Przychodzą lobbyści do prezydenta. Załatwią wysłanie ustawy do TK?
Do 21 marca prezydent Andrzej Duda ma podjąć decyzję w sprawie ustawy wprowadzającej w zamyśle zaporowe stawki akcyzy na jednorazowe e-papierosy. 40 zł dopłaty ma wyprowadzić takie urządzenia poza zasięg finansowy niepełnoletnich, którzy upodobali sobie korzystanie z takich używek. Na biurko głowy państwa oprócz przepisów do podpisania zaczęły trafiać także listy od lobbystów. Domagają się w nich przymknięcia prezydenckiego oka na zdrowotne przyczyny uchwalenia ustawy i odesłanie jej do Trybunału Konstytucyjnego, co pozwoliłoby kontynuować sprzedaż budzących kontrowersje wśród lekarzy urządzeń.
- Sejm i Senat Rzeczypospolitej Polskiej przyjęły rządowy projekt ustawy o zmianie ustawy o podatku akcyzowym, ustawy o zdrowiu publicznym oraz niektórych innych ustaw 27 lutego 2025 roku
- Nowelizacja przewiduje podniesienie opodatkowania jednorazowych e-papierosów i objęcie podatkiem akcyzowym wielorazowych papierosów elektronicznych, podgrzewaczy, saszetek nikotynowych i innych wyrobów nikotynowych
- Dane Światowej Organizacji Zdrowia (WHO) wskazują, że po e-papierosy sięga 25 procent dziewcząt i 21 procent chłopców w wieku od 12 do 15 lat w Polsce. Duża część jednorazowych e-papierosów przedstawiana jest jako posiadająca smaki atrakcyjne dla tej grupy wiekowej
- Przeciwnicy nowych regulacji, reprezentujący branżę tytoniową i wapingową, wystosowali do prezydenta Andrzeja Dudy apele o ponowną analizę ustawy, sugerując jej zawetowanie lub skierowanie do Trybunału Konstytucyjnego
Plaga e-papierosów wśród nieletnich. Korzysta ponad połowa nastolatków
Rosnąca popularność jednorazowych e-papierosów w Polsce, szczególnie wśród młodzieży, stała się źródłem poważnych obaw dla ekspertów i organizacji zdrowotnych. Dostrzegając negatywny wpływ tych produktów na zdrowie młodych ludzi i wysokie ryzyko ich uzależnienia od nikotyny, Ministerstwo Zdrowia podjęło inicjatywę mającą na celu ograniczenie dostępu do nich. Polska znalazła się w niechlubnym gronie krajów o jednym z najwyższych odsetków nieletnich użytkowników e-papierosów.
Statystyki dotyczące sprzedaży i używania e-papierosów przez młodzież rysują alarmujący obraz sytuacji. W 2023 roku w Polsce sprzedano około 100 milionów sztuk jednorazowych e-papierosów, co stanowiło aż trzykrotny wzrost w porównaniu z rokiem poprzednim. Zdecydowana większość, bo ponad 90% tych produktów, charakteryzowała się słodkimi, owocowymi lub napojowymi smakami, które są szczególnie atrakcyjne dla młodych konsumentów. Dane Światowej Organizacji Zdrowia (WHO) wskazują, że po e-papierosy sięga 25 procent dziewcząt i 21 procent chłopców w wieku od 12 do 15 lat w Polsce.
Badanie PolNicoYouth ujawniło, że ponad połowa polskich nastolatków używających nikotyny nie napotyka żadnych trudności w zakupie e-papierosów w sklepach, mimo formalnego zakazu sprzedaży tych wyrobów osobom niepełnoletnim. Inne badanie ankietowe wśród 16 i 17-latków wykazało, że aż 75 procent z nich pierwszy kontakt z produktem zawierającym nikotynę miało przed 15 rokiem życia, a najczęściej inicjacja następowała poprzez e-papierosy, których użycie w tej grupie wiekowej jest trzykrotnie częstsze niż tradycyjnych papierosów. Z kolei dane CBOS sugerują, że blisko 30 procent uczniów w wieku 15-19 lat regularnie korzysta z e-papierosów, a aż 60 procent przynajmniej raz ich spróbowało.
