MEN zapowiada zmiany w szkołach. Ekspertka ostrzega: problem jest znacznie głębszy
Po październikowych incydentach bezpieczeństwo w szkołach znalazło się pod szczególnym nadzorem. Policja zwiększa kontrole, a MEN zapowiada nowe obowiązki dla placówek. W rozmowie z RadioZET.pl ekspertka podkreśla jednak, że same procedury nie wystarczą, jeśli szkoły nie będą skutecznie reagować na przemoc rówieśniczą i problemy uczniów. Dane są alarmujące - aż 87 proc. dzieci w wieku 10-17 lat doświadczyło przemocy ze strony rówieśników.
Z tego artykułu dowiesz się:
- Jakie nowe zasady bezpieczeństwa MEN chce wprowadzić w szkołach i na czym będą polegać.
- Dlaczego kontrole plecaków, monitoring i obecność policji nie wystarczą, by skutecznie chronić uczniów.
- Jak duża jest skala przemocy rówieśniczej i jaką rolę w jej przeciwdziałaniu powinni odgrywać nauczyciele, dyrektorzy i rodzice.
535 odnotowanych zdarzeń, 196 zatrzymanych osób i ponad 292 tys. kontroli placówek - tak przedstawia się bilans policyjnych działań na rzecz bezpieczeństwa w szkołach. Wcześniej MSWiA informowało także o zabezpieczeniu 155 niebezpiecznych przedmiotów. W odpowiedzi na październikowe incydenty Ministerstwo Edukacji Narodowej przygotowało projekt nowych regulacji i zapowiedziało zmiany dotyczące możliwości sprawdzania rzeczy uczniów przez dyrektorów. Jak jednak zwraca uwagę Dorota Żuchowicz, doradczyni edukacyjna i założycielka Forum Wiedzy i Edukacji, skuteczna ochrona uczniów wymaga czegoś więcej niż kontroli plecaków i ograniczania dostępu do budynków.
Kontrole i monitoring to nie wszystko
Po ostatnich wydarzeniach policja zwiększyła obecność w pobliżu szkół. Na Mazowszu zapowiedziano również możliwość sprawdzania plecaków uczniów w uzasadnionych sytuacjach. Dodatkowym środkiem ostrożności jest obowiązujący do 30 listopada stopień alarmowy BRAVO, który wiąże się m.in. z koniecznością ograniczania dostępu osób nieuprawnionych do placówek.
Takie działania mogą zwiększać poczucie bezpieczeństwa, rodzą jednak pytania o granice ingerencji w prywatność uczniów. Zdaniem Doroty Żuchowicz kontrole, monitoring i zabezpieczenia wejść bywają potrzebne, ale nie powinny zastępować codziennej pracy z młodymi ludźmi. Równie ważne jest rozpoznawanie ich problemów, zauważanie konfliktów, izolacji czy zmian w zachowaniu oraz zapewnienie im możliwości uzyskania pomocy. Sama kontrola tego, kto wchodzi do szkoły, nie wystarczy, jeśli placówka nie dostrzega problemów pojawiających się w jej wnętrzu.
- Takie rozwiązania mogą pomóc w ograniczaniu konkretnych zagrożeń i szkoły powinny mieć możliwość reagowania, gdy istnieje podejrzenie, że ktoś wniósł na ich teren niebezpieczny przedmiot. Ważne jednak, by kontrole nie stały się codzienną praktyką wobec wszystkich uczniów. Granicą musi być poszanowanie ich godności i prywatności. Nie możemy dopuścić do sytuacji, w której młodzi ludzie zaczynają postrzegać szkołę jako miejsce nieustannego nadzoru, a siebie nawzajem jako potencjalne zagrożenie. Zabezpieczenia budynku są ważne, ale równie istotne jest budowanie atmosfery zaufania. Uczeń powinien wiedzieć, że może zwrócić się do nauczyciela z problemem, bez obawy, że zostanie z góry oceniony lub potraktowany jak sprawca - ocenia w rozmowie z RadioZET.pl ekspertka.
MEN proponuje nowe obowiązki
16 października Ministerstwo Edukacji Narodowej skierowało do konsultacji projekt zmian dotyczących bezpieczeństwa w szkołach publicznych i niepublicznych. Jednym z jego głównych założeń jest wprowadzenie obowiązku organizowania przynajmniej dwóch szkoleń i ćwiczeń praktycznych w każdym roku szkolnym. Mają one przygotowywać zarówno uczniów, jak i pracowników do właściwego reagowania w sytuacjach zagrożenia.
Proponowane działania nie będą ograniczać się wyłącznie do próbnej ewakuacji. Obejmą również ćwiczenie zasad bezpiecznego schronienia się oraz postępowania w przypadku pojawienia się niebezpiecznej osoby. Uczniowie i pracownicy mają ponadto poznawać plany ewakuacyjne oraz procedury obowiązujące w sytuacjach kryzysowych. Warto zaznaczyć, że projekt jest obecnie na etapie konsultacji i nie stanowi jeszcze obowiązującego prawa.
