Armenia apeluje o pokój z Azerbejdżanem i dyplomatyczne rozstrzygnięcie wojny w Ukrainie
O stanowisku Armenii wobec wojny na terenie Ukrainy, konflikcie z Azerbejdżanem, roli Rosji, a także inwestycjach zagranicznych, sektorze nieruchomości i koncesjach na wydobycie miedzi i złota dla polskich firm mówi w rozmowie z RadioZET.pl ambasador Republiki Armenii Samvel Mkrtchian.
Agnieszka Zaręba: Jakie jest stanowisko Armenii wobec wojny na terenie Ukrainy? Armenia wspiera Ukrainę? Czy popiera w działaniach militarnych Rosję?
Samvel Mkrtchian: To, co dzieje się na Ukrainie, jest naprawdę tragiczne. Byliśmy świadkami, jak architektura bezpieczeństwa w Europie została rozbita do fundamentów. Armenia zawsze była przeciwna użyciu siły w stosunkach międzynarodowych. Z pewnością zależy nam na tym, aby istniejące spory między naszymi zaprzyjaźnionymi państwami zostały rozwiązane w drodze dialogu dyplomatycznego, negocjacji, w zgodzie z normami i zasadami prawa międzynarodowego oraz Karty Narodów Zjednoczonych.
Giełda Papierów Wartościowych w Warszawie kupiła w 2022 roku swojego armeńskiego odpowiednika. Właścicielem większościowego pakietu 65,03 proc. udziałów giełdy armeńskiej (AMX) stała się GPW. Czy to początek głębszych więzi gospodarczych między naszymi krajami? Jak to wpływa na rynek kapitałowy?
Moja odpowiedź to zdecydowane „tak”. To ważny kamień milowy w rozwoju ormiańsko-polskich relacji gospodarczych i samego ormiańskiego rynku kapitałowego. Jak słusznie zauważył pan Martin Galstyan, prezes Banku Centralnego Armenii podczas ceremonii podpisania dokumentu końcowego w Erywaniu, wierzymy, że pod kierownictwem Giełdy Papierów Wartościowych w Warszawie, z jej doświadczeniem i wiedzą, AMX ma pełny potencjał rozwijać się i stać się silną giełdą gotową do podjęcia wyzwań XXI wieku i przewodnictwa w regionie.
Strona polska sama traktuje inwestycję jako długoterminowe partnerstwo. Jak już wcześniej wspomniał prezes GPW Marek Dietl, Giełda Papierów Wartościowych w Warszawie pomoże Armenii małymi krokami budować relacje gospodarcze z Zachodem, dążąc do wspólnego odtworzenia rynków kapitałowych Armenii i jednocześnie rozszerzenia działalności w regionie. Polska giełda spodziewa się rozwoju infrastruktury rynków kapitałowych, stwarzając firmom możliwości pozyskiwania trwałego i przystępnego kapitału, jednocześnie umożliwiając inwestorom i oszczędzającym bardziej profesjonalne zarządzanie swoimi oszczędnościami i inwestycjami w ramach szerszej gamy produktów i możliwości inwestycyjnych. Taka zbieżność poglądów i celów stron wchodzących w partnerstwo jest chyba najlepszą gwarancją sukcesu.
Jakie możliwości i wsparcie oferuje ormiański ustawodawca w zakresie inwestycji zagranicznych?
Przyciąganie i wspieranie inwestycji, tworzenie sprzyjających ram prawnych i otoczenia dla inwestycji zagranicznych to priorytety polityki gospodarczej Republiki Armenii. W stosunku do inwestorów zagranicznych prowadzona jest polityka „otwartych drzwi”. Inwestycje zagraniczne w Armenii są w pełni chronione, a inwestorzy korzystają z szeregu gwarancji i przywilejów. Zgodnie z armeńskim ustawodawstwem zagraniczni inwestorzy korzystają z systemu krajowego, co oznacza, że działają zgodnie z tymi samymi przepisami, co lokalne firmy. Zapewnia to brak dyskryminacji. Korzystnie traktowani są także inwestorzy zagraniczni. Mogą mieć swobodny dostęp do dowolnego sektora i lokalizacji geograficznej w kraju, bez ograniczeń w rekrutacji personelu, swobodnej i nieograniczonej repatriacji zysków, nieograniczonej wymiany walut po kursach rynkowych i gwarancji przeciwko nacjonalizacji.