Akcyza zamiast zakazu. E-papierosy mają mocno podrożeć
W odpowiedzi na tę sytuację Ministerstwo Finansów przygotowało rządowy projekt ustawy, który miał na celu zmianę ustawy o podatku akcyzowym oraz ustawy o zdrowiu publicznym, a także niektórych innych aktów prawnych. Zamierzeniem ustawodawcy było podwyższenie akcyzy na jednorazowe e-papierosy oraz objęcie podatkiem akcyzowym nowych kategorii wyrobów nikotynowych, takich jak wielorazowe papierosy elektroniczne.
Akcyza na płyn zawarty w tych urządzeniach ma wzrosnąć od 1 lipca 2025 r. o 40 zł od każdego e-papierosa, także jednorazowego, a w kolejnych latach stawka ta będzie rosła. Dodatkowo podatkiem akcyzowym zostaną objęte nowe kategorie wyrobów, w tym wielorazowe papierosy elektroniczne, podgrzewacze tytoniu, urządzenia wielofunkcyjne i części do nich. Stawka akcyzy na urządzenia do waporyzacji (wielorazowe e-papierosy, podgrzewacze, urządzenia wielofunkcyjne) ma wynieść 40 zł za sztukę. W kolejnych latach poziom akcyzy będzie rósł. Od 1 lipca 2025 r. będzie to 0,96 zł za każdy mililitr i 40 zł od płynu zawartego w jednym papierosie elektronicznym; od 1 stycznia 2026 r. - 1,44 zł za każdy mililitr i 40 zł od płynu; od 1 stycznia 2027 r. - 1,80 zł za każdy mililitr i 40 zł od płynu.
Ustawa wprowadza także akcyzę na saszetki nikotynowe i inne wyroby nikotynowe, z rosnącą stawką: 150 zł/kg w 2025 r., 200 zł/kg w 2026 r., a docelowo 250 zł/kg w 2027 roku. Nowe przepisy zmieniają definicje wyrobów nowatorskich i papierosów elektronicznych oraz stosują ogólne przepisy dotyczące opodatkowania akcyzą do urządzeń do waporyzacji, w tym kwestie przedmiotu opodatkowania, powstania obowiązku podatkowego, rejestracji podmiotów, deklaracji akcyzowych i ewidencji.
Projekt został przyjęty przez Sejm, a następnie 27 lutego 2025 roku ustawa przeszła przez Senat bez wniesienia poprawek. Kolejnym krokiem było przekazanie ustawy do podpisu Prezydentowi Rzeczypospolitej Polskiej Andrzejowi Dudzie, który zgodnie z prawem ma czas do 21 marca na podjęcie decyzji w sprawie podpisania nowelizacji. Planowano, że nowe przepisy wejdą w życie 1 kwietnia 2025 roku, z wyjątkiem niektórych artykułów, dla których przewidziano inne terminy rozpoczęcia obowiązywania.
Z szacunków Ministerstwa Finansów wynika, że z tytułu opłaty od e-papierosów i podgrzewaczy tytoniu do budżetu ma trafić dodatkowe pół miliarda złotych w dwa lata: 81 mln zł do końca tego roku i 414 mln zł do końca 2026. Prace nad ustawą zapowiadano już w lutym 2024 roku, branża miała pewność, że przepisy powstaną, od lipca 2024 roku. Ustawie wprowadzającej opłatę na waporyzatory sprzeciwiały się koncerny tytoniowe. Dały temu publicznie wyraz na Komisji Finansów Publicznych. E-papierosy i podgrzewacze tytoniu sprzedają u nas wszystkie firmy tytoniowe: British American Tobacco, Imperial Tobacco, Japan Tobacco International oraz Philip Morris International.
