Zamknij

Stan wyjątkowy w Polsce. Wspólne oświadczenie niezależnych redakcji

14.09.2021 11:15
Stan wyjątkowy w Polsce
fot. Jakub Kaminski/East News (ilustracyjne)

Stan wyjątkowy przy granicy polsko-białoruskiej wyklucza działalność mediów, co jest niedopuszczalne i niezgodne z zasadami demokratycznego państwa prawa - napisało we wspólnym oświadczeniu 30 niezależnych redakcji. Wśród nich znalazło się również Radio ZET.

Stan wyjątkowy, który obowiązuje od 2 września, dotyczy trzykilometrowego pasa przy granicy polsko-białoruskiej. Wprowadzono go po tym, jak na wysokości wsi Usnarz Górny grupa kilkudziesięciu migrantów z Afganistanu próbowała dostać się do Polski. Rząd w Warszawie oskarżył reżim Alaksandra Łukaszenki o celowe wysyłanie migrantów na granicę Unii Europejskiej, w odwecie za zachodnie sankcje na Białoruś. 

Politycy obozu rządzącego wskazywali również, że 30-dniowy stan wyjątkowy jest niezbędny, aby zapobiec prowokacjom podczas rosyjsko-białoruskich manewrów wojskowych Zapad-21. Ograniczenia w pasie przygranicznym sprawiają, że dziennikarze nie mogą pracować na terenie obowiązywania stanu wyjątkowego. Zakazane jest nawet rejestrowanie tego, co się dzieje na tym obszarze. Przeciwko tym obostrzenia protestują niezależne polskie redakcje.

Stan wyjątkowy w Polsce. Protest niezależnych redakcji

"Wprowadzony przez rząd RP stan wyjątkowy na całej długości granicy Polski z Białorusią wyklucza działalność mediów. Przepisy dopuszczają swobodne poruszanie się tam osób i podmiotów świadczących szereg usług i prowadzących działalność gospodarczą – z wyłączeniem dziennikarzy i organizacji społecznych. Musi to budzić sprzeciw" - tymi słowami rozpoczyna się oświadczenie 30 niezależnych redakcji.

Sygnatariusze apelu podkreślili, że "działania władz są sprzeczne z zasadą wolności słowa, stanowią też przejaw niezgodnego z prawem prasowym utrudniania pracy dziennikarzom i tłumienia krytyki prasowej". Następnie wskazano: "Informujemy władze Rzeczpospolitej i opinię publiczną, że nie zgadzamy się z zakazem pracy dziennikarzy w terenie przygranicznym. Oznacza on odebranie nam możliwości wypełniania misji naszego zawodu, a społeczeństwu konstytucyjnego prawa do informacji".

Niezależne redakcje wskazały na wypowiedzi polityków, które wskazywały na potrzebę większego komfortu pracy służb i przedstawicieli władz w pasie przy granicy. Jednocześnie zostały ograniczone prawa do informacji i swoboda pracy dzienikarskiej. "Opieramy się tu na opiniach, jakie na naszą prośbę przygotowało grono wybitnych prawników i prawniczek - dr Anna Rakowska-Trela, prof. Ryszard Piotrowski, prof. Ewa Łętowska, a także Helsińska Fundacji Praw Człowieka" - napisano w oświadczeniu.

"Apelujemy do rządu, by zmienił zapis i dopuścił media do rejonu objętego stanem wyjątkowym. Media uczestniczące w akcji – niezależnie od wybranej przez siebie formy pracy – deklarują solidarność w reakcji na działania władzy ograniczające nasze zawodowe prawa" - wskazały niezależne redakcje.

Sygnatariusze zaprotestowali przeciwko postawieniu zarzutów ekipie portalu Onet, która 3 września relacjonowała z terenu objętego stanem wyjątkowym. Dziennikarza Bartłomieja Bublewicza i towarzyszącego mu operatora nie zatrzymano przed wjazdem na obszar ograniczeń. "Dziennikarzom zarekwirowano nagranie i usłyszeli zarzuty karne" - dodano w komunikacie. 

Niezależne redakcje zaapelowały do opinii publicznej o poparcie ich stanowiska. "Naszym celem jest – tylko i aż – realizacja prawa dziennikarzy do pracy na rzecz opinii publicznej, zadbanie o to, by prawda o wydarzeniach, zwłaszcza budzących tak duże zainteresowanie i kluczowych dla demokracji dotarła do społeczeństwa" - podsumowano.

Oświadczenie niezależnych redakcji ws. stanu wyjątkowego. Pełna treść

Dziennikarze na granicy. Oświadczenie mediów

Wprowadzony przez rząd RP stan wyjątkowy na całej długości granicy Polski z Białorusią wyklucza działalność mediów. Przepisy dopuszczają swobodne poruszanie się tam osób i podmiotów świadczących szereg usług i prowadzących działalność gospodarczą – z wyłączeniem dziennikarzy i organizacji społecznych. Musi to budzić sprzeciw.

