To największy radioteleskop w Polsce. Gigant ma już ponad 30 lat
To największa taka konstrukcja w Polsce. Radioteleskop RT4 pod względem średnicy nie ma sobie równych - nawet po 30 latach pracy. Na co dzień korzystają z niego badacze pracujący w Obserwatorium Astronomicznym Uniwersytetu Mikołaja Kopernika.
Z tego artykułu dowiesz się:
- Radioteleskop RT4, o średnicy 32 metrów, znajduje się w Obserwatorium Astronomicznym UMK w Piwnicach; jego budowę ukończono w 1994 roku.
- Obserwatorium powstało z zamiarem zapewnienia optymalnych warunków do badań naukowych i jest kluczowym ośrodkiem edukacyjnym dla studentów Wydziału Fizyki, Astronomii i Informatyki Stosowanej UMK.
- RT4 jest częścią światowej sieci interferometrycznej; wyniki badań przeprowadzanych z jego użyciem publikowane są w renomowanych czasopismach naukowych.
Radioteleskop RT4 w Piwnicach pod Toruniem
RT4 znajduje się w Obserwatorium Astronomicznym Uniwersytetu Mikołaja Kopernika w Piwnicach niedaleko Torunia. Jego średnica wynosi 32 metry, co czyni go największym radioteleskopem w Polsce. Prace nad jego powstaniem rozpoczęto jeszcze w 1983 roku. Wtedy powstały pierwsze koncepcje i założenia projektu, jednak na faktyczną budowę konstrukcji trzeba było jeszcze poczekać. Przeszkodą były nie tylko finanse, ale i trudności ze znalezieniem wykonawcy.
Ostatecznie radioteleskop RT4 został oddany do użytku w październiku 1994 roku i jest wykorzystywany do dziś. "Dla potrzeb anteny rozwijano techniki pomiarowe oraz projektowano i budowano specjalistyczną aparaturę kontrolno-pomiarową (niskoszumowe odbiorniki, spektrografy, przemienniki częstotliwości, elektronikę cyfrową, systemy sterowania)" - czytamy na stronie internetowej Instytutu Astronomii UMK. W 2020 roku RT4 przeszedł gruntowną renowację.
Obserwatorium Astronomiczne UMK w Piwnicach
Początki obserwatorium w Piwnicach sięgają połowy ubiegłego wieku. Obecnie jest ważnym ośrodkiem badawczym, ale też miejscem, w którym kształcą się studenci Wydziału Fizyki, Astronomii i Informatyki Stosowanej UMK. Obserwatorium po wcześniejszym zgłoszeniu można zwiedzać. "Jak i czym astronom obserwuje niebo? Jaki kolor ma Słońce? Co widać na falach radiowych? Na te i inne pytania znajdziesz odpowiedź w Instytucie Astronomii Uniwersytetu Mikołaja Kopernika. Po obserwatorium oprowadzają prawdziwi astronomowie, dostosowując swoją opowieść do wieku i zainteresowań zwiedzających" - czytamy na stronie Instytutu Astronomii UMK.
Lokalizacja Obserwatorium Astronomicznego jest nieprzypadkowa. Zdecydowano się umieścić je poza miastem, by stworzyć odpowiednie warunki do obserwacji. "Na miejsce lokalizacji obserwatorium nie bez powodu wybrano wieś Piwnice - słabo zaludnioną miejscowość usytuowaną na wyniosłości terenu w odległości około 14 km od Torunia i oddzieloną od miasta kilkukilometrowym pasem lasów. Taka lokalizacja stwarzała optymalne warunki do prowadzenia obserwacji astronomicznych oraz dalszego rozwoju Ośrodka" - opisuje na swojej stronie Ośrodek Informacji Turystycznej w Toruniu.
RT4 jest elementem światowej sieci interferometrycznej, łączącej duże radioteleskopy. Dane pozyskane za pomocą podtoruńskiego radioteleskopu są każdego roku wykorzystywane w wielu projektach badawczych, a wyniki obserwacji są publikowane w najlepszych czasopismach naukowych. W 2024 roku RT4, wraz z radioteleskopami z Onsali, Westerborcku oraz Stockert, znalazł się na okładce czasopisma "Nature Astronomy", przy okazji publikacji badaczy Instytutu Astronomii UMK. Obok RT4 w obserwatorium w Piwnicach znajduje się również nieco mniejszy RT3 o średnicy 15 metrów.
Źródło: Radio ZET / UMK w Toruniu/umk.pl / visittorun.pl
Byłeś świadkiem czegoś niespodziewanego? Masz temat, którym powinniśmy się zająć?
Zgłoś sprawę przez Czerwony telefon Radia ZET
