Miasta szczęśliwe – czy takie istnieją?
Wygodne dla wszystkich grup społecznych, pełne zielonych przestrzeni i dostosowane do różnych form aktywności – to nieodłączne elementy, czyniące miasto dobrym do życia. Jednak czy to wystarczy, by miasto było szczęśliwe? Czy możliwe jest stworzenie szczęśliwego miasta? A może wystarczy po prostu „dobre” osiedle?
Jak stworzyć miasto dobre dla wszystkich – to jedno z bardziej palących pytań współczesności, szczególnie, że procent ludności mieszkającej w miastach stale rośnie i dziś w Polsce mieszka w nich już 6 na 10 osób. Wyzwanie to, które coraz częściej wychodzi poza obszary architektury i urbanistyki, stało się główną osią rozmów w ramach nowej serii podcastu “Miasta szczęśliwe”, w którym firma mieszkaniowa Skanska Residential Development Poland zaprasza ekspertki i ekspertów do dyskusji. Wspólnie zastanawiają się, w jaki sposób różne grupy społeczne doświadczają przestrzeni miejskiej, jakie zmiany warto wdrażać, by miasta stawały się bardziej dostępne oraz w jaki sposób miasta mogą wspierać równość i różnorodność. Razem podejmują próbę dyskusji o tym, jak powinny wyglądać miasta sprzyjające długowieczności, przyjazne dzieciom oraz dostosowane do potrzeb osób neuroróżnorodnych.
Przemiany miast na przestrzeni wieków
Pierwsze miasta powstawały w IV tysiącleciu p.n.e. w Mezopotamii, na terenach dzisiejszego Iraku, Iranu, Turcji i Syrii. Były to samodzielne, niezależne, autonomiczne wspólnoty, znane dziś jako miasta-państwa. Miasta te sprzyjały osobom, które je projektowały i budowały. Początkowo wynikało to z konieczności zorganizowania dogodnej obrony przed atakami, woli trwania władców oraz zarządzanych przez nich wspólnot, ale też zapobiegania buntom czy pożarom. Jednak wraz z rozwojem społecznym i kulturowym odpowiedzialni za rozwój miast dążyli do wyrównywania poziomu życia, także pod względem dostępu do przestrzeni miejskiej, a w procesie planowania zaczęto uwzględniać nie tylko potrzeby osób reprezentujących władzę, ale też zwykłych obywateli i obywatelek.
Miasta dla wszystkich – czyli dla kogo?
Współczesne, nowoczesne miasta mają w założeniu służyć wszystkim mieszkającym w nich osobom, niezależnie od ich sytuacji ekonomicznej, wieku, poziomu sprawności czy ról społecznych. Powinny wspierać nasze codzienne funkcjonowanie i zaspokajanie rozmaitych potrzeb, oferować możliwości rozwoju, a także zapewniać komfortową przestrzeń do pracy, odpoczynku i rozrywki. Ta ambitna, szlachetna idea, jest jednak nadzwyczaj trudna do zrealizowania. Kto bowiem odpowiada za obecny kształt, charakter i wygląd miast? Jak planować ich rozwój i modernizację, by uwzględnić potrzeby wszystkich? Co – lub kogo – należy wziąć pod uwagę w procesie projektowania w pierwszej kolejności?
Projektowanie uniwersalne
Antoine de Saint- Exupéry pisał, że ziemi nie dziedziczymy po naszych rodzicach, tylko pożyczamy od naszych dzieci. Podobnie jak ziemia, także tworzone przez ludzi i dla ludzi miasta powinny służyć nam jak najpowszechniej i jak najdłużej. To zresztą twierdzenie bliskie jednej z głównych tez podcastu “Miasta szczęśliwe” - dobre miasto nie może służyć wyłącznie wybranym grupom społecznym, dlatego powinno się opierać na projektowaniu uniwersalnym. Najważniejsze wyzwania stojące przed architektami i planistami to uwzględnianie potrzeb różnych użytkowników - rozwiązania przyjazne osobom z ograniczoną mobilnością są także pomocne dla rodziców z dziećmi czy osób starszych (na przykład windy, brak progów, podjazdy).
Dobrze ukształtowane miasta powinny być funkcjonalne nie tylko dziś, ale i w przyszłości – także dla tych, którzy przyjdą po nas. To wymaga współpracy między przedstawicielami różnych dziedzin, ponieważ od dawna wiadomo, że sposób planowania miast wpływa na komfort życia wielu kolejnych pokoleń. Dopiero skoordynowane działania planistów pomogą dobrze odpowiedzieć na zachodzące zmiany demograficzne, klimatyczne, czy wreszcie wyraźne zmiany w stylach życia. Dlatego miasto – jako podstawowa przestrzeń funkcjonowania większości z nas – staje się obiektem uważnego zainteresowania nie tylko architektów czy urbanistów, ale też lekarzy, socjologów, psychologów czy twórców kultury.
