Komu przysługuje „rozwód kościelny”? Tak stwierdza się nieważność małżeństwa
Stwierdzenie nieważności małżeństwa, kolokwialnie (i błędnie) nazywane „rozwodem kościelnym”, to procedura przeprowadzana w określonych przypadkach w Kościele katolickim. Co należy o wiedzieć o tym rozwiązaniu?
„Rozwód kościelny” a stwierdzenie nieważności małżeństwa. Nazwa jest ważna
„Rozwód kościelny” to utarte w mowie potocznej określenie na procedurę stwierdzenia nieważności małżeństwa zawartego w Kościele katolickim. Sformułowanie jest jednak niepoprawne, bo – jak wskazują adwokaci kościelni – w postępowaniu nie dąży się do oficjalnego rozstania „na papierze”, a udowodnienia, że małżeństwa nigdy nie było. Zaszły bowiem konkretne okoliczności, które już w dniu ślubu uniemożliwiały jego zawarcie.
Najważniejszą konsekwencją płynącą ze stwierdzenia nieważności małżeństwa jest możliwość ponownego pełnego uczestniczenia w życiu Kościoła katolickiego - wskazuje „Poradnik o kościelnym unieważnieniu małżeństwa” (adw. Małgorzata Roszkiewicz, r. pr. Magdalena Szydłowska, zespół prawników Fundacji Academia Iuris Macieja Bednarkiewicza z siedzibą w Warszawie). Objawia się to poprzez możliwość przyjmowania sakramentów oraz sprawowanie niektórych funkcji, np. pozostanie rodzicem chrzestnym.
Przyczyną stwierdzenia nieważności małżeństwa mogą być trzy powody:
- przeszkody zrywające, od których nie otrzymano dyspensy (np. wiek, pokrewieństwo w linii prostej i bocznej do czwartego stopnia, powinowactwo w linii prostej, różna religia, profesja zakonna czy niemoc płciowa – uprzednia i trwała impotencja),
- wada zgody małżeńskiej (np. podstęp przy zawieraniu małżeństwa, pozbawienie używania rozumu, błąd co do osoby czy symulacja – ślubowanie niezgodnie z własnym sumieniem),
- brak formy kanonicznej, czyli brak odpowiedniego upoważnienia osoby udzielającej ślubu.
Stwierdzenie nieważności małżeństwa. Kto może je uzyskać?
O stwierdzenie nieważności małżeństwa może starać się osoba zainteresowana uzyskaniem takiego orzeczenia, która jest przekonana, że zaistniał któryś z wymienionych wcześniej powodów. Rozpoczęcie procedury zaczyna się od przygotowania skargi powodowej. Zazwyczaj korzysta się wówczas z adwokata kościelnego. W tego typu procesach nie ma rozpraw, a jedynie indywidualne przesłuchania w sądzie. Kluczowym momentem jest tzw. zawiązanie sporu, czyli stan postawienia oficjalnego pytania dotyczącego nieważności małżeństwa, na które odpowiedź stanowić będzie ostateczny wyrok sądu. Przewidziano również czas na linię obrony, przedstawianą zwyczajowo przez obrońcę węzła małżeńskiego. Taka osoba musi zaprezentować sądowi wszystkie okoliczności przemawiające za ważnością małżeństwa. Na koniec następuje wyrok.
Papież Franciszek przeprowadził podczas swojego pontyfikatu ułatwienia związane z przeprowadzaniem postępowania. W związku z jego decyzją skrócono proces do obowiązkowej jednej instancji i wprowadzono proces skrócony, czyli postępowanie prowadzone przed biskupem diecezjalnym przewidziane dla wyjątkowych przypadków.
Źródło: Radio ZET/„Poradnik o kościelnym unieważnieniu małżeństwa”/um.warszawa.pl/Kodeks Praw Kanonicznego
Byłeś świadkiem czegoś niespodziewanego? Masz temat, którym powinniśmy się zająć?
Zgłoś sprawę przez Czerwony telefon Radia ZET
![Uśmiechnięta starsza kobieta z krótkimi, ciemnymi włosami. Na tle lekko rozmyte tło.](https://s.eurozet.pl/cbz/2026/10/15/e2d005b1/2501668-179x101-55b858448d.png "Kadr z serialu "Daleko od szosy"")
