Zabytki ukryte w baśniowych lasach. Lista najciekawszych atrakcji na Roztoczu

Roztocze chłonie się niemal wszystkimi zmysłami, otula każdego zapachem lasów i ziół, koi widokiem kwitnących łąk i romantycznych jarów, rozczula dźwiękiem szemrzących potoków i ptasich treli, kusi ciszą dawnych pustelni, monastyrów i cerkwisk, przyzywa dźwiękami dzwonów wiekowych świątyń pachnących kadzidłem, będących wspomnieniem ciesielskiego kunsztu i finezji. Na turystów czekają tu cerkwie, zabytkowe cmentarze, wapienne krzyże przy drogach czy betonowe bunkry w lasach. Przyjeżdżają tu turyści szukającyidealnego miejsca do wypoczynku – piękne krajobrazy i czyste powietrze, upragniony spokój oraz bogactwo kulturowe małych miasteczek. Pozbawiona przemysłu przestrzeń zachowuje czystość, spokój i harmonię pozwalając złapać drugi oddech w zabieganym życiu, pełnym stresu i pośpiechu. Turysta może tu znaleźć czas na życie w stylu slow life – odpoczynek za pan brat z przyrodą, ciszą, świeżym powietrzem, a na dodatek lokalną kuchnią.

Dodatkowo, to to właśnie na Roztoczu mamy najwięcej słonecznych dni w ciągu roku, stąd region ten nazywany jest Słonecznym Biegunem Polski. Od czego zacząć zwiedzanie Roztocza? Podpowiadamy.

Rzeczy, które zaskoczą Cię na Roztoczu

Roztocze to piękny, choć nadal trochę niedoceniany region. Okolicę tę wyróżnia bajkowy krajobraz: wyraźnie zaznaczony wał wzniesień, faktycznie przypominający Toskanię. Roztoczański Park Narodowy to najbardziej zalesiony park narodowy w Polsce. Na szczególną uwagę zasługuje jego południowa część: znajdziemy tu parki krajobrazowe (Park Krajobrazowy Puszczy Solskiej, Transgraniczny Rezerwat Biosfery UNESCO „Roztocze”) oraz rezerwaty przyrody (Bukowy Las, Jedlina, Kamienne, Minokąt, Moczary, Sołokija, Źródła Tanwi) czy pomniki przyrody: Pięć sosen, Kamienie Kultu Słońca, Diabelski Kamień, Aleja Lipowa w Hucie Kryształowej, Cmentarz ewangelicki w Podlesiu.                                       

Symbolem niezwykłego miejsca na mapie Polski jest konik polski: to właśnie tu znajduje się jego ostoja. Roztocze to miejsce idealne dla aktywnych podróżników, którzy uwielbiają rowerowe wycieczki czy jazdę konną. Stadnina Koni Polanka w Polance Horynieckiej, Stadnina Koni Procajło w Radrużu: to tylko kilka miejsc, które czekają na turystów chcących spędzić urlop w siodle. Na Roztoczu mamy też liczne szlaki piesze, m.in. szlak Architektury Drewnianej, Karpacki Szlak Ogrodów i Domów Historycznych, Szlak Kulinarny Podkarpackie Smaki, Lubaczowski Szlak dziedzictwa Jana III Sobieskiego, Szlak Św. Brata Alberta. Roztoczańskie lasy zachwycają o każdej porze roku: latem możemy obserwować rozkwitającą przyrodę, a kiedy przyjdą pierwsze jesienne chłody, warto wybrać się na grzybobranie. Można tu spotkać wiele zwierząt: bobry, jelenie, łosie. Roztocze upodobały sobie również wilki i rysie.

Piękno Roztocza przybliża w tym roku Radio ZET.

Słuchaj Radia ZET i odkryj z nami Podkarpackie! Mamy dla Was weekendowe pobyty w dwóch z pięciu krain Podkarpacia!

W polskiej Toskanii każdy znajdzie coś dla siebie: na najmłodszych czeka m.in. niezwykłe obserwatorium astronomiczne w Tymcach czy Stacja Basznia. Dorosłym spodobają się ekspozycje w Muzeum Kresów w Lubaczowie. Latem Roztocze zmienia się w krainę muzyki i sztuki: na zwiedzających czekają liczne festiwale, koncerty i festyny. Biesiady Teatralne w Horyńcu – Zdroju, Festiwal Dziedzictwa Kresów, Cieszanów Rock Festiwal, Folkowisko: wydarzenia te co roku przyciągają tłumy. Przyjeżdżają tu turyści szukający  idealnego miejsca do wypoczynku – piękne krajobrazy i czyste powietrze, upragniony spokój oraz bogactwo kulturowe małych miasteczek. Turysta może tu znaleźć czas na życie w stylu slow life – odpoczynek za pan brat z przyrodą, ciszą, świeżym powietrzem, a na dodatek lokalną kuchnią.