Lobbyści walczą o e-papierosy. Pieniądze będą ważniejsze od zdrowia?
Przeciwnicy nowych regulacji, reprezentujący branżę tytoniową i wapingową, aktywnie starali się wpłynąć na ostateczny kształt ustawy. Po jej uchwaleniu do prezydenta Andrzeja Dudy trafiły listy od lobbystów, w których domagają się ponownej analizy ustawy, sugerując jej zawetowanie lub skierowanie do Trybunału Konstytucyjnego. Organizacje takie jak Business Centre Club (BCC) oraz Organizacja Pracodawców Rada Przedsiębiorców argumentowały, że ustawa posiada „możliwą wadę proceduralną i prawną, ze względu na brak procesu notyfikacji do Unii Europejskiej”.
BCC w swoim liście z 6 marca stwierdziło: „Niezależnie od merytorycznego kształtu ustawy, uchwalenie jej z tak poważną wadą prawną, jaką jest brak notyfikacji do Komisji Europejskiej, podważa fundamenty prawidłowego procesu legislacyjnego”. Dodatkowo, powołując się na interpretację Komisji Europejskiej, BCC zaznaczyło, że według Komisji Europejskiej „Nieprzestrzeganie obowiązku notyfikacji stanowi wadę proceduralną, która sprawia, że dany środek, jeśli zostanie przyjęty, jest niewykonalny wobec jednostek w postępowaniach przed sądami krajowymi.”
Ministerstwo Finansów tłumaczyło, że w tym wypadku notyfikacja nie jest potrzebna i niepotrzebnie wydłuża czas procedowania projektu. Takie stanowisko sugeruje, że resort nie widział konieczności notyfikacji i uważał, że przepisy nie podlegają obowiązkowi notyfikacji w rozumieniu dyrektywy (UE) 2015/1535.
Kolejnym argumentem lobbystów był postulat wydłużenia vacatio legis. BCC argumentowało, że trzymiesięczny okres przejściowy jest niewystarczający ze względu na niejasności co do przedmiotu opodatkowania i konieczność dostosowania działalności do nowych przepisów. Organizacja wyraziła zdziwienie narracją Ministerstwa Finansów, jakoby rynek miał wystarczająco dużo czasu na przygotowanie się na podstawie samego projektu ustawy, co BCC uznało za „zaprzeczenie fundamentalnej zasadzie stabilności i przewidywalności prawa w demokratycznym państwie”.
„Jako przedsiębiorcy jesteśmy zaskoczeni narracją Ministerstwa Finansów (wyrażoną m.in. podczas posiedzenia Komisji Finansów Publicznych w Sejmie w dniu 6 lutego 2025 roku), które twierdzi, że >>tyle miesięcy rynek wiedział o nowych regulacjach i mógł przygotować się<<. Nie są nam znane takie zasady legislacyjne czy prawne, że przedsiębiorcy mają szykować się do nowych przepisów na podstawie projektu ustawy, które nie stanowi jeszcze prawa w Polsce” – stwierdził w liście BCC.
Akcyza na e-papierosy. Lobbyści do prezydenta: skierować do Trybunału Konstytucyjnego
Lobbyści przestrzegali również przed ryzykiem wzrostu szarej strefy w wyniku znacznego podniesienia cen e-papierosów. Organizacja Pracodawców Rada Przedsiębiorców w swoim liście do prezydenta wprost prosiła o skierowanie odpowiednich przepisów ustawy do Trybunału Konstytucyjnego, argumentując, że drastyczne podwyższenie akcyzy może zostać uznane za nieproporcjonalne ograniczenie popytu i ingerencję w prawa przedsiębiorców. Rada Przedsiębiorców zaapelowała również o spotkanie z Prezydentem RP w celu omówienia ich wniosku, stwierdzając: „Wobec skutków, jakie zgodnie z przedmiotową ustawą wywoła podwyższenie stawki podatku akcyzowego na płyn do papierosów elektronicznych, czyli drastycznego ograniczenia popytu na elektronicznych i innych niezgodnych z prawem europejskim”. W innym miejscu pisma zamieszczono apel o interwencję: „Prosimy o zapoznanie się z załączonym wnioskiem, raportem oraz opinią prawną i skierowanie odpowiednich przepisów ustawy do Trybunału Konstytucyjnego”.
