Radio ZET
Wiadomości
Polska
"To była metropolia". Starożytne miasto na Kujawach było nawet na rzymskich mapach

"To była metropolia". Starożytne miasto na Kujawach było nawet na rzymskich mapach

Łukasz Buczkowski

3 min. czytania

23.10.2025 14:00

Askaukalis to starożytna osada, którą można znaleźć na mapie Klaudiusza Ptolemeusza ze 150 r n.e. Zdaniem archeologów znajdowała się na terenie jednej ze wsi w województwie kujawsko-pomorskim. Dziś to niewielka miejscowość. Dawniej miała być metropolią i "stolicą regionu Kujaw".

Z tego artykułu dowiesz się:

Dlaczego Krusza Zamkowa jest uznawana za starożytne Askaukalis.
Jakie było znaczenie tej osady.
Co dziś znajduje się w tym miejscu.

Srebrna moneta i archeolodzy w Kruszy Zamkowej

Krusza Zamkowa to mała wieś pod Inowrocławiem, której historia okazała się być dużo bogatsza, niż pierwotnie sądzono. Wszystko zaczęło się od przypadkowego odkrycia w latach 60. ubiegłego stulecia. Wtedy rolnik Julian Pater odnalazł na swoim polu srebrną monetę. Rzymski denar dał początek badaniom archeologicznym, które rzuciły nowe światło na historię niepozornej, kujawsko-pomorskiej wsi.

Badania w Kruszy Zamkowej prowadziła prof. Aleksandra Cofta-Broniewska z Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza w Poznaniu, a ich efektem był wniosek, zgodnie z którym to właśnie tutaj znajdowało się starożytne Askaukalis - jedna z trzech osad na obszarze Polski, które około 150 r n.e. na swojej mapie zaznaczył Klaudiusz Ptolemeusz. Pozostałymi dwiema były Setidava i Calisia, która uważana jest za dzisiejszy Kalisz.

Redakcja poleca

To jedno z najmłodszych miast w woj. kujawsko-pomorskim. Jeszcze niedawno było wsią

To miasto w woj. kujawsko-pomorskim widać już z daleka. "Najbardziej malownicze"

Czy Krusza Zamkowa to Askaukalis?

Wszystkim trzem przypisywane są różne współczesne lokalizacje. Jako Askaukalis wymienia się też dzisiejsze Nakło nad Notecią, okolice Żnina czy Bydgoszcz. Jednak archeolodzy sugerują, że to właśnie w Kruszy Zamkowej znajdowała się ta starożytna osada. Dr Józef Bednarczyk z poznańskiego UAM, który prowadził w tym miejscu badania, zaznaczał, że jest to najbardziej prawdopodobna lokalizacja. Powoływał się przy tym na prace wspomnianej prof. Cofty-Broniewskiej, która zmarła w 2013 roku.

- To Krusza na podstawie badań archeologicznych jawi się jako coś szczególnego, szczególny punkt, wyjątkowa osada. Wyznaczanie lokalizacji to jednak proces oparty tylko na poszlakach, a nie na dowodach. Tych poszlak dotyczących Kruszy jest wiele - mówił dr Bednarczyk podczas badań w 2022 roku, cytowany na stronie internetowej gminy Inowrocław.

Starożytna metropolia na Kujawach

Osada w Kruszy funkcjonowała od II w p.n.e. do V w n.e., a więc przez około 600 lat. - Była wyjątkowa nie tylko ze względu na rozmiary, ale i ze względu na funkcje które pełniła. To była - operując dzisiejszym językiem - metropolia, stolica regionu Kujaw. A funkcje pełniła różne, m.in. mieszkania ówczesnej elity, siedziby wyspecjalizowanych rzemieślników (jubilerów, bursztyniarzy), miejsca handlu i wymiany międzyregionalnej (targ), no i kultu religijnego, kultu niespotykanego gdzie indziej na Kujawach - wyjaśniał dr Bednarczyk.

Askaukalis było w tamtych czasach ważnym ośrodkiem, co zawdzięczało położeniu na szlaku handlowym. Tędy miał przebiegać tzw. Szlak Bursztynowy, przez który Rzymianie sprowadzali bursztyn znad Bałtyku. Z uwagi na obecność już na starożytnych mapach Krusza Zamkowa zdaniem niektórych jest najstarszą polską wsią. Nie jest to jednak oficjalny tytuł, a informacje o "najstarszej polskiej wsi" można znaleźć także w kontekście innych miejscowości.

Askaukalis dziś

W 2014 roku Krusza Zamkowa otworzyła się na turystów. Otwarto tu obiekt archeologiczny pod nazwą Askaukalis. "Na placu znajduje się zrekonstruowana świątynia z przełomu II w. p.n.e - I w.n.e., tablice merytoryczne zawierające treści (wraz z materiałem fotograficznym) przybliżające historię Askaukalis, ujęte w cztery bloki tematyczne: Askaukalis na mapie Ptolemeusza, Askaukalis - aglomeracja osadnicza, Krusza Zamkowa - osada centralna, Krusza Zamkowa - sanktuarium" - czytamy na portalu Kujawsko-Pomorskiej Organizacji Turystycznej. Nad Askaukalis czuwa Krzysztof Pater - syn rolnika, który kilkadziesiąt lat temu odnalazł na polu srebrną monetę.

Źródło: Radio ZET / kujawsko-pomorskie.travel / gminainowroclaw.eu

Byłeś świadkiem czegoś niespodziewanego? Masz temat, którym powinniśmy się zająć?

Zgłoś sprawę przez Czerwony telefon Radia ZET