Bajkowy, niepowtarzalny klimat gwarantuje dobrą zabawę bez względu na wiek.

Jak zaplanować wyjątkową podróż? Oto 6 rzeczy, które warto zobaczyć:

Sanatorium Uzdrowiskowe Bajka

Uzdrowisko Bajka zlokalizowane jest w starym, murowanym pałacyku w miejscowości Horyniec-Zdrój. Obecny wygląd pałacyku to efekt przebudowy, którą przeprowadził Aleksander Oskar Poniński. To właśnie on, pod koniec XIX wieku urządził tutaj pierwszy, niewielki zakład kąpielowy. Sanatorium otacza założony przez hrabiego Stanisława Karłowskiego, ostatniego właściciela Horyńca, zrewitalizowany park. Znajdziemy tu wysokie, stare lipy, fontanny, mostki. W uzdrowisku wykorzystywane są lokalne dary natury, m.in. borowina, która pomaga w leczeniu chorób kręgosłupa czy schorzeń neurologicznych. W sanatorium można też skorzystać z zabiegów z użyciem unikatowej wody siarkowej. Do dyspozycji kuracjuszy jest biblioteka i klub, w którym organizowane są wieczorki taneczne. To idealny “reset zdrowotny”. Uzdrowisko Bajka to też doskonała baza wypadowa do innych lokalnych atrakcji.

Perły drewnianej architektury: cerkwie w Radrużu i Nowym Bruśnie

Radruż położony przy samej granicy z Ukrainą zachwyca umieszczoną na liście światowego dziedzictwa UNESCO drewnianą cerkwią. Późnogotycka budowla powstała prawdopodobnie w 1580 roku: przetrwała wojenne lata ukryta na niewielkim wzgórzu. Do jej zbudowania nie używano gwoździ. Cerkiew otoczona jest imponującym murem z wapiennych ciosów. To właśnie dzięki niemu oraz wysoka dzwonnica umożliwiały obronę chłopom w czasach najazdów Tatarów i Kozaków. To jeden z najcenniejszych zabytków polskiej architektury. Cerkiew była świadkiem największej świetności Rzeczypospolitej: obrazuje zamożność wsi, która należała wówczas do dóbr królewskich starostwa lubaczowskiego.

Na trawniku wokół cerkwi widnieją tajemnicze krzyże nagrobne. To ślady przycerkiewnego cmentarza. Uwagę przykuwa szczególnie piękna, wapienna płyta: tu została pochowana szlachcianka Katarzyna Eliaszowa Dubniewiczowa. Opowieści o jej urodzie przetrwały wieki. Ponoć Katarzyna wpadła w tatarski jasyr. W dalekich krajach pokochał ją bogaty władca. Kiedy zmarł, Katarzyna wróciła do rodzinnego Radruża w pozłacanej karocy. To właśnie skarby po mężu szlachcianki miały umożliwić budowę cerkwi.

Będąc w okolicy, warto odwiedzić również przepięknie zrekonstruowaną cerkiew pod wezwaniem Męczennicy Paraskewy w Nowym Bruśnie.

Świątynia Słońca i kaplica leśna w Nowinach Horynieckich

Na wzgórzu w lesie Buczyna między Niwkami a Nowinami Horynieckimi, we Wschodniej części Roztocza, znajduje się pradawne miejsce kultu, które wiele mówi o naszych korzeniach. To tajemniczy, geometryczny układ kamieni, w którego centrum umieszczono olbrzymi, wapienny głaz z otworem. Niektórzy sądzą, że jest to miejsce kultu pogańskich bogów, m.in. Swaroga, czyli boga słońca, ognia, niebios oraz kowalstwa. Miejscowe legendy mówią o misteriach, które rozpoczynano tu o świcie, gdy przez otwór w głazie wpadał pierwszy promień słoneczny. Świątynię Słońca otacza gęsty las, co dodatkowo pogłębia tajemniczy klimat tego miejsca.

Kolejnym wyjątkowym miejscem, które warto zobaczyć, jest kaplica w Nowinach Horynieckich, dokładnie na polanie u podnóża wzniesienia Buczyna. Legenda głosi, że miejsce to było wielokrotnie nawiedzane przez Matkę Boską, która ukazywała się mieszkańcom. Pierwsze objawienie ponoć miało miejsce w 1636 roku, kiedy troje dzieci z Nowin Horynieckich pasło krowy na pobliskiej polanie. Nagle zauważyły oślepiającą jasność. Miała się z niej wyłonić “piękna Pani w białych szatach z niebieską przepaską".