Przez lata rząd Armenii opracował zestaw zachęt podatkowych, programów rządowych i ogólnych środków prawnych w celu podniesienia atrakcyjności ormiańskiego klimatu inwestycyjnego. Działalność w niektórych przygranicznych i innych społecznościach jest zwolniona z podatku VAT, podatku dochodowego i podatku dochodowego od osób fizycznych. Sektor medyczny oferuje również szereg ulg podatkowych z tytułu produkcji akcesoriów protetycznych i ortopedycznych, sprzętu medycznego, sprzedaży wyrobów medycznych oraz usług assistance medycznego. Spółki prowadzące działalność w sektorze ICT są zwolnione z podatku dochodowego. Stawka podatku dochodowego od wynagrodzeń pracowników zostaje obniżona do 10 proc. (w przeciwieństwie do domyślnych 21 proc.). Ponadto rząd oferuje możliwość 50 proc. mechanizmu zwrotu gotówki z podatku dochodowego dla firm IT, które rozszerzają swoją działalność na Armenię, rejestrując ponad 10 zagranicznych pracowników.
W zależności od stopnia i poziomu wykształcenia pracowników, rząd oferuje firmom zwrot do 70 proc. wynagrodzeń wypłacanych nowym wysoko wykwalifikowanym specjalistom, którzy nigdy nie byli zatrudnieni w Armenii. Inny program oferuje infrastrukturę w zamian za inwestycje. Środki przekazane przez państwo mogą być przeznaczone na budowę dróg, kanalizację, wodociągi, gazy, energię elektryczną oraz telekomunikację. Oferowana jest pomoc w wysokości 10 proc. w przypadku inwestycji do 500 mln dram (ok. 1 mln 250 tys. euro). Jeśli kwota inwestycji przekroczy 500 milionów dram, wówczas zostanie udzielone dodatkowe wsparcie w wysokości 20 proc. kwoty nadwyżki.
Wreszcie w nowej inicjatywie, mającej na celu modernizację przemysłu, rząd dofinansowuje kredyty i leasingi na nowy sprzęt, urządzenia i ich części.
W celu pomocy inwestorom zagranicznym rząd Republiki Armenii założył „Centrum Wsparcia Inwestycji”, znane również jako Enterprise Armenia. Jego głównym celem jest pomoc inwestorom poprzez zasadę jednego okienka przez cały cykl inwestycyjny. Te usługi są kompleksowe, rzetelne i bezpłatne.
Jakie jest stanowisko Ambasadora Armenii w sprawie konfliktu z Azerbejdżanem? Czy podpisana umowa, zgodnie z którą strony zobowiązują się nie używać siły w celu rozwiązania sporu o Górski Karabach, oznacza pokój? Dlaczego Rosja była mediatorem w rozmowach między stronami?
Armenia jest w pełni zaangażowana w osiągnięcie wynegocjowanego trwałego pokoju z Azerbejdżanem. Podjęliśmy gorliwe negocjacje w celu zidentyfikowania istniejących problemów politycznych, prawnych i administracyjnych oraz osiągnięcia porozumienia opartego na wzajemnym kompromisie. Niestety nasi sąsiedzi spierają się o rozumienie i interpretację pojęć „niestosowania siły” i „pokoju”. Od 21 maja 2021 roku doszło do kilku prowokacji wojskowych i wtargnięć na suwerenne terytorium Republiki Armenii. Ostatnia agresja na dużą skalę miała miejsce 13-14 września 2022 r. Azerbejdżan zaatakował trzy prowincje Armenii, ostrzał dotknął 36 społeczności i osad. Celem ataków były prywatne nieruchomości, drogi i infrastruktura, budynki i obiekty rządowe, szkoły, ośrodki zdrowia i odnowy biologicznej, przedsiębiorstwa, użytki zielone, stodoły i inwentarz żywy. Obecnie siły zbrojne Azerbejdżanu okupują około 140 km2 suwerennego terytorium Armenii. Na razie bezskuteczne pozostają apele UE, USA i Francji o wycofanie się z terytorium Armenii.
