Koniec z fikcyjnymi umowami zlecenia i B2B tylko na papierze. Od 2026 r. wielka zmiana
Praca na umowie zlecenia lub B2B może wkrótce stać się etatem z pełnymi prawami. Od stycznia 2026 roku Państwowa Inspekcja Pracy dostanie narzędzia, które pozwolą weryfikować faktyczne warunki zatrudnienia i przekształcać fikcyjne kontrakty w umowy o pracę.
Z tego artykułu dowiesz się:
- Jakie uprawnienia otrzymają inspektorzy pracy.
- Jakie skutki będą miały nowe przepisy dla pracowników i pracodawców.
- Jakie zmiany w sposobie przeprowadzania kontroli przewiduje rząd.
Od 2026 roku inspektor pracy będzie mógł przekształcać B2B i umowy cywilnoprawne w etaty
Od 1 stycznia 2026 roku Państwowa Inspekcja Pracy (PIP) zyska nowe uprawnienia, które mają uporządkować rynek pracy w Polsce i ograniczyć nadużycia związane z zatrudnianiem na umowach cywilnoprawnych oraz B2B. Inspektorzy pracy będą mogli stwierdzać istnienie stosunku pracy w sytuacjach, gdy faktyczne warunki świadczenia pracy odpowiadają pracy etatowej, niezależnie od nazwy umowy.
Jak działają nowe przepisy
Jeżeli inspektor uzna, że umowa zlecenie lub B2B w rzeczywistości odpowiada warunkom zatrudnienia na etacie, będzie mógł przekształcić ją w umowę o pracę. Decyzja inspektora będzie podlegała natychmiastowemu wykonaniu w zakresie praw pracowniczych oraz obowiązków podatkowych i ubezpieczeniowych powstałych od dnia jej wydania.
W przypadku skutków wstecznych, dotyczących np. wcześniejszych lat pracy, obowiązki podatkowe i składkowe będą naliczane dopiero po ewentualnym odwołaniu się stron do sądu pracy. Strony mają na to miesiąc od wydania decyzji. Skierowanie odwołania będzie równoznaczne z przekazaniem sprawy do sądu, który nie będzie powtarzał procedury weryfikacji stosunku pracy, lecz będzie badał materiał zgromadzony przez inspektora.
Dzięki temu pracownik zyskuje prawa wynikające z Kodeksu pracy, w tym urlopy, wynagrodzenie za nadgodziny czy ochronę socjalną, a pracodawca będzie zobowiązany do odprowadzania składek i podatków od wynagrodzenia pracownika.
Dlaczego zmiany są potrzebne
Do tej pory inspektorzy rzadko korzystali z możliwości kierowania spraw do sądu o ustalenie stosunku pracy – w latach 2022–2024 dotyczyło to jedynie 104 osób, a sąd przyznał rację inspektorom w 34 przypadkach. Procedury były czasochłonne, ryzykowne i wymagały współpracy pracownika, który często obawiał się utraty pracy. Nowe przepisy mają zwiększyć skuteczność działań PIP, nie zwiększając liczby kontroli, ale umożliwiając ich szybkie i efektywne zakończenie.
Inspektorzy zyskają też możliwość przeprowadzania kontroli zdalnie, m.in. poprzez oględziny miejsca pracy za pomocą wideo komunikatorów. Przesłuchania pracowników również będą mogły odbywać się online, co jest odpowiedzią na zmieniające się warunki pracy, w tym coraz częstsze wykonywanie obowiązków zdalnie. Kompetencje do wydawania decyzji o przekształceniu umów w etaty otrzymają okręgowi inspektorzy pracy, a nie osoby prowadzące bezpośrednie kontrole.
Skutki dla rynku pracy
Ministerstwo Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej wskazuje, że nowe regulacje mają m.in.:
- ograniczyć nadużycia związane ze stosowaniem umów cywilnoprawnych i B2B w warunkach faktycznego zatrudnienia na etacie,
- zwiększyć bezpieczeństwo socjalne i stabilność zatrudnienia dla pracowników,
- poprawić przejrzystość rynku pracy i wymusić większą staranność pracodawców przy wyborze rodzaju umowy.
Koszt wprowadzenia nowych rozwiązań dla sektora finansów publicznych oszacowano na około 1 mld zł w ciągu dziesięciu lat.
Kolejne kroki legislacyjne
Projekt ustawy trafi teraz do konsultacji społecznych oraz opiniowania przez związki zawodowe, pracodawców i inne organizacje. Po zaakceptowaniu przez Radę Ministrów dokument trafi do parlamentu, a następnie do podpisu prezydenta. Ministerstwo zakłada, że przepisy zaczną obowiązywać od stycznia 2026 roku.
Wzmocnienie kompetencji Inspekcji Pracy jest również częścią umowy z Komisją Europejską w sprawie wypłaty środków z Krajowego Planu Odbudowy. Dzięki temu Polska będzie mogła skuteczniej chronić prawa pracowników, a rynek pracy stanie się bardziej przejrzysty i stabilny.
Źródło: Radio ZET/Gazeta Wyborcza
Byłeś świadkiem czegoś niespodziewanego? Masz temat, którym powinniśmy się zająć?
Zgłoś sprawę przez Czerwony telefon Radia ZET
