Co kryje świat kryptowalut? O tym głośno się nie mówi, zagrożona 1/3 inwestorów
Dla jednych kryptowaluty to przyszłość finansów, dla innych – źródło emocji i nadziei na szybkie wzbogacenie się. Najnowsze badania pokazują jednak, że ta gra coraz częściej kończy się problemowym inwestowaniem, które ma wiele wspólnego z hazardem. Zagrożonych jest prawie 1/3 inwestujących.
Z tego artykułu dowiesz się:
- Jak wygląda profil problemowego inwestora kryptowalutowego w Polsce.
- Jakie mechanizmy psychologiczne łączą inwestowanie w kryptowaluty z hazardem.
- Jakie działania profilaktyczne i terapeutyczne rekomendują eksperci.
Problemowe inwestowanie w kryptowaluty – nowe uzależnienie behawioralne?
Coraz więcej Polaków inwestuje w k ryptowaluty, a część z nich robi to w sposób problemowy, przypominający hazard – wynika z najnowszego badania Instytutu Psychiatrii i Neurologii zrealizowanego na zlecenie Krajowego Centrum Przeciwdziałania Uzależnieniom.
Badanie "Nowe Uzależnienia Behawioralne: problemowe inwestowanie w kryptowaluty" objęło ponad 1000 respondentów i składało się z dwóch etapów – jakościowego i ilościowego. Współautorem i kierownikiem projektu był socjolog, dr Michał Bujalski, znany wcześniej z badań w obszarze uzależnień i zdrowia psychicznego.
– Nasze badanie było pierwszym tego typu badaniem w Polsce i jednym z pierwszych na świecie. Obejmowało przeanalizowanie doświadczeń 1000 inwestorów w kryptowaluty. Jego celem było zweryfikowanie czy inwestowanie w kryptowaluty może przyjmować formę uzależnienia behawioralnego oraz ustalenie, na ile mechanizmy leżące u podstaw tego zjawiska są tożsame z obserwowanymi w przypadku zaburzeń hazardowych. Jak się okazało, problem ten może dotyczyć nawet 31% inwestorów w kryptowaluty, przy czym zdecydowana większość z nich spełnia również kryteria wysokiego ryzyka wystąpienia zaburzeń hazardowych – wyjaśnia dr Bujalski.
Uzależnieni inwestorzy. Skala problemu
Badanie wykazało, że aż 31 proc. inwestorów kryptowalutowych przejawia wzór zachowań określany jako problemowy – wiąże się on z utratą kontroli nad czasem, środkami finansowymi i emocjami. Co istotne, 28 proc. badanych inwestorów wykazuje jednocześnie objawy hazardu problemowego.
– Nasze badanie jednoznacznie pokazuje, że rynek kryptowalut nie jest wyłącznie przestrzenią innowacji finansowych. W wielu przypadkach staje się on środowiskiem sprzyjającym powstawaniu uzależnień, które mogą mieć poważne konsekwencje dla zdrowia psychicznego – podkreśla dr Michał Bujalski.
Mechanizmy psychologiczne – blisko hazardu
Zdaniem dr. Bujalskiego zjawisko to dotyczy zwłaszcza krótkich horyzontów czasowych, wysokiego ryzyka oraz mechanizmów psychologicznych charakterystycznych dla gier losowych – takich jak gonienie strat, poszukiwanie ekscytacji czy podejmowanie ryzyka w sytuacji ponoszenia porażek.
– Inwestowanie nie jest hazardem, ale pewne jego formy – szczególnie te oparte na spekulacji – są celowo uhazardowione poprzez wykorzystanie mechanizmów znanych z gier losowych, by zwiększyć emocjonalne zaangażowanie użytkowników – podkreśla badacz.
Zjawisko wzmacniają technologie. Nowoczesne aplikacje inwestycyjne, dostępne całodobowo, stosują algorytmy analizujące zachowania użytkowników i dostosowujące ofertę w sposób utrzymujący ich w stanie ciągłego napięcia i emocjonalnej ekscytacji. – Całodobowa dostępność rynku, duża zmienność kursów i obietnica szybkiego zysku sprawiają, że kryptowaluty mogą stać się równie uzależniające jak ruletka czy zakłady bukmacherskie. – stwierdził dr Bujalski.
Uzależnienie od kryptowalut. Kto jest najbardziej narażony?
Profil problemowego inwestora w Polsce to najczęściej mężczyzna w wieku 30–40 lat, z wyższym wykształceniem, impulsywny, poszukujący wrażeń, a jednocześnie nierzadko zmagający się z samotnością, stresem czy lękiem. Badanie wykazało także, że zdecydowana większość respondentów (86,5%) angażuje się w gry hazardowe – zarówno stacjonarne, jak i online, przede wszystkim w zakłady bukmacherskie i loterie.
Wyniki pokazują wysoki poziom zaangażowania:
- 21% respondentów inwestuje w kryptowaluty co najmniej raz w tygodniu,
- 5% robi to codziennie lub prawie codziennie,
- 31% sprawdza kursy każdego dnia.
Czynniki ryzyka obejmują:
- obsesyjne śledzenie kursów i stanu portfela,
- gonienie strat i podejmowanie decyzji pod wpływem emocji,
- zaniedbywanie codziennych obowiązków,
- problemy w relacjach rodzinnych i społecznych.
W 2023–2024 liczba inwestorów kryptowalut na świecie wzrosła o blisko 34 proc., przekraczając 560 mln osób. Jak zbadał Polski Instytut Ekonomiczny, w Polsce aż 94 proc. dorosłych słyszało o kryptowalutach, a 11,7 proc. deklaruje ich posiadanie.
Według badań międzynarodowych inwestorzy kryptowalut częściej niż inni doświadczają stresu, depresji i lęku (Oksanen i wsp., 2022; Mills i Nower, 2019). Mechanizmy psychologiczne tożsame z hazardem – impulsywność, poszukiwanie ekscytacji, krótkoterminowe ryzykowne transakcje – zostały potwierdzone także w analizach Andrade i Newall (2023).
Problematyczne inwestowanie w kryptowaluty. Co dalej?
– Musimy podejmować działania edukacyjne i profilaktyczne, ponieważ inwestowanie w kryptowaluty to nie jest sposób na szybkie wzbogacenie się, ale inwestowanie wysokiego ryzyka, niosące wiele negatywnych konsekwencji jak choćby utrata kontroli nad czasem i środkami przeznaczanymi na inwestowanie, a także nad własnymi emocjami. – zaznacza dr Bujalski.
Wśród rekomendacji badaczy znalazły się m.in.:
- wprowadzenie limitów czasowych i ostrzeżeń przed ryzykownymi transakcjami,
- analiza aplikacji inwestycyjnych pod kątem manipulacji zachowaniami użytkowników,
- zapewnienie wsparcia terapeutycznego problemowym inwestorom:
– Nasze badanie pokazuje, że problemowe inwestowanie w kryptowaluty i hazard mają niemal identyczne psychologiczne podłoże. To zjawisko nie jest jedynie ekonomiczne, ale także społeczne i kulturowe – wzmacniane przez współczesną narrację o sukcesie, odwadze i szybkim bogaceniu się – podsumował badacz.
Byłeś świadkiem czegoś niespodziewanego? Masz temat, którym powinniśmy się zająć?
Zgłoś sprawę przez Czerwony telefon Radia ZET