Stwierdzamy, że działania władz są sprzeczne z zasadą wolności słowa, stanowią też przejaw niezgodnego z prawem prasowym utrudniania pracy dziennikarzom i tłumienia krytyki prasowej.
Informujemy władze Rzeczpospolitej i opinię publiczną, że nie zgadzamy się z zakazem pracy dziennikarzy w terenie przygranicznym. Oznacza on odebranie nam możliwości wypełniania misji naszego zawodu, a społeczeństwu konstytucyjnego prawa do informacji.

1. Jednym z motywów zakazu jest – jak wynika wprost z wypowiedzi polityków – większy „komfort pracy” przedstawicieli władz i służb, co jednak oznacza działanie bez kontroli czwartej władzy i pozbawienie społeczeństwa niezależnych od polityków informacji.

Opieramy się tu na opiniach, jakie na naszą prośbę przygotowało grono wybitnych prawników i prawniczek (dr Anna Rakowska-Trela, prof. Ryszard Piotrowski, prof. Ewa Łętowska, a także Helsińska Fundacji Praw Człowieka - patrz załączniki). Przypominamy też, że Rzecznik Praw Obywatelskich 6 września 2021 oceniając rozporządzenie o stanie wyjątkowym podkreślił, że obecność mediów jest szczególnie uzasadniona w sytuacjach, które „wiążą się bezpośrednio z podstawowymi prawami człowieka”, a wyłączenie dostępu do informacji publicznej dla dziennikarzy „zwiększa ryzyko niekontrolowanego rozprzestrzeniania się nieprawdziwych i niezweryfikowanych informacji lub spekulacji, w szczególności w mediach społecznościowych”.

Zgodnie z podpisaną przez Polskę Europejską Konwencji Praw Człowieka „każdy człowiek ma wolność otrzymywania informacji bez ingerencji władz publicznych, zaś rolą dziennikarzy w państwie demokratycznym jest informowanie społeczeństwa o sprawach budzących istotne zainteresowanie społeczne".

Władze przekonują, że sytuacja na granicy niesie zagrożenia dla Polski. Tym bardziej konieczna jest obecność mediów (i organizacji społecznych), które mają obowiązek przedstawienia społeczeństwu niezależnej oceny wydarzeń, w tym postępowania władz, m.in. informując, czy cudzoziemcy, którzy znaleźli się na granicy są traktowani zgodnie z zasadami humanitaryzmu oraz prawa międzynarodowego.

2. Nawet jeżeli uznać, że pas przygraniczny jest rejonem potencjalnego konfliktu militarnego, to właśnie w takich obszarach najbardziej pożądana jest obecność mediów i organizacji pomocowych. Eliminowanie ich jest niedopuszczalne i niezgodne ze standardami demokratycznego państwa.

Apelujemy do rządu, by zmienił zapis i dopuścił media do rejonu objętego stanem wyjątkowym.

Media uczestniczące w akcji – niezależnie od wybranej przez siebie formy pracy – deklarują solidarność w reakcji na działania władzy ograniczające nasze zawodowe prawa.

3. Protestujemy przeciw działaniom Komendanta Policji z Białegostoku wobec dziennikarzy Onetu, którzy 3 września 2021 r. wjechali na teren objęty stanem wyjątkowym. Niezatrzymywani przez służby, dojechali aż do Usnarza Górnego. Kiedy Onet wyemitował nagrany materiał, z dziennikarzami skontaktował się rzecznik, a następnie Komendant Policji z Białegostoku i zaprosił do siebie, żeby „po cichu załatwić sprawę”. Okazało się, że był to „podstęp”, ośmieszający służby państwowe. Dziennikarzom zarekwirowano nagranie i usłyszeli zarzuty karne.

4. Prosimy opinię publiczną o zrozumienie i poparcie naszych działań. Celem inicjatywy nie jest przeciwdziałanie decyzji o wprowadzeniu stanu wyjątkowego. Nawet jednak gdyby ta decyzja była w pełni uzasadniona, nie oznacza to, że jej realizacja ma się odbywać bez kontroli społecznej.

Naszym celem jest – tylko i aż – realizacja prawa dziennikarzy do pracy na rzecz opinii publicznej, zadbanie o to, by prawda o wydarzeniach, zwłaszcza budzących tak duże zainteresowanie i kluczowych dla demokracji dotarła do społeczeństwa.

Opublikowane oświadczenie podpisało 29 redakcji mediów ogólnopolskich oraz dziennikarskich organizacji. Do naszej inicjatywy mogą przyłączać się kolejne polskie media, w tym lokalne. Czekamy pod adresem: DziennikarzeNaGranicy@oko.press. Wszystkie obywatelki i obywateli prosimy o rozpowszechnianie informacji o niej.

Onet, Wirtualna Polska, Gazeta.pl, OKO.press, TVN24, Fakty TVN, Gazeta Wyborcza, Fakt, Super Express, Rzeczpospolita, POLITYKA, Newsweek, Tygodnik Powszechny, Wprost, Przegląd, Angora, Forum, Polityka Insight, Liberte!, Trybuna, RMF FM, Radio ZET, TOK FM, Press, Fundacja Grand Press, Towarzystwo Dziennikarskie, Stowarzyszenie Dziennikarzy RP, Reporterzy Bez Granic, Fundacja Reporterów, Dziennik Gazeta Prawna.

RadioZET.pl