Polska Wikipedia kończy 25 lat. To było pierwsze hasło, jakie się pojawiło
Trudno dziś wyobrazić sobie internet bez Wikipedii. Jej pierwsza, anglojęzyczna wersja powstała w 2001 roku, a kilka miesięcy później uruchomiono wersję polską. 26 września 2026 roku mija dokładnie 25 lat od jej powstania. Mało kto wie, jakie było pierwsze hasło, które na niej opublikowano.
Z tego artykułu dowiesz się:
- Kiedy powstała polskojęzyczna Wikipedia i od jakiego hasła się zaczęła.
- Dlaczego Wikipedia miała początkowo być tylko dodatkiem do Nupedii.
- Jak dziś wygląda weryfikacja treści i kto może edytować artykuły.
- Skąd Wikipedia bierze pieniądze i jaką rolę w jej finansowaniu odgrywa Wikimedia Enterprise.
Polska Wikipedia kończy 25 lat. Od tego hasła się zaczęła
To dokładnie 25 lat od kiedy polskojęzyczna Wikipedia ruszyła. Stało się to 26 września 2001 roku, a początek dali jej 41-letni wówczas Krzysztof Jasiutowicz i 35-letni Paweł Jochym. Jasiutowicz był lekarzem internistą z Częstochowy, a Jochym – fizykiem, który później związał się z Instytutem Fizyki Jądrowej PAN w Krakowie. To oni wspólnie stworzyli pierwsze polskie hasło polskiej Wikipedii, a była nim „Reguła Titiusa-Bodego”, czyli zależność pozwalająca w przybliżeniu określić odległości planet od Słońca. Co ciekawe, reguła wskazywała też na lukę między Marsem a Jowiszem – w miejscu, w którym później odkryto Ceres.
Dlaczego na pierwszy ogień poszła akurat reguła dotycząca planet? Michał Buczyński, ówczesny prezes Wikimedia Polska, tłumaczył, że dla osoby tworzącej encyklopedię łatwiej przygotować szczegółowe hasło na konkretny temat niż od razu zabierać się za tak szerokie zagadnienie jak „Polska”.
Początki były zresztą bardziej skomplikowane także od strony technicznej. Polska Wikipedia działała początkowo na osobnym serwerze, ponieważ oprogramowanie oryginalnej wersji... nie rozpoznawało polskich znaków. W 2001 roku korzystanie w internecie z liter takich jak ą, ć czy ż nie było jeszcze czymś oczywistym. Dziś Polska Wikipedia ma około 1,7 mln artykułów i należy do największych językowych edycji tego projektu.
Co ważne, pierwszy polski artykuł nie pojawił się początkowo w Wikipedii, jaką znamy dzisiaj. Został opublikowany w ramach niezależnego projektu „Polska Wolna Encyklopedia Sieciowa”. Dopiero na początku 2002 roku polska społeczność dołączyła do międzynarodowego projektu Wikipedii. Sama nazwa „Wikipedia”, o czym nie każdy wie, jest połączeniem słów „wiki”, oznaczającego w języku hawajskim „szybko” lub „prędko”, oraz słowa „encyklopedia”. .
Wikipedia miała być tylko dodatkiem
Dziś Wikipedia jest globalnym narzędziem, z którego korzysta się na całym świecie. Trudno sobie jednak wyobrazić, że początkowo miała ona być tylko pomocniczym skrzydłem dla całkiem innego projektu: Nupedii. Był to projekt internetowej encyklopedii, która stawiała na ekspertów i wieloetapową recenzję tekstów. Taki model okazał się bardzo powolny – w przeciwieństwie do samej Wikipedia. Podczas gdy Nupedia w pierwszym roku miała zaledwie 21 artykułów, Wikipedia w ciągu miesiąca już 200. W ciągu roku – ponad 18 tys. Pozwalała tworzyć i poprawiać artykuły znacznie szybciej, co zresztą było często zarzutem do jakości treści w serwisie. Podnoszono, że autorami mogą być właściwie wszyscy, więc jak w takim modelu pilnować jakości?
Zasada wciąż obowiązuje: Wikipedię może edytować każdy, ale nie z pełną dowolnością. Treści muszą opierać się na opublikowanych, wiarygodnych źródłach, być przedstawione z zachowaniem neutralnego punktu widzenia i nie mogą zawierać własnych, nieopublikowanych wcześniej badań czy interpretacji. Niezależnie od samego procesu i wiarygodności opisów, pomocniczy projekt, jakim miała być Wikipedia, urósł tak szybko, że główna encyklopedia przestała być potrzebna. Nupedia została zamknięta w 2003 roku, a część jej treści trafiła do Wikipedii
Kto zarabia na Wikipedii?
Jedną z kwestii, dotyczących Wikipedii jest to, czy ktoś na niej zarabia, a jeśli tak, to jak. Tymczasem platforma nie wyświetla reklam, nie pobiera abonamentu i nie sprzedaje danych użytkowników. Jej działalność finansuje przede wszystkim Wikimedia Foundation, organizacja non profit utrzymująca infrastrukturę całego projektu.
Pieniądze pochodzą głównie od czytelników. W roku finansowym 2024/2025 Wikimedia Foundation miała 208,6 mln dolarów przychodów. Zdecydowaną większość stanowiły wpłaty i darowizny, a kolejne źródła to m.in. przychody inwestycyjne, większe darowizny oraz Wikimedia Enterprise.
Dopiero w 2021 roku Wikimedia Foundation uruchomiła płatny produkt dla firm, które potrzebują dostępu do treści Wikipedii na ogromną skalę. Chodzi m.in. o przedsiębiorstwa technologiczne i usługi wykorzystujące treści Wikimedia w produktach cyfrowych oraz narzędziach AI. Zwykły użytkownik nadal korzysta z Wikipedii bezpłatnie, ale firmy generujące bardzo duży ruch mogą płacić za dostęp do infrastruktury. To dość nietypowy model jak na jeden z najpopularniejszych projektów internetowych: wiedza jest tworzona przez wolontariuszy i pozostaje dostępna bez opłat, a pieniądze potrzebne do utrzymania całego przedsięwzięcia pochodzą przede wszystkim od użytkowników i innych darczyńców.
W roku finansowym 2024/2025 Wikimedia Enterprise przyniosło 8,3 mln dolarów przychodu, co oznacza wielki wzrost. Dla porównania rok wcześniej było to 3,35 mln dolarów.
Źródło: Radio ZET/wikimediafoundation.org
Byłeś świadkiem czegoś niespodziewanego? Masz temat, którym powinniśmy się zająć?
Zgłoś sprawę przez Czerwony telefon Radia ZET
![Mężczyzna z brodą, w jasnym garniturze, o poważnym wyrazie twarzy, na jasnym tle.](https://s.eurozet.pl/cbz/2026/07/02/4001cb1b/2418440-179x101-68d4fea990.jpg "Jerzy Kamas w serialu "Lalka"")
