Polska w ogonie Europy. Tyle państw UE uznaje związki partnerskie

Związki partnerskie w Europie

Związki partnerskie są uznawane w 20 państwach Unii Europejskiej. W Hiszpanii przepisy o związkach partnerskich były wprowadzane przez kolejne wspólnoty autonomiczne od końca lat 90. Jako pierwsza zrobiła to Katalonia w 1998 r., a do połowy pierwszej dekady XXI w. miały je już wszystkie wspólnoty autonomiczne kraju. Osobom zawierającym związek partnerski przysługują korzyści prawne, podatkowe i społeczne, podobne - ale nie takie same - do tych przysługującym małżeństwom; mogą one różnić się w zależności od regionu. W 2005 r., nieco ponad rok od przejęcia władzy przez Hiszpańską Socjalistyczną Partię Robotniczą (PSOE), Hiszpania zalegalizowała też małżeństwa jednopłciowe. Od tego czasu zawarto ponad 75 tys. takich związków małżeńskich.

We Francji możliwość zawierania zarejestrowanych związków partnerskich, niezależnie od płci, wprowadzono w 1999 roku. Tzw. PACS w wielu dziedzinach daje takim parom prawa identyczne z tymi, które mają małżeństwa, czyli: wspólne rozliczanie się z fiskusem, korzystanie z ubezpieczenia społecznego, dziedziczenie. Jednocześnie PACS pod względem prawnym łatwiej rozwiązać niż małżeństwo - w tym celu składa się zwykłą deklarację. Związki partnerskie nie mogą być zawarte przez osoby pozostające w innych związkach ani przez bliskich krewnych. Z PACS korzystają w ogromnej większości pary heteroseksualne: w 2023 roku we Francji zawarło go ok. 193 tys. takich par i ok. 11 tys. par homoseksualnych. Ponadto od 2013 roku możliwe są małżeństwa homoseksualne i adoptowanie dzieci przez pary tej samej płci.

W Niemczech związki partnerskie osób tej samej płci zostały wprowadzone w 2001 roku. Partnerzy mogą wspólnie rozliczać podatki, dziedziczyć po sobie, mają prawo do uzyskania informacji medycznych i korzystania z niektórych ulg socjalnych, jednak do 2005 roku nie mieli prawa do wspólnej adopcji dzieci i niektórych przywilejów rodzinnych. Od 2017 roku w kraju legalne są małżeństwa homoseksualne na równych prawach z heteroseksualnymi, a wcześniej zawarte związki partnerskie można przekształcić w małżeństwa. Po wprowadzeniu „małżeństwa dla wszystkich” w 2017 roku większość Kościołów ewangelickich zrównało małżeństwa hetero- i homoseksualne pod względem ceremonii i liturgii. Z rządowych danych wynika, że w latach 2017-2024 zawartych zostało ok. 93 tys. małżeństw osób tej samej płci.

Na Węgrzech możliwość zawierania związków partnerskich wprowadzono w 2009 roku dla osób, które ukończyły 18. rok życia i wspólnie oświadczą przed odpowiednim urzędnikiem, że chcą zawrzeć taki związek. Zarejestrowani partnerzy mają prawa i obowiązki podobne do przysługujących małżeństwom, w tym prawo do dziedziczenia po sobie, renty rodzinnej oraz innych świadczeń socjalnych i podatkowych. Nie mogą jednak nosić wspólnego nazwiska ani adoptować dzieci, a jeśli jedna z osób pozostających w takim związku urodzi dziecko, druga nie staje się automatycznie rodzicem.

W Austrii związki partnerskie rejestrowane są od 2010 roku. Od 2015 roku pary tej samej płci mogą adoptować dzieci, a od 2019 roku - zawierać małżeństwa jednopłciowe.

We Włoszech związki partnerskie zostały wprowadzone w 2016 roku. Aby osoby tej samej płci mogły zawrzeć taki związek, muszą stawić się przed urzędnikiem z dwoma świadkami i wyrazić formalnie taką wolę. Akt zawarcia związku jest rejestrowany. Zgodnie z przyjętą w ustawie definicją związek partnerski to „specyficzna formacja społeczna”, która przyznaje partnerom ochronę, prawa i wzajemne obowiązki podobne do tych, jakie mają małżonkowie, w kwestiach takich jak choroba, sprawy majątkowe i spadkowe. Osoba pozostająca w takim związku może przyjąć nazwisko partnera. Według danych statystycznych średnio zawieranych jest ponad 2 tys. związków partnerskich rocznie.

