Stan klęski żywiołowej w Polsce. Co oznacza? Wyjaśniamy najważniejsze procedury
Stan klęski żywiołowej to jeden z trzech stanów nadzwyczajnych, jaki przewiduje polska Konstytucja. Po wejściu w życie Konstytucji z 1997 roku jeszcze nigdy nie ogłoszono w Polsce stanu klęski żywiołowej. Co oznacza dla obywateli, na czym polega i na jaki okres zostaje wprowadzony?
Stan klęski żywiołowej. Co to oznacza i na czym polega?
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej mówi o trzech stanach nadzwyczajnych: stanie wojennym, stanie wyjątkowym oraz właśnie stanie klęski żywiołowej. Ten ostatni może zostać wprowadzony "w celu zapobieżenia skutkom katastrof naturalnych lub awarii technicznych noszących znamiona klęski żywiołowej oraz w celu ich usunięcia". Według art. 232 Konstytucji RP decyzję w tej sprawie podejmuje Rada Ministrów, a okres ten nie może być dłuższy niż 30 dni. Może obowiązywać na terenie całego terytorium Polski lub tylko jego części.
Rozporządzenie o stanie klęski żywiołowej
W ustawie klęskę żywiołową definiuje się jako "katastrofę naturalną lub awarię techniczną, których skutki zagrażają życiu lub zdrowiu dużej liczby osób, mieniu w wielkich rozmiarach albo środowisku na znacznych obszarach, a pomoc i ochrona mogą być skutecznie podjęte tylko przy zastosowaniu nadzwyczajnych środków".
Rada Ministrów, by wprowadzić stan klęski żywiołowej, musi najpierw złożyć odpowiednie rozporządzenie, w którym określa się przyczyny, datę wprowadzenia oraz obszar i czas trwania stanu klęski żywiołowej. Ustawa dopuszcza również, w odpowiednim zakresie, "rodzaje niezbędnych ograniczeń wolności i praw człowieka i obywatela". Do takich ograniczeń zaliczane są m.in.:
- zakaz organizowania imprez masowych
- zakaz przemieszczania się
- zawieszenie działalności określonych przedsiębiorców
- zakaz okresowego podwyższania cen na towary lub usługi określonego rodzaju
- zawieszenie działalności określonych przedsiębiorców,
- przymusowa ewakuacja z miejsc objętych katastrofą
- dokonanie przymusowych rozbiórek i wyburzeń budynków lub innych obiektów budowlanych albo ich części
W trakcie trwania stanu klęski żywiołowej oraz w okresie 90 dni po jego zakończeniu nie mogą być przeprowadzone żadne wybory. "Wybory do organów samorządu terytorialnego są możliwe tylko tam, gdzie nie został wprowadzony stan nadzwyczajny" - mówi Konstytucja.
Konstytucjonalista wyjaśnia, co oznacza wprowadzenie stanu klęski żywiołowej
Konstytucjonalista z UW dr hab. Jacek Zaleśny zwraca uwagę, że stan klęski żywiołowej wprowadza się, gdy typowe środki działania organów władzy publicznej są niewystarczające. Dodaje, że stan ten wprowadza się, "aby znieść negatywne konsekwencje określonych zdarzeń czy też nie dopuścić do powstania zdarzeń niepożądanych". "Jeżeli natomiast wystarczy zastosowanie typowych środków zarządzania kryzysowego, to wtedy nie sięga się po środki nadzwyczajne" - mówi.
Wprowadzenie stanu klęski żywiołowej to kwestia decyzji rządu, który może uznać, że organy władzy publicznej nie są w stanie efektywnie działać, stosując środki typowe. Wprowadzenie stanu klęski żywiołowej powoduje zmiany w zakresie podziału kompetencji między organami władzy samorządowej a władzy rządowej w tym władzy rządowej w terenie. - W stanie typowym gros decyzji, jeśli chodzi o zarządzanie kryzysowe, np. w czasie powodzi czy suszy, podejmowane jest przez organy władzy samorządowej, w tym władze powiatu. Na co dzień organy samorządu terytorialnego działają niezależnie od władzy rządowej, w tym - władzy wojewody jako przedstawiciela rządu w województwie - tłumaczy. - Natomiast wprowadzenie stanu klęski żywiołowej sprawia, że władza rządowa, w tym przede wszystkim wojewoda, przejmuje zarządzanie kryzysowe, w tym, co kluczowe, może wydawać prawnie wiążące polecenia organom władzy samorządowej. Na terenie objętym stanem klęski ma miejsce konsolidacja zarządzania organami władzy publicznej. Ma miejsce przeniesienie kompetencji z poziomu władzy wójta, czy zarządu powiatu na władzę rządową - wyjaśnia.
- Aby można było efektywnie niwelować skutki stanu klęski, organy władzy mogą zmusić ludzi do ewakuacji, zakazać przebywania w danym miejscu, dokonać niezbędnych wyburzeń, czy w inny wykorzystać własność prywatną na terenach objętych stanem klęski czy też wprowadzić ograniczenia w transporcie. Jeżeli siły ludzkie są niewystarczające, władza może nałożyć na ludzi obowiązek świadczeń osobistych, np. wykonywanie określonych prac. Do zapobiegania klęsce żywiołowej można wykorzystać Siły Zbrojne - mówi konstytucjonalista. Podkreśla jednocześnie, że wszystkie działania mają być celowe, proporcjonalne i jak najmniej inwazyjne. - Trzeba mieć na uwadze, że stan klęski żywiołowej wprowadza się, aby minimalizować skutki negatywne klęski, a nie, aby klęskę żywiołu wykorzystać do innych celów - dodaje.
Źródło: RadioZET / PAP
Byłeś świadkiem czegoś niespodziewanego? Masz temat, którym powinniśmy się zająć?
Zgłoś sprawę przez Czerwony telefon Radia ZET