Wzmożone kontrole i dodatkowe procedury są szczególnie widoczne po wystąpieniu niebezpiecznych zdarzeń. Znacznie trudniejszym zadaniem jest jednak rozpoznawanie sygnałów ostrzegawczych, zanim dojdzie do eskalacji konfliktu lub przemocy. Chodzi m.in. o wykluczenie rówieśnicze, narastające napięcia i sytuacje, w których uczeń potrzebuje wsparcia, ale nie potrafi o nie poprosić. Problem może być szczególnie widoczny w dużych placówkach, gdzie uczy się kilkuset młodych ludzi. W takich warunkach łatwiej o anonimowość, a trudności poszczególnych uczniów mogą pozostać niezauważone. Nie każdy konflikt musi prowadzić do poważniejszych konsekwencji, jednak brak odpowiedniej reakcji na pierwsze sygnały może sprawić, że szkoła podejmie działania dopiero wtedy, gdy sytuacja stanie się poważna.
Nowe regulacje i większa obecność policji mogą poprawić przygotowanie szkół na sytuacje kryzysowe. Nie zastąpią jednak codziennego kontaktu z uczniami i reagowania na ich potrzeby. O rzeczywistym poziomie bezpieczeństwa będzie świadczyć nie tylko sprawność procedur, lecz także to, czy szkoła potrafi zapewnić młodym ludziom poczucie wsparcia i zauważyć zagrożenia, zanim dojdzie do niebezpiecznych zdarzeń.
- Wciąż nie poświęcamy tym problemom wystarczająco dużo uwagi. Skala zjawiska jest alarmująca - według raportu „RÓWIEŚNICY 2026” Fundacji Dajemy Dzieciom Siłę aż 87 proc. uczniów w wieku 10-17 lat doświadczyło w ciągu roku przynajmniej jednej formy przemocy rówieśniczej. Niepokojące są również dane dotyczące reakcji dorosłych: tylko 33 proc. uczniów zgłaszających przemoc zadeklarowało, że zostało wysłuchanych i spotkało się z próbą udzielenia pomocy. To pokazuje, że samo stworzenie możliwości zgłaszania problemów nie wystarczy - komentuje w rozmowie z RadioZET.pl Dorota Żuchniewicz i podkreśla: potrzebna jest rzeczywista reakcja.
- Szkoły powinny poświęcać więcej uwagi budowaniu relacji w klasach, rozpoznawaniu wykluczenia i przemocy psychicznej, także tej przenoszącej się do internetu. Ważne jest również zapewnienie uczniom dostępu do psychologa i pedagoga oraz przygotowanie nauczycieli do rozpoznawania sygnałów kryzysu. Nie chodzi o to, by każdy nauczyciel był terapeutą, ale by wiedział, kiedy i jak zareagować - dodaje ekspertka.
Ekspertka wskazuje na potrzebę działań
W dyskusji o bezpieczeństwie szkół często pojawiają się nowe przepisy i dodatkowe procedury. Czy same regulacje wystarczą, czy potrzebna jest przede wszystkim zmiana podejścia do profilaktyki i reagowania na niepokojące sygnały? Jaką rolę powinni odgrywać w tym procesie nauczyciele, dyrektorzy i rodzice?
- Same przepisy nie rozwiążą problemu, jeśli nie będą szły w parze ze zmianą codziennego funkcjonowania szkół. Potrzebujemy nie tylko procedur na wypadek zagrożenia, ale przede wszystkim działań, które pozwalają mu zapobiegać. Nauczyciele powinni mieć czas i kompetencje, by zauważać niepokojące zmiany w zachowaniu uczniów, dyrektorzy - tworzyć warunki do szybkiego reagowania i zapewniać dostęp do specjalistycznego wsparcia, a rodzice - pozostawać w stałym kontakcie ze szkołą i nie bagatelizować sygnałów płynących od dzieci - tłumaczy nasza rozmówczyni.
- Ważne, by zgłoszenie przemocy nie kończyło się na odnotowaniu problemu, ale prowadziło do konkretnych działań i sprawdzenia, czy sytuacja rzeczywiście się poprawiła. Bezpieczeństwo nie powinno być tematem, do którego wracamy dopiero po kolejnym niebezpiecznym incydencie. Musi być częścią codziennej pracy z uczniami. Warto docenić inicjatywę Pierwszej Damy Marty Nawrockiej, która 18-19 listopada organizuje międzynarodową konferencję „Ich przyszłość. Nasza odpowiedzialność”, poświęconą bezpieczeństwu dzieci i młodzieży w sieci. Takie spotkania są ważnym punktem wyjścia do wypracowania rozwiązań i poprawy systemu wsparcia młodych ludzi - podsumowuje ekspertka.
Źródło: Radio ZET