Nowe dane NIZP PZH i GIS: na kleszczowe zapalenie mózgu chorują pacjenci w całej Polsce

Fot. Materiały prasowe
Materiały partnera

Źródło: Narodowy Instytut Zdrowia Publicznego PZH – Państwowy Instytut Badawczy Zakład Epidemiologii Chorób Zakaźnych i Nadzoru, Główny Inspektorat Sanitarny – Departament Zapobiegania i Kontroli Chorób Zakaźnych, Choroby zakaźne i zatrucia w Polsce w 2025 roku, str. 47 „Wirusowe zapalenie mózgu: przenoszone przez kleszcze (A84)” https://wwwold.pzh.gov.pl/oldpage/epimeld/2025/Ch_2025.pdf (dostęp 26.06.2026)

Jak przebiega kleszczowe zapaleniu mózgu?

Kleszczowe zapalenie mózgu (KZM) jest ostrą chorobą wirusową atakującą ośrodkowy układ nerwowy [3]. Choroba może przebiegać dwufazowo: początkowo przypomina infekcję grypową z gorączką, zmęczeniem, nudnościami oraz bólami głowy i mięśni, a u części pacjentów po okresie utajenia rozwija się faza neurologiczna związana z zapaleniem opon mózgowych i mózgu. Mogą wówczas wystąpić m.in. silne bóle głowy, sztywność karku, zaburzenia świadomości i koordynacji oraz porażenia, które w ciężkich przypadkach wymagają hospitalizacji [4]

Tabela 2: Województwa z największym przyrostem liczby zachorowań na kleszczowe zapalenie mózgu (2025 vs 2024)

Fot. Materiały prasowe
Materiały prasowe

Źródło: Opracowanie własne na podstawie: 1/ Narodowy Instytut Zdrowia Publicznego PZH – Państwowy Instytut Badawczy Zakład Epidemiologii Chorób Zakaźnych i Nadzoru, Główny Inspektorat Sanitarny – Departament Zapobiegania i Kontroli Chorób Zakaźnych, Choroby zakaźne i zatrucia w Polsce w 2025 roku, str. 47 „Wirusowe zapalenie mózgu: przenoszone przez kleszcze (A84)” https://wwwold.pzh.gov.pl/oldpage/epimeld/2025/Ch_2025.pdf (dostęp 26.06.2026) 2/ Narodowy Instytut Zdrowia Publicznego PZH – Państwowy Instytut Badawczy, Główny Inspektorat Sanitarny, Choroby zakaźne i zatrucia w Polsce w 2024 roku, str. 74 „Wirusowe zapalenie mózgu: przenoszone przez kleszcze (A84)” https://wwwold.pzh.gov.pl/oldpage/epimeld/2024/Ch_2024.pdf (dostęp: 26.06.2026) 
* spośród województw, w których w 2024 roku odnotowano co najmniej 10 przypadków kleszczowego zapalenia mózgu

Regionalny obraz KZM w Polsce.

Kleszczowe zapalenie mózgu jest ciężką postacią zakażenia wywołanego przez wirusa KZM, który występuje endemicznie na terenie naszego kraju, a zakażenie przenoszone jest przez kleszcze. Rozprzestrzenianie się wirusa KZM jest pochodną m.in. zmian klimatycznych, które sprzyjają rozszerzaniu zasięgu kleszczy, wydłużaniu okresu ich aktywności i zwiększaniu ich populacji, a także rosnącej mobilności ludzi oraz migracjom, ułatwiającym przenoszenie chorób wektorowych na nowe obszary ^[5]. Dane z raportu NIZP PZH i GIS pokazują, że przypadki KZM występują w całej Polsce, a w części województw obserwowany jest wyraźny wzrost liczby zachorowań rok do roku.

• Podlaskie: najwyższa liczba zachorowań (228) oraz najwyższa zapadalność w Polsce.
• Mazowieckie: druga najwyższa liczba zachorowań (215) oraz jeden z trzech największych przyrostów liczby zachorowań rok do roku (+21).
• Warmińsko-mazurskie:– trzecia najwyższa liczba zachorowań (133) i druga najwyższa zapadalność.
• Dolnośląskie: jeden z trzech największych przyrostów liczby zachorowań (+21) oraz wzrost o 45% rok do roku.
• Śląskie: najwyższa dynamika wzrostu liczby zachorowań (+155%; z 11 do 28 przypadków).
• Lubelskie: 71 zachorowań i wzrost o 27% rok do roku.
• Małopolskie: wzrost liczby zachorowań o 18% rok do roku.
• Pozostałe województwa również odnotowały zachorowania na KZM, potwierdzając obecność choroby na terenie całego kraju ^[6].

