Radio ZET
Wiadomości
Polska
13 grudnia to ważna data. Co się wydarzyło 13 grudnia 1981 roku?

13 grudnia to ważna data. Co się wydarzyło 13 grudnia 1981 roku?

Karolina Apiecionek

3 min. czytania

Aktualizacja 13.12.2023

13.12.2023 12:57

13 grudnia to szczególny dzień w polskim kalendarzu. Co się wydarzyło 13 grudnia 1981 roku? Dlaczego to wyjątkowa data? Wyjaśniamy.

13 grudnia 1981 roku w Polsce wprowadzono stan wojenny. „Po piętnastu miesiącach działania Solidarności w grudniu 1981 r. mało kto żywił jeszcze złudzenie, że tę Polskę, o którą nam chodzi, będziemy mogli budować razem z władzą. Na Kongresie Kultury, 11 grudnia w warszawskim Teatrze Dramatycznym, Jan Józef Szczepański mówił już, że czuje się tak, jakby uczestniczył w balu na Titanicu” – wspominał Jacek Kuroń w książce „PRL dla początkujących”.

Stan wojenny w Polsce

Sytuację w Polsce z końca 1981 roku określić można mianem „impasu”. „Solidarność wciąż była wielką potęgą i potrafiła blokować niebezpieczne pomysły władzy, ale dysponowała tylko siłą negatywną – prawem społecznego weta. Nie miała siły, aby zrobić coś konstruktywnego. W podobnej sytuacji był rząd. Potrafił utrzymać władzę i zablokować inicjatywy związku, ale nie mógł zdobyć się na istotne reformy, bo wszystkie tonęły w morzu nieufności, napięć i konfliktów” – pisali Jacek Kuroń i Jacek Żakowski w książce „PRL dla początkujących”.

Informacje o tym, że władze szykują się do wprowadzenia stanu wyjątkowego, krążyły od kilku miesięcy. Były przecieki, że układane są listy osób wytypowanych do aresztowania, że budowane są obozy dla internowanych. Atmosfera narastała.

W nocy z 12 na 13 grudnia Rada Państwa przyjęła dekret o stanie wojennym. Władzę w Polsce przejęła Wojskowa Rada Ocalenia Narodowego (WRON).

„Kierując się potrzebą zapewnienia wzmożonej ochrony podstawowych interesów państwa i obywateli, w celu stworzenia warunków skutecznej ochrony spokoju, ładu i porządku publicznego oraz przywrócenia naruszonej dyscypliny społecznej, a także mając na względzie zabezpieczenie możliwości sprawnego funkcjonowania władzy i administracji państwowej oraz gospodarki narodowej, działając na podstawie art. 33 ust. 2 Konstytucji Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej – Rada Państwa wprowadziła stan wojenny” – napisano w Obwieszczeniu o wprowadzeniu stanu wojennego ze względu na bezpieczeństwo państwa.

13 grudnia w Polsce

Wielu Polakom poranek 13 grudnia 1981 roku kojarzy się z tym, że nie było „Teleranka” – popularnego programu telewizyjnego dla dzieci, emitowanego w Telewizji Polskiej w niedzielę o 9 rano. Zamiast pędzącego koguta na ekranach pojawiła się złowroga twarz gen. Wojciecha Jaruzelskiego.

„Obywatelki i Obywatele Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej. Zwracam się dziś do was jako żołnierz i jako szef rządu polskiego (…) Ogłaszam, że w dniu dzisiejszym ukonstytuowała się Wojskowa Rada Ocalenia Narodowego. Rada Państwa, w zgodzie z postanowieniami Konstytucji, wprowadziła dziś o północy stan wojenny na obszarze całego kraju” – poinformował generał. „Wojskowa Rada Ocalenia Narodowego nie zastępuje konstytucyjnych organów władzy. Jej jedynym celem zadaniem jest ochrona porządku prawnego w państwie. Stworzenie gwarancji wykonawczych, które umożliwią przywrócenie ładu i dyscypliny” – zapewniał Jaruzelski.

Do „ochrony porządku prawnego w Polsce” ściągnięto:

ok. 70 tys. żołnierzy,
30 tys. funkcjonariuszy MSW,
1750 czołgów,
1400 pojazdów opancerzonych,
500 wozów bojowych piechoty,
8 tys. komisarzy wojskowych.

W 49 „ośrodkach odosobnienia” tylko w pierwszym tygodniu stanu wojennego osadzono 5 tys. internowanych. Łącznie internowano ponad 10 tys. osób, a życie straciło ok. 100 obywateli, w tym 9 górników z kopalni „Wujek” podczas pacyfikacji strajku 16 grudnia 1981 r. Najmłodszy z nich miał zaledwie 19 lat.

Szerokim echem odbiła się także tragiczna historia 16-letniego Grzegorza Przemyka. 14 grudnia 1983 r. syn opozycyjnej poetki Barbary Sadowskiej został śmiertelnie pobity na posterunku milicji przy ul. Jezuickiej w Warszawie.

Przed świętami 1982 roku zawieszono stan wojenny i wypuszczono internowanych. Siedmiu przywódców „Solidarności” – Andrzej Gwiazda, Seweryn Jaworski, Marian Jurczyk, Karol Modzelewski, Grzegorz Palka, Andrzej Rozpłochowski i Jan Rulewski – zostali osadzeni w areszcie. Za oficjalną datę zakończenia stanu wojennego w Polsce przyjmuje się datę 21 lipca 1983 r. - dzień rozwiązania WRON.

Źródło: Radio ZET/„PRL dla początkujących” J. Kuroń, J. Żakowski, Wydawnictwo Dolnośląskie 1995

Nie przegap