Zwolennikami wprowadzenia 40 zł opłaty na urządzenia do waporyzacji nikotyny jest całe środowisko lekarskie oraz medyczne, w tym m.in. samorząd lekarski i konsultant krajowy ds. zdrowia publicznego prof. dr hab. n. med. Łukasz Balwicki. Przepisy mają też poparcie Ministerstwa Zdrowia.
Jak czytamy w stanowisku Naczelnej Rady Lekarskiej z 7 lutego 2025 r.: „Samorząd lekarski w pełni popiera stojącą za projektem ustawy ideę zwiększenia podatku akcyzowego poprzez objecie nim nowych kategorii wyrobów, takich jak m.in. wielorazowych papierosów elektronicznych, podgrzewaczy czy saszetek nikotynowych oraz rozszerzenie opodatkowania w zakresie wyrobów nowatorskich”.
Ministerstwo Zdrowia zapowiadało dalsze zmiany w przepisach dotyczących e-papierosów, w tym możliwość wprowadzenia całkowitego zakazu sprzedaży jednorazowych e-papierosów. Wiceszef MZ Wojciech Konieczny wyraził poparcie dla całkowitego zakazu sprzedaży takich używek i wycofania automatów sprzedających e-papierosy. Planowano przygotowanie stanowiska rządu w tej sprawie, które będzie wymagało zgody Komisji Europejskiej. Ostatecznie jednak, w projekcie ustawy, który trafił do wykazu prac legislacyjnych Rady Ministrów w lipcu 2024 roku, nie znalazł się zakaz sprzedaży jednorazowych e-papierosów, a jedynie zakaz sprzedaży e-papierosów bez nikotyny osobom poniżej 18 roku życia oraz ograniczenia miejsc ich używania i sprzedaży.
Polska nie jest jedynym krajem, który podejmuje działania w celu ograniczenia używania e-papierosów, zwłaszcza wśród młodzieży. Wielka Brytania zapowiedziała zakaz sprzedaży jednorazowych e-papierosów, podobne plany ogłosiły Australia, Francja, Niemcy i Nowa Zelandia, a Belgia wprowadziła taki zakaz od stycznia 2024 roku. W Słowenii obowiązuje zakaz stosowania dodatków smakowych w e-papierosach.
Według danych Biura ds. Substancji Chemicznych, firmy rejestrujące i sprzedające w Polsce jednorazowe, aromatyzowane e-papierosy, stanowiące największe zagrożenie dla młodzieży, to firmy zagraniczne lub polscy pośrednicy współpracujący z chińskimi producentami. Ponad 90 procent światowej produkcji aromatyzowanych e-papierosów pochodzi z Chin. Co ciekawe, Chiny jako jedno z pierwszych państw zakazały u siebie sprzedaży owocowych e-papierosów jednorazowych już w październiku 2022 roku.
Źródło: Radio ZET
Byłeś świadkiem czegoś niespodziewanego? Masz temat, którym powinniśmy się zająć?
Zgłoś sprawę przez Czerwony telefon Radia ZET
![Dwoje bohaterów w filmowej scenie, ona w kokardzie, on w kapeluszu, uśmiechają się do siebie.](https://s.eurozet.pl/cbz/2026/10/14/06e860b5/2499818-179x101-b80834737a.png "Justyna Kreczmarowa w filmie "Młodość Chopina"")