Kogo kłują kleszcze?

Kleszcze nie wybierają swoich żywicieli ze względu na wiek ani miejsce zamieszkania. Na ukłucie narażone są dzieci i dorośli, a zachorowania na kleszczowe zapalenie mózgu odnotowywane są we wszystkich grupach wiekowych ^[7]. Wirus dostaje się do organizmu człowieka przez ukłucie zakażonego kleszcza. Ryzyko zakażenia związane jest z samym ukłuciem, bez względu na czas żerowania na skórze, gdyż wirusy są obecne w gruczoła

Szczepienia przeciw kleszczowemu zapaleniu mózgu.

W leczeniu kleszczowego zapalenia mózgu brak jest specyficznej terapii, czyli nie można zapobiec rozwojowi neurologicznej fazy choroby ani jej powikłaniom. Leczenie zmierza do łagodzenia objawów np. obniżania gorączki, łagodzenia bólu, a pacjenci z zapaleniem mózgu mogą wymagać leczenia na oddziale intensywnej terapii. U ozdrowieńców konieczna jest zwykle długotrwała rehabilitacja. Jedynym sposobem umożliwiającym uniknięcie przykrych skutków choroby jest jej zapobieganie, a zalecanym sposobem zabezpieczenia jest szczepienie ochronne ^{[10] [11]}.

[1] Narodowy Instytut Zdrowia Publicznego PZH - Państwowy Instytut Badawczy (NIZP PZH – PIB), Zakład Epidemiologii Chorób Zakaźnych i Nadzoru, Główny Inspektorat Sanitarny (GIS), Departament Zapobiegania i Kontroli Chorób Zakaźnych, Choroby zakaźne i zatrucia w Polsce w 2025 roku, str. 47 „Wirusowe zapalenie mózgu: przenoszone przez kleszcze (A84)” https://wwwold.pzh.gov.pl/oldpage/epimeld/2025/Ch_2025.pdf  (dostęp 26.06.2026)

^{[2] Opracowanie własne na podstawie danych op.cit. Choroby zakaźne i zatrucia w Polsce w 2025 roku… i NIZP PZH - PIB, GIS, Choroby zakaźne i zatrucia w Polsce w 2024 roku, str. 74 „Wirusowe zapalenie mózgu: przenoszone przez kleszcze (A84)” https://wwwold.pzh.gov.pl/oldpage/epimeld/2024/Ch_2024.pdf  (dostęp: 26.06.2026)}

^{[3] NIZP PZH - PIB, Kleszczowe zapalenie mózgu w Polsce, Szczepienia.Info, https://szczepienia.pzh.gov.pl/wp-content/uploads/2026/01/33.-KZM-epidemiologia.pdf (dostęp: 26.06.2026).}

^{[4] GIS, Kleszczowe zapalenie mózgu, https://www.gov.pl/web/gis/kleszczowe-zapalenie-mozgu (dostęp: 27.06.2026)}

^{[5] NIZP PZH - PIB, KZM, https://www.pzh.gov.pl/klimat/factsheets/kzm/ (dostęp 27.06.2026)}

^{[6] Op. cit. Opracowanie własne…}

^{[7] Op. cit. NIZP PZH - PIB, Kleszczowe zapalenie mózgu w Polsce, Szczepienia.Info ślinowych [8]. Cykl życiowy kleszcza trwa zwykle 2–3 lata i obejmuje trzy stadia rozwojowe: larwę, nimfę oraz postać dorosłą. Na każdym z nich kleszcz potrzebuje krwi żywiciela, którym może być człowiek lub zwierzę. Do zakażenia wirusem KZM może dojść na każdym etapie rozwoju kleszcza, jednak szczególne znaczenie mają nimfy – ze względu na niewielkie rozmiary często pozostają niezauważone na skórze [9].}