Miasto, dzielnica, osiedle
O tym, czy nasza codzienność będzie wygodna, decyduje więcej elementów niż tylko komfort własnych czterech ścian. Równie ważne jest najbliższe otoczenie – patio lub podwórko, pobliski park, a czasem nawet przyjazna klatka schodowa czy foyer budynku. Dobrze zaprojektowana przestrzeń sprzyja budowie relacji między ludźmi, a jednocześnie pozwala każdemu na przykład zachować niezbędną prywatność, czy relaksować się we własny sposób.
Dlatego warto zwrócić uwagę także na ten aspekt, zwłaszcza decydując się na zakup własnego lokum. Trzeba pamiętać o tym, że zdecydowaną większość naszych codziennych potrzeb powinniśmy móc zaspokoić w najbliższym otoczeniu. Mieszkanie lub dom to nie wszystko, przyjazne i użyteczne sąsiedztwo też ma wielkie znaczenie dla dobrych warunków życia.
Przestrzenie wspólne i relacje społeczne
Pełną świadomość tej współzależności coraz częściej mają projektanci czy deweloperzy. Celem Skanska Residential Development Poland jest tworzenie osiedli z myślą właśnie o komforcie ich mieszkańców. To wynika z wartości firmy, zabiegającej o projektowanie przyjaznych miejsc, które dobrze wpiszą się w istniejącą tkankę miejską i będą służyć całym społecznościom, wspierając ich w integracji i tworzeniu sąsiedzkich relacji.
Znaczenie przestrzeni wspólnych jest w tym aspekcie fundamentalne. To one bowiem mogą pomóc w nawiązywaniu, budowie i utrzymywaniu dobrosąsiedzkich stosunków, które są jednym z kluczowych elementów dobrego życia. By w tym pomóc, mieszkaniowa spółka Skanska sięga po bardzo zróżnicowane rozwiązania. Przykładowo, na warszawskim Mokotowie powstało nagradzane za ekologiczne budownictwo oraz przestrzeń wspólną osiedle Jaśminowy Mokotów, obok którego deweloper zbudował ogólnodostępny Park Enklawa. Na Woli, w ramach inwestycji NU, powstała strefa piknikowa, plac zabaw, tężnia, siłownia plenerowa i strefa rekreacyjna ze stołami do gier, a przy Parku Skandynawia – między innymi boisko do koszykówki, ścianka wspinaczkowa oraz zieleńce z budkami dla ptaków i domkami dla owadów. Z kolei w inwestycji Stilla mieszkańcy będą mogli spotykać się w osiedlowej szklarni, by wspólnie uprawiać rośliny.
Awangarda Mogilska – sztuka i efektywność energetyczna
Przykładem przestrzeni budującej wspólnotę jest również osiedle Awangarda Mogilska w Krakowie. Projekt, który powstanie w miejscu historycznych zakładów zbożowych, będzie nawiązywał do przemysłowej tradycji. Loftowy charakter Awangardy Mogilskiej oraz kaskadowa architektura z efektownymi tarasami wyróżniają projekt nie mniej, niż zrównoważone rozwiązania (w inwestycji zastosowane zostanie efektywne połączenie fotowoltaiki i systemu odzysku ciepła z wentylacji wykorzystujące pompę ciepła do podgrzewania wody), dobra lokalizacja (dogodny dostęp do komunikacji miejskiej, bliskość krakowskiego Rynku i Parku Lotników) czy uwzględnienie potrzeb zróżnicowanych grup społecznych już na etapie projektowania.
Dostępność jako wartość
Dostępność staje się coraz ważniejszym aspektem projektowania przestrzeni miejskiej, ale nie tylko. Elementy starań o komfort dla wszystkich widzimy również w dyskusjach o języku czy, bardziej prozaicznie, w codziennym życiu, gdy na przykład wybieramy się do restauracji i z menu możemy wybrać potrawy dostosowane do naszych indywidualnych potrzeb. W mieście temat dostępności ma jednak szczególne znaczenie, ponieważ wpływa na wiele innych obszarów naszego życia. Dlatego kluczowego znaczenia nabiera to, czy jest on uwzględniany przez urbanistów i architektów, zarówno w odniesieniu do całych miast, czy dzielnic, jak i poszczególnych osiedli.
Miasto szczęśliwe zabezpiecza nasze potrzeby, zarówno podstawowe, jak i te, których zaspokojenie poprawia warunki życia. Idealne miasto powinno być naszym partnerem w działaniu, a nie przeszkodą. Każdy chciałby, aby było wygodne, atrakcyjne i inspirujące, a także - co istotne - „idące z duchem czasu i zmian”. Użytkownik czy użytkowniczka szczęśliwego miasta czują się w nim mile widziani, a ich potrzeby uwzględnione. Jednak na co warto zwrócić w nim uwagę i jakie rozwiązania są kluczowe w „Miastach szczęśliwych”? Zapraszamy do wysłuchania podcastu pod tym samym tytułem.