Związki partnerskie w UE uznaje 20 krajów:

1. Austria
2. Belgia
3. Chorwacja
4. Cypr
5. Czechy
6. Dania
7. Estonia
8. Finlandia
9. Francja
10. Niemcy
11. Grecja
12. Węgry
13. Irlandia
14. Włochy
15. Luksemburg
16. Malta
17. Holandia
18. Słowenia
19. Hiszpania
20. Szwecja

W Portugalii związki partnerskie dotyczą zarówno par heteroseksualnych, jak i osób tej samej płci. Aby para została uznana za związek partnerski, partnerzy muszą mieć ukończone 18 lat oraz potwierdzić, że mieszkają ze sobą w tym samym miejscu od co najmniej dwóch lat. Zazwyczaj składane jest oświadczenie tzw. honorowego zobowiązania, w którym para przekazuje lokalnym władzom podpisaną deklarację o wspólnym zamieszkaniu bądź przedstawia dokumenty poświadczające, że mieszka razem, np. rachunki. Osobom w związkach partnerskich przysługują prawa zbliżone do tych, które mają małżeństwa. Jedną z głównych różnic jest fakt, że w razie rozstania osób, które były w związku partnerskim, nie stosuje się zasady wspólnoty majątkowej (istniejącej w przypadku małżeństw) - przez cały czas trwania związku obowiązuje rozdzielność majątkowa.

W Finlandii rejestracja związków partnerskich była możliwa w latach 2002-2017. W tym okresie każdego roku rejestrowano ich średnio ok. 350. Następnie weszła w życie ustawa umożliwiająca zawieranie małżeństw przez osoby tej samej płci. Osoby w związkach partnerskich mają możliwość przekształcenia zarejestrowanego związku partnerskiego w małżeństwo. Wówczas można np. przyjąć wspólne nazwisko i adoptować dziecko. W latach 2017-2024 osoby tej samej płci zawarły ponad 3 tys. związków małżeńskich.

W Szwecji związki partnerskie można było zawierać w latach 1994-2009. Następnie, po wprowadzeniu pojęcia małżeństwa neutralnego płciowo, zaprzestano tej formy rejestracji par. Od 2009 r. obowiązuje jedynie małżeństwo dostępne na równych prawach dla związków kobiety i mężczyzny, jak i par jednopłciowych. Każdy może wziąć ślub w siedzibie gminy, ratuszu lub w luterańskim Kościele Szwecji. Biuro statystyczne Norwegii (SSB) podaje, że w „samboerskap”, czyli w tzw. związku kohabitacyjnym, żyje co czwarty Norweg w wieku od 16 do 79 lat, a na koniec 2024 roku urodziło się w nich więcej dzieci niż w małżeństwach heteroseksualnych. Definicja „samboerskap” nie została dotąd ujednolicona, a regulacje podatkowe, mieszkaniowe, rodzinne i spadkowe przyjmują różne kryteria w opisie tego związku. Osoby w nim pozostające mogą wspólnie rozliczać się z podatków, jeśli wcześniej zgłoszą swój związek do rejestru skarbowego. Dziedziczą po sobie z mocy prawa, jeśli posiadają wspólne dzieci. W zakresie opieki nad nimi stosowane są przepisy dotyczące rodziców w związku małżeńskim. W prawie medycznym funkcjonuje pojęcie „parorende” i oznacza ono każdą osobę wskazaną przez pacjenta lub pozostającą z nim w bliskim kontakcie, w tym małżonka, zarejestrowanego partnera lub osobę pozostającą z nim w związku z kohabitacyjnym (samboer). W zakresie adopcji prawa samboerów i małżonków nie różnią się.

Małżeństwa jednopłciowe w Europie

Jako pierwsza w Europie małżeństwa jednopłciowe dopuściła Holandia w 2001. W tym kraju pary wybierać pomiędzy małżeństwem, związkiem partnerskim (geregistreerd partnerschap), a umową o wspólnym pożyciu (samenlevingscontract). Małżeństwo i związek partnerski mają niemal identyczne skutki prawne - dotyczą m.in. dziedziczenia, podatków i opieki nad dziećmi. W przypadku par lesbijskich współmatka może uzyskać status rodzica po uznaniu dziecka. Od 2018 r. obowiązuje system ograniczonej wspólnoty majątkowej, obejmujący jedynie majątek nabyty po ślubie lub rejestracji związku.

Jako druga na świecie małżeństwa jednopłciowe wprowadziła Belgia w 2003 roku. Od 2006 r. pary tej samej płci mogą adoptować dzieci, a od 2015 r. w parach lesbijskich współmatka może zostać uznana za rodzica bez procedury adopcyjnej. Istnieją również związki partnerskie (cohabitation legale), które zapewniają podstawową ochronę prawną w kwestiach podatkowych i majątkowych, ale nie dają pełni praw małżeńskich. W ślad za Holandią i Belgią poszły inne europejskie kraje.

Źródło: Radio ZET/PAP