Koniec spokojnego L4, zasiłek niepewny. ZUS wyjaśnia, co i kiedy się zmienia

Nowe zasady w zasiłkach i orzecznictwie. ZUS wyjaśnia

7 stycznia prezydent RP podpisał ustawę wprowadzającą istotne zmiany dotyczące zwolnień lekarskich, kontroli ich prawidłowego wykorzystywania oraz orzecznictwa lekarskiego w Zakładzie Ubezpieczeń Społecznych. W mediach pojawiło się jednak wiele nieścisłości i niepełnych informacji dotyczących tych regulacji.

Ustawa obejmuje liczne modyfikacje, w tym m.in. wprowadzenie nowych definicji pracy zarobkowej i aktywności sprzecznej z celem zwolnienia lekarskiego oraz dopuszczenie wykonywania pracy u jednego pracodawcy w czasie korzystania ze zwolnienia u innego. Poszczególne przepisy wejdą w życie w różnym czasie. Wyjaśnienia mają rozwiać wątpliwości i ograniczyć dezinformację.

Zmiany obowiązujące 14 dni od ogłoszenia ustawy

Ustawa doprecyzowuje przepisy dotyczące kontroli prawidłowości orzekania o czasowej niezdolności do pracy i wystawiania zaświadczeń lekarskich. Mają one na celu wyeliminowanie wątpliwości uczestników postępowania kontrolnego, wynikających z aktualnego brzmienia ustawy o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa z 25 czerwca 1999 r. Zmiany usprawniają również gromadzenie dowodów niezbędnych do oceny przez lekarza orzecznika ZUS. W szczególności:

1. Jednoznacznie określono prawo ZUS do kontroli zaświadczeń lekarskich o czasowej niezdolności do pracy z tytułu opieki nad chorym członkiem rodziny.
2. ZUS zyskał możliwość żądania od ubezpieczonego udzielenia wyjaśnień i informacji niezbędnych do kontroli zaświadczenia lekarskiego.

Ponadto sprecyzowano działania ZUS w przypadku stwierdzenia nieprawidłowości w wystawianiu zaświadczeń:

1. Dane, informacje i dokumenty zgromadzone w postępowaniach kontrolnych ZUS mogą być udostępniane właściwym organom samorządu zawodowego lekarzy i lekarzy dentystów w celu postępowania w sprawie odpowiedzialności zawodowej.
2. Środek odwoławczy od decyzji o cofnięciu upoważnienia do wystawiania zaświadczeń lekarskich będzie rozpatrywany przez Prezesa ZUS zamiast przez Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej.

Redakcja poleca

Niespodzianka dot. waloryzacji emerytur 2026. ZUS przyspiesza działania

Masz takie prawo jazdy? Te osoby muszą iść do urzędu. Jest konkretna data

Zmiany obowiązujące po 3 miesiącach od ogłoszenia ustawy

1. Podejmowanie czynności w trakcie zwolnienia lekarskiego
   Nie zmienia się dotychczasowa zasada: jeśli ubezpieczony wykonuje pracę zarobkową w okresie niezdolności do pracy, traci prawo do zasiłku za cały okres zwolnienia. Precyzyjniej określono także przesłankę utraty prawa do zasiłku w związku z podejmowaniem aktywności niezgodnej z celem zwolnienia. Wprowadzono definicje pracy zarobkowej oraz aktywności sprzecznej z celem zwolnienia.

• Praca zarobkowa: każda działalność o charakterze zarobkowym, niezależnie od formy prawnej zatrudnienia, z wyjątkiem czynności incydentalnych wymaganych przez istotne okoliczności (nie może to być polecenie pracodawcy).
• Aktywność niezgodna z celem zwolnienia: działania wydłużające lub utrudniające leczenie lub rekonwalescencję, z wyłączeniem zwykłych codziennych czynności i incydentalnych działań wymaganych przez istotne okoliczności.

Celem tych definicji jest doprecyzowanie sytuacji powodujących utratę prawa do zasiłku oraz wskazanie okoliczności, które go nie powodują.

1. Kontrola wykorzystania zwolnień lekarskich
   Płatnicy składek i ZUS nadal będą mogli kontrolować prawidłowość wykorzystywania zwolnień lekarskich. W przepisach wskazano, że kontrola obejmuje zarówno zwolnienia z powodu choroby, jak i z tytułu opieki nad chorym członkiem rodziny, także po ustaniu tytułu ubezpieczenia chorobowego. Kontrolerzy uzyskają prawo do legitymowania osoby kontrolowanej, wstępu do miejsca kontroli oraz pozyskiwania informacji od osoby kontrolowanej, jej płatnika składek i lekarza leczącego. Zmiany zwiększają przejrzystość procesu i ograniczają wątpliwości co do jego zakresu.
2. Lekarze orzecznicy ZUS
   Zakres działań ZUS obejmuje wydawanie orzeczeń dla ustalania uprawnień do świadczeń z ubezpieczeń społecznych, innych świadczeń należących do kompetencji Zakładu oraz realizację zadań zleconych. Zadania te wykonują lekarze orzecznicy zatrudnieni na umowę o pracę, posiadający tytuł specjalisty.

Nowe regulacje wprowadzają:

• możliwość zatrudniania pielęgniarek, pielęgniarzy i fizjoterapeutów w określonych rodzajach spraw;
• zróżnicowanie kwalifikacji lekarzy orzeczników, dopuszczając lekarzy w trakcie specjalizacji lub z minimum pięcioletnim doświadczeniem;
• uelastycznienie form współpracy kadry medycznej – umowa o pracę lub umowa o świadczenie usług;
• nowe zasady ustalania wynagrodzenia zasadniczego kadry medycznej na podstawie mnożników przeciętnego wynagrodzenia w gospodarce narodowej, z dostosowaniem w ciągu miesiąca od wejścia w życie ustawy.

Zmiany od 1 stycznia 2027 r.

1. Wystawianie zwolnień lekarskich (e-ZLA)
   Do końca 2026 r. każda niezdolność do pracy z tytułu ubezpieczenia z kilku źródeł wymaga odrębnego zwolnienia. Od 1 stycznia 2027 r. lekarz, na żądanie ubezpieczonego, nie będzie obowiązany wystawiać zwolnienia z określonego tytułu, jeśli praca u innego pracodawcy może być wykonywana. Ubezpieczony będzie musiał poinformować płatnika składek o okresie, na który otrzymał zwolnienie z innego tytułu.
2. Zasady i tryb wydawania orzeczeń
   Ujednolicone zostaną przepisy dotyczące wydawania orzeczeń zarówno dla potrzeb ustalania prawa do świadczeń z ubezpieczeń społecznych, jak i w sprawach pozaubezpieczeniowych. Wprowadza się m.in.:

• jednoosobowe orzekanie także w przypadku ponownego rozpatrzenia sprawy;
• możliwość przeprowadzania badania z wykorzystaniem systemów teleinformatycznych;
• doręczenie orzeczeń w formie elektronicznej lub wydruku;
• maksymalny termin wydania orzeczenia – 30 dni, z możliwością ponaglenia;
• określenie zasad dostępu ZUS do dokumentacji medycznej i terminów jej udostępnienia;
• doprecyzowanie regulacji dotyczących nadzoru Prezesa ZUS nad orzecznictwem lekarskim oraz obowiązków informacyjnych w tym zakresie.

Źródło: Radio ZET/ZUS