Kamieniarka bruśnieńska, krzyże pańszczyźniane, cmentarz w Bruśnie Starym

Biała wapienna skała to jeden z charakterystycznych symboli Roztocza. To z niej tworzono białe krzyże i figury świętych na cmentarzach, a także mur wokół radruskiej cerkwi. Warsztaty kamieniarskie, w których wytwarzano kamienie młyńskie i do żaren, powstały kilkaset temu (pierwsze wzmianki na temat wydobycia i obróbki kamienia wapiennego pochodzą z 1565 roku i dotyczą Brusna). Nagrobki z miękkiego kamienia wapiennego tworzono na zamówienie lub sprzedawano na jarmarkach. Lokalne zakłady rzemieślnicze kształciły prawdziwych artystów, o czym można się przekonać odwiedzając greckokatolicki cmentarz w Bruśnie Starym, w samym środku lasu. Na terenie cmentarza znajdują się łącznie 72 nagrobki pochodzące głównie z przełomu XIX i XX wieku. Teren cmentarza porastają pomnikowe drzewa, będące pozostałością po pierwotnej puszczy.

Kresowa Osada

Jeśli podróżujemy z dziećmi, warto zajrzeć do Kresowej Osady w Baszni Dolnej: to wioska tematyczna pełna wrażeń oraz roztoczańska restauracja. Można tu skosztować pysznych, regionalnych dań, a na najmłodszych czeka wiele przygód. W Osadzie odbywają się m.in. warsztaty kowalstwa, garncarstwa, pszczelarstwa, czy zajęcia w manufakturze szkła. Na placu znajdującym się w pobliżu odbywają się ciekawe wydarzenia, takie jak targi lokalnych produktów. Na miejscu można też kupić tradycyjne nalewki i smakołyki. Kilka lat temu Kresowa Osada zyskała miano „Unijnej Perły Podkarpacia”.

Linia Mołotowa

To pas sowieckich umocnień, które rozsiane są wśród wzgórz i lasów Roztocza, wzdłuż linii demarkacyjnej z III Rzeszą, wytyczoną po podziale Polski w 1939 roku. Fortyfikacje zostały zaprojektowane przez genialnego inżyniera wojskowego generała Dmitrija Michajłowicza Karbyszewa. Miały ciągnąć się przez 1300 km, od Leska aż do Połągi na dzisiejszej Litwie. Te w okolicach Narola, Cieszanowa, Horyńca-Zdroju i dalej Lubaczowa należą do najlepiej zachowanych. Raworuski Rejon Umocniony, bo o nim tu mowa, obejmował aż pięć linii obrony, a w nich betonowe schrony, okopy, zapory przeciwpancerne i rowy. Beton miał wytrzymać wybuch nawet 50-kilogramowej bomby lotniczej. Mimo że budowy ostatecznie nie dokończono, potężne ściany robią wrażenie do dzisiaj. Specjalny szlak turystyczny wiedzie przez piękny, gęsty las.

To nie koniec roztoczańskich atrakcji. Na urlop warto zabrać ze sobą rower: ogrom ścieżek rowerowych sprawia, że na pewno nie będziemy się tu nudzić. To właśnie na rowerze odkryjemy najpiękniejsze zakątki urokliwego regionu: zabytkowe cerkwie, przydrożne krzyże i bunkry. Przez tereny Roztocza Wschodniego przebiega między innymi dobrze znany rowerzystom Wschodni Szlak Rowerowy “Green Velo”. Łatwiejsze ścieżki będą idealne dla rodzin z dziećmi (zaletą jest mały ruch samochodowy). W regionie pojawiły się również pola kamperowe ze specjalnym zapleczem sanitarnym. Zostały one uruchomione 14 czerwca.

Roztocze zapewnia też atrakcje fanom adrenaliny. Paintballowe poligony, park linowy, wyprawy samochodami terenowymi czy quadami: tutaj wszystko jest na wyciągnięcie ręki.

15 czerwca wraz z Radiem ZET odkrywaliśmy niezwykłe walory województwa, spotkaliśmy się w Horyńcu Zdroju, z zetkową fotobudką, podczas imprezy "Kraina Roztocze. Weź drugi oddech". Trzydniowa przygoda rozpoczęła się 14 czerwca a w programie były m. in. warsztaty pisania ikon, koncerty, rajdy piesze i astronomiczne odkrycia. Nie zabrakło też rodzinnej aktywności, kina plenerowego. Zobacz, co tam się działo, poczuj klimat tego miejsca i towarzyszące nam emocje.