Innym poważnym problemem z Azerbejdżanem jest ich taktyka negocjacyjna. Najpierw zgadzają się na coś, a wkrótce potem wycofują się z danego słowa lub deklaracji złożonych na piśmie. Rosja nie jest jedynym mediatorem między Armenią a Azerbejdżanem. Aktywne zaangażowanie UE, kilka spotkań zorganizowanych w Brukseli za pośrednictwem Charlesa Michela, bezprecedensowo częste podróże Tojvo Klaara do Erewania i Baku, spotkania zorganizowane przez sekretarza stanu USA Anthony'ego Blinkena w Waszyngtonie to bardzo ważne formaty, które do niedawna były niedostępne. Mamy nadzieję, że nadal będą aktywnie zaangażowani.
Do niedawna gospodarka ormiańska uchodziła za bardzo egzotyczną i odległą dla Polaków, mimo że w latach 90. eksportowano do Armenii wiele polskich produktów spożywczych. Czy wymiana gospodarcza między naszymi krajami wraca na wyższy poziom?
Według danych Komitetu Statystycznego Republiki Armenii obroty handlowe Republiki Armenii z Polską w okresie styczeń-wrzesień 2022 r. wyniosły 63,82 mln USD, co oznacza wzrost o 30,8 proc. w porównaniu z analogicznym okresem ubiegłego roku (w okresie styczeń-wrzesień 2021 r. wyniósł 48,81 mln USD). W okresie styczeń-wrzesień 2022 roku eksport Republiki Armenii do Polski wyniósł 16,54 mln USD, co oznacza wzrost o 2,6 proc. w porównaniu z analogicznym okresem ubiegłego roku (w okresie styczeń-wrzesień 2021 roku było to 16,11 mln USD ). W okresie styczeń-wrzesień 2022 r. import z Polski do Republiki Armenii, według charakterystyki kraju pochodzenia, wyniósł 47,28 mln USD, co oznacza wzrost o 44,6 proc. w stosunku do analogicznego okresu roku poprzedniego (między styczniem a wrześniem 2021 r. było to 32,70 mln USD).
W ostatnich latach obserwowana jest tendencja wzrostowa obrotów handlowych artykułami rolno-spożywczymi między naszymi krajami, w szczególności według danych opublikowanych przez Służbę Celną RA w 2021 r. obroty tymi towarami wyniosły 9 213,7 tys. dolarów amerykańskich i wzrosły o 9 proc. w porównaniu z rokiem poprzednim (w 2020 roku obroty towarami rolno-spożywczymi wyniosły 8441,3 tys. dolarów).
W pierwszym półroczu 2022 r. obroty towarami rolno-spożywczymi wyniosły 4867 tys. USD i wzrosły o 8,5 proc. w stosunku do roku poprzedniego. Wzrost wolumenu dwustronnego handlu artykułami rolno-spożywczymi ma ogromny potencjał ekspansji, który można zrealizować poprzez organizację imprez i spotkań z aktywnym udziałem podmiotów gospodarczych. Pracujemy nad tym, aby wina ormiańskie były znane w Polsce. Przemysł winiarski w Armenii szybko się rozwija. Jakość win, oparta głównie na rodzimych odmianach winogron uprawianych od tysięcy lat, stale się poprawia. Mamy nadzieję, że polscy sommelierzy docenią nasze wina i zaczną je promować.
Atuty armeńskiej gospodarki to podatki oraz dostępność zasobów ludzkich z zakresu IT. Dostrzegają to liderzy branży tacy jak Nvidia oraz AMD, tworząc centra rozwojowe swoich firm. Czy Armenia nadal posiada potencjał, aby polskie firmy z branży IT znalazły tam swoje miejsce?
W ciągu ostatnich kilku lat sektor ICT w Armenii odnotował stały wzrost, zmieniając kraj w regionalne centrum technologiczne. W 2018 r. sektor ICT stanowił 1,6 proc. PKB Armenii, w 2021 r. liczba ta wzrosła do około 2,75 proc., a w 2022 r. spodziewamy się wyższego wzrostu, bliskiego 4 proc. Ciągły rozwój branży IT jest wspierany przez techniczne i kierownicze cechy pracowników. Armeńskie uniwersytety oferują programy edukacyjne, które mają na celu zapewnienie wysokiej jakości profesjonalistów. Szacuje się, że od 2021 r. W sektorze ICT pracuje 28 000 osób, a Armenia ma pulę talentów liczącą około 16 000 specjalistów ICT. W związku z rozwojem technicznej infrastruktury edukacyjnej w regionach, w ciągu ostatnich kilku lat wzrosła również liczba firm działających poza Erewanem.
