Motyw snu albo współpracy w literaturze? Co będzie na maturze z polskiego?
Matura z polskiego jak co roku intryguje absolwentów szkół średnich. Uczniowie zastanawiają się, jakie wyzwania czekają ich na egzaminie ze znajomości języka ojczystego oraz istotnych pozycji rodzimej literatury. Najczęściej spekuluje się o motywach przewodnich. Niektórzy maturzyści spodziewają się – według wzrostu nowych wyszukiwań w Google – motywu snu albo współpracy. W jakich lekturach i innych tekstach kultury można odnaleźć takie tematy?
Motyw snu albo współpracy na maturze 2024? To jedna z najnowszych spekulacji związanych z egzaminem dojrzałości pojawiających się w sieci. Tuż przed maturą z języka polskiego, która w 2024 roku otworzy sezon maturalny, w Google nastąpił wzrost wyszukiwań dotyczących motywów przewodnich. Maturzystów szczególnie zainteresowały sen oraz współpraca w literaturze. Wyjaśniamy, w których elementach podstawy programowej można znaleźć te motywy oraz na jakie inne dzieła kultury można się powołać.
Motyw snu w literaturze. Na co się powołać?
Motyw snu jest realizowany na wiele sposobów. Porusza się go zarówno w literaturze, jak i sztuce filmowej czy rozmaitych dziedzinach plastycznych. Jest nierozerwalnie związany z istotnym pojęciem oniryzmu, czyli konwencji literackiej ukazującej rzeczywistość na kształt marzenia sennego.
Ten popularny motyw pojawia się w wielu lekturach szkolnych. Oto lista przykładowych dzieł z podstawy programowej, w których można go znaleźć.
- Adam Mickiewicz, „Dziady” (cz. III) - sen Ewy, przybierający postać widzenia. Ewa modli się za prześladowaną na Litwie młodzież oraz poetę, którego dzieła przeczytała. Robi to przed obrazem Matki Boskiej, udekorowanym splecionym wcześniej wiankiem. Usypia na czuwaniu. W jej widzeniu Maryja bierze wianek i podaje go małemu Jezusowi; ten z kolei obdarowuje kwiatami Ewę. Jedna z róż ma zostać umieszczona na sercu dziewczyny. Sen ma zgłębiać aspekty wykraczające poza ludzki rozum, symbolizować istotną zdaniem Mickiewicza drogę do oddania się Bogu oraz ukazywać kluczowe założenia romantyzmu (opierającego się o duchowość i mistycyzm).
- Jan Kochanowski, „Tren XIX” – spotkanie z matką, która pojawia się w śnie wraz ze zmarłą córeczką podmiotu lirycznego (samego poety). Babka dziecka wyjaśnia, że przyszła wraz z dziewczynką, by dać mówiącemu w wierszu żałobnikowi ukojenie. Zapewnia też, że Orszulka jest w zaświatach szczęśliwa, a śmierć w młodym wieku była jej pisana. Sen jest tutaj mistycznym spotkaniem, sposobem na komunikację ze zmarłymi, ulgą w cierpieniu i sposobem na poznanie uniwersalnych prawd o istocie życia i śmierci.
- William Szekspir, „Makbet” – sny dręczące Makbeta i Lady Makbet. Para nie może uciec od wyrzutów sumienia. Po zabójstwie króla Duncana Makbet nie może spać, przez co zaczyna doświadczać doprowadzających go do szaleństwa halucynacji. Sen symbolizuje w tym kontekście odzwierciedlenie konsekwencji naszych czynów oraz stanów psychicznych.
Lektury to jednak nie wszystko. Na jakie inne dzieła kultury można powołać się podczas omawiania lub opisywania motywu snu?
- Czesław Niemen, „Sen o Warszawie”
- Edyta Bartosiewicz, „Sen”
- Kayah & Bregović „Śpij kochanie, śpij”
- Film „Incepcja”
- Film „Koszmar z ulicy Wiązów”
- Baśń „Śpiąca królewna”
Motyw współpracy w literaturze. Lektury i inne dzieła kultury
Motyw współpracy jest dość szeroki, co oznacza, że można zinterpretować go na wiele sposobów. Choć ten motyw nie należy do najpopularniejszych, to z łatwością znajdziesz go w wielu książkach, produkcjach filmowych czy innych dziełach kultury.
Oto lista przykładowych, omawianych podczas lekcji lektur, w których można dostrzec pojawiające się zagadnienie współpracy:
- Stefan Żeromski, „Przedwiośnie” – współpraca jako środek na przeprowadzenie rewolucji. W Baku następuje chaos, a rewolucja staje się coraz bardziej brutalna. Nie przeprowadza jej jedna osoba, ale walcząca społeczność. Autor ukazuje współpracę, która być może pomaga w osiągnięciu celu oraz realizacji idei, ale potrafi przybrać krwawą i okrutną formę. Apokaliptyczny charakter rewolucji zauważa bowiem główny bohater – Cezary Baryka.
- William Szekspir, „Romeo i Julia” – współpraca jako poszukiwanie rozwiązań wbrew wszelkim przeciwnościom. Romeo i Julia pochodzą z dwóch zwaśnionych rodów, przez co ich miłość jest zakazana. Zakochani współpracują jednak ze sobą, by być razem za wszelką cenę, czego rezultatem jest potajemny ślub udzielony przez ojca Laurentego.
- Eliza Orzeszkowa, „Gloria victis” – współpraca jako walka toczona odważnie ramię w ramię, bez względu na prawdopodobne zakończenie. Utwór przedstawia klęskę powstańców styczniowych na Polesiu, którzy oddali życie za ojczyznę. Nie poddali się jednak aż do samego końca, mimo że wojska zaborcy były znacznie liczniejsze.
W jakich innych dziełach kultury można dostrzec motyw współpracy? Uczniowie mają do dyspozycji bardzo szeroki wachlarz tematyczny, a czerpać mogą m.in. z kultury popularnej.
- Zbigniew Wodecki, „Nauczmy się żyć obok siebie”
- Przemówienie Lecha Wałęsy w amerykańskim Kongresie – „My naród”
- Seria książkowa „Harry Potter”
- Serial „Sukcesja”
- Serial „WeCrashed: upadek start-upu”
- Bajka „Atomówki”
Źródło: Radio ZET/podstawaprogramowa.pl/wolnelektury.pl
Byłeś świadkiem czegoś niespodziewanego? Masz temat, którym powinniśmy się zająć?
Zgłoś sprawę przez Czerwony telefon Radia ZET
