tym przez piwnice budynku przy ul. Strzeleckiej, gdzie mieściła się kwatera główna NKWD w Polsce, następnie siedziba Wojewódzkiego Urzędu Bezpieczeństwa Publicznego.

Inne wydarzenia planowane są również przy gmachu dawnej Informacji Wojskowej, a także w Muzeum Żołnierzy Wyklętych i Więźniów Politycznych PRL, czyli dawnym areszcie śledczym Warszawa-Mokotów przy ul. Rakowieckiej 37, gdzie komunistyczne władze wykonywały wyroki śmierci na bohaterach polskiego podziemia.

Żołnierze Wyklęci – kim są?

Jak podkreślał Sejm, który w 2011 roku ustanowił 1 marca Narodowym Dniem Pamięci Żołnierzy Wyklętych, „Żołnierze Wyklęci (to) bohaterowie antykomunistycznego podziemia, którzy w obronie niepodległego bytu Państwa Polskiego, walcząc o prawo do samostanowienia i urzeczywistnienia dążeń demokratycznych społeczeństwa polskiego, z bronią w ręku, jak i w inny sposób przeciwstawili się sowieckiej agresji i narzuconemu siłą reżimowi komunistycznemu”.

Zobacz także

Część historyków przyjmuje, że w latach 1944-1963 przez antykomunistyczną konspirację przewinęło się do 300 tys. osób. Podawane są też mniejsze szacunki, które wskazują, że w krótszym okresie (lat 1944-56) przez wszystkie organizacje podziemia antykomunistycznego przewinęło się ok. 120 tys. osób.

W latach 1944-56 wskutek terroru komunistycznego w Polsce śmierć poniosło – jak szacuje IPN – ok. 50 tys. osób (inne szacunki historyków mówią, że nie więcej niż ok. 20 tys.), które zginęły na mocy wyroków sądowych, zostały zamordowane lub zmarły w siedzibach Urzędów Bezpieczeństwa i Informacji Wojskowej, więzieniach i obozach, a także zginęły w walce lub w trakcie działań pacyfikacyjnych. Ciała ofiar grzebano m.in. w utajnionych i w większości nieznanych do dziś miejscach – na cmentarzach i w ich pobliżu, a także w pobliżu siedzib aparatu bezpieczeństwa, w lasach i na poligonach wojskowych.

Inicjatorem dnia pamięci poświęconego Żołnierzom Wyklętym był prezydent Lech Kaczyński.

RadioZET.pl/PAP/JŚ