Armenia stale zwiększa swoją obecność w globalnych łańcuchach wartości, a krajowy sektor IT ma duży potencjał i możliwości do zaoferowania zagranicznym firmom i inwestorom. Rząd od dawna określa ten sektor jako priorytetowy i odgrywa aktywną rolę we wspieraniu rozwoju branży ICT. Ściśle współpracował z darczyńcami międzynarodowymi, w tym ze Stanami Zjednoczonymi, w celu poprawy konkurencyjności armeńskich firm ICT na rynku światowym. Centra technologiczne, dzielnice innowacji i wolne strefy ekonomiczne zostały wykorzystane do wsparcia sektora zaawansowanych technologii. Przywileje podatkowe zostały również wykorzystane jako zachęta dla startupów. Rząd wdraża inne narzędzia, w tym dotacje, wizyty studyjne, programy edukacyjne i tworzenie powstającego funduszu inwestycyjnego, aby wspierać przedsięwzięcia związane z zaawansowanymi technologiami.
Duże firmy, takie jak Microsoft, Synopsys, Epam, Oracle, Adobe, DataArt i inne, już zainwestowały w Armenii i odniosły sukces w krzemowej dolinie Kaukazu. Ogólnie. według najnowszych badań sektorowych ponad 30% całej branży technologicznej należy do firm zagranicznych, z czego 54% to firmy z udziałem w USA i Kanadzie, 23% w Europie i 17% w Rosji/WNP. Branża IT jest jedną z odnoszących największe sukcesy i najszybciej rozwijających się branż w Armenii. Ciągły rozwój sektora, a także dostęp do wysoko wykwalifikowanych specjalistów pokazują, że z pewnością jest miejsce i duży potencjał dla każdej międzynarodowej firmy zainteresowanej biznesem w sektorze IT Armenii.
Jak wygląda obecnie Państwa rynek deweloperski? Ile wynosi średnia cena metra kwadratowego w Erywaniu i jakie są koszty utrzymania nieruchomości?
Armenia to szybko rozwijający się kraj z niskimi podatkami i niskimi kosztami życia. Nieruchomości w centralnym Erewaniu zyskały na wartości o +31,7 proc. w ciągu ostatniego roku ze względu na rozwijającą się gospodarkę. W 2021 roku dram ormiański (lokalna waluta) odzyskał swoją wartość, a co za tym idzie ceny poszły w górę. Głównymi czynnikami wpływającymi na wzrost cen w ostatnich latach są:
- Rosnąca gospodarka (wzrost PKB o 6,1 proc. w 2021 r.)
- Niższe oprocentowanie kredytów hipotecznych. Stopy spadły z 18 proc. w 2009 roku do około 10,5 proc. i oczekuje się dalszego spadku do 7-7,5 proc.
- Większy popyt na nieruchomości na wynajem, napędzany wzrostem turystyki i rosnącą populacją miast w wyniku repatriacji i urbanizacji.
- Depozyty bankowe stają się mniej atrakcyjną alternatywą dla inwestycji w nieruchomości na wynajem, ponieważ oprocentowanie depozytów stale spada.
- Ograniczona budowa nowych mieszkań w centrum Erewania.
Cudzoziemcy mogą być w 100 proc. właścicielami nieruchomości w Armenii i mogą korzystać z okazji inwestycyjnych. Cały proces zakupu może zająć zaledwie kilka dni. Armenia zajmuje 13. miejsce wśród 190 krajów w rankingu Banku Światowego „Registering Property”, który mierzy zarówno efektywność, jak i jakość systemu rejestracji mienia. Dla porównania, USA zajmują 39. miejsce, Wielka Brytania – 41., Francja – 99., Polska – 92. Cudzoziemcy nie muszą posiadać zezwolenia na pobyt ani w inny sposób wykazywać powiązań z Armenią. Inwestycje w nieruchomości mogą nawet zapewniać korzyści imigracyjne, takie jak pobyt i ewentualnie obywatelstwo. Możliwe jest nawet zdalne kupowanie nieruchomości bez konieczności odwiedzania kraju.
Armenia nie ma podatku od darowizn ani podatku od nieruchomości. Zyski kapitałowe ze sprzedaży nieruchomości przez osobę fizyczną zasadniczo nie są opodatkowane. Stawki podatku od nieruchomości mieszczą się w przedziale od 0 proc. do 1 proc. wartości katastralnej, która z reguły jest znacznie niższa od wartości rynkowej. Średnia cena nieruchomości w Erewaniu w połowie 2022 roku wahała się od 1651 do 2500, a nawet 3500 USD za 1 m2 w zależności od lokalizacji.
Czy ormiański rynek medialny ma potencjał akwizycyjny? Jak oceniany jest ten sektor?
Krajobraz medialny Armenii rozkwitł od czasu aksamitnej rewolucji w 2018 roku. To wydarzenie spowodowało większe dostosowanie do międzynarodowych standardów wolności wypowiedzi, a większość redakcji – zwłaszcza niezależnych mediów internetowych i mediów śledczych – wykazała się zdolnością do pełnienia demokratycznych funkcji mediów.
Pozytywne zmiany znalazły odzwierciedlenie w poprawie pozycji ormiańskich mediów w międzynarodowych rankingach. Na przykład Światowy Indeks Wolności Prasy 2022 Reporterów bez Granic umieścił Armenię na 51. miejscu wśród 180 krajów. Armenia przoduje w regionie (Gruzja 89, Iran – 178, Azerbejdżan – 154, Turcja – 149), wyprzedza nawet większość krajów europejskich, w tym Polskę, która zajmuje 66. miejsce w zestawieniu.
Wzorce konsumpcji mediów znacznie się zmieniły na przestrzeni lat. Głównymi źródłami wiadomości, z których na co dzień korzystają ormiańscy odbiorcy, są obecnie w przeważającej mierze platformy internetowe i media społecznościowe. Telewizja jest drugim co do wielkości źródłem informacji, chociaż jej konsumpcja systematycznie spada od 2015 r. Według ostatnich badań konsumpcja telewizji spadła z 82 proc. w 2015 r. do 72 proc. w 2019 r. i 59 proc. w 2021 r., podczas gdy codzienne korzystanie z sieci społecznościowych i mediów internetowych wzrosło odpowiednio z 32 proc. do 57 proc. i 67 proc. Odzwierciedlając światowe trendy, wpływ mediów drukowanych w Armenii zmniejszył się. Ormiańskie media, zarówno radiowo-telewizyjne, jak i tradycyjne, czyli drukowane, są obecnie własnością kraju.
Zasoby naturalne Armenii są jednym z największych bogactw na Kaukazie. Czy Armenia ma jeszcze wolne koncesje na wydobycie m.in. miedzi czy złota? Czy to dobry kierunek dla polskich firm, takich jak KGHM?
Ustawodawstwo regulujące ten sektor zostało dostosowane do zaawansowanych międzynarodowych standardów i doświadczeń, zapewniając przejście do odpowiedzialnego wydobycia i stworzenie atrakcyjnego środowiska dla inwestycji. Zgodnie z Kodeksem glebowym Armenii, podłoże gruntowe Republiki Armenii jest wyłączną własnością państwa, które może być udostępnione do celów badań geologicznych i wydobycia minerałów. A prawa do użytkowania gruntu może posiadać osoba prawna będąca organizacją komercyjną obcego państwa, która nabyła je zgodnie z ustawodawstwem.
Sektor wydobycia metali ma istotny udział w gospodarce Armenii. Według stanu na 31 października 2022 r. w państwowym katastrze złóż kopalin znajduje się ponad 961 złóż kopalin o udokumentowanych zasobach, w tym 45 złóż kopalin metalicznych, w tym 19 złotych, 4 złoto-polimetaliczne, 2 kwarcyty złotonośne, 7 miedziowo-molibdenowych, 4 miedź (miedziowo-magmowa) i inne.
RadioZET.pl
Byłeś świadkiem czegoś niespodziewanego? Masz temat, którym powinniśmy się zająć?
Zgłoś sprawę przez Czerwony telefon Radia ZET
