Nie emerytura, a 4200 zł z ZUS. Mało znane świadczenie rośnie z miesiąca na miesiąc
Coraz mniej nauczycieli korzysta z nauczycielskich świadczeń kompensacyjnych – w marcu 2025 roku pobierało je zaledwie 11,3 tys. osób, co oznacza spadek względem poprzednich lat. Choć świadczenia te są formą wcześniejszej emerytury dla pedagogów, nie każdy nauczyciel może z nich skorzystać. Zmieniają się także zasady ich przyznawania, a rząd planuje rozszerzyć katalog placówek objętych programem.
Z tego artykułu dowiesz się:
- Jakie są aktualne kwoty nauczycielskich świadczeń kompensacyjnych i jak zmieniały się w ostatnich miesiącach?
- Kto i na jakich warunkach może otrzymać nauczycielskie świadczenie kompensacyjne?
- W jakich sytuacjach nauczyciel pobierający kompensówkę może dalej pracować bez utraty świadczenia?
Wcześniejsza emerytura dla nauczycieli. Ile wynosi przeciętna kompensówka?
W marcu 2025 roku, jak poinformował Zakład Ubezpieczeń Społecznych, nauczycielskie świadczenia kompensacyjne pobierało łącznie 11,3 tysiąca osób. Tego rodzaju świadczenie stanowi odpowiednik emerytury pomostowej, dedykowany nauczycielom spełniającym określone kryteria. Wartość przeciętnego świadczenia kompensacyjnego w tym miesiącu wyniosła około 4208,62 złotych.
Analizując dane ZUS, można zauważyć stopniowy spadek liczby uprawnionych do świadczenia. W lutym 2025 roku z kompensówki korzystało 11,5 tys. osób, a jej przeciętna wysokość wyniosła 3981,54 zł. Jeszcze miesiąc wcześniej, w styczniu, było to 11,7 tys. osób, a średnie świadczenie osiągało poziom 4010,11 zł. Zmniejszenie liczby świadczeniobiorców widoczne jest również w porównaniu rok do roku: w marcu 2024 roku świadczenie pobierało 12,5 tys. osób, rok wcześniej – w marcu 2023 r. – 13,2 tys., a w marcu 2022 r. – 13,6 tys. osób. Równocześnie przeciętna wartość świadczenia wzrastała: od 2868,80 zł w marcu 2022 r., przez 3578,72 zł w marcu 2023 r., po 4034,86 zł w marcu 2024 r.
Warto dodać, że w tym samym czasie, czyli w marcu 2025 r., emerytury pomostowe otrzymywało 39,2 tys. osób, a przeciętna kwota świadczenia w tej grupie wynosiła 5819,18 zł. Nauczycielskie świadczenia kompensacyjne, w przeciwieństwie do emerytur pomostowych, mają charakter wygasający – to znaczy, że z czasem grupa uprawnionych będzie się zmniejszać, aż do całkowitego wygaszenia programu.
Świadczenie kompensacyjne. Komu przysługuje?
Zgodnie z obowiązującą od 2009 roku ustawą o nauczycielskich świadczeniach kompensacyjnych, świadczenie przysługuje nauczycielom z co najmniej 30-letnim stażem pracy, w tym minimum 20 lat w zawodzie nauczyciela, oraz zatrudnionym na co najmniej pół etatu. Przepisy przewidują stopniowe podnoszenie wieku uprawniającego do kompensówki – od 55. roku życia w 2014 r. do osiągnięcia powszechnego wieku emerytalnego w 2032 r. W latach 2025–2026 warunkiem uzyskania świadczenia jest ukończenie 56 lat przez kobiety i 61 lat przez mężczyzn.
Ze świadczenia mogą korzystać nauczyciele zatrudnieni m.in. w szkołach, przedszkolach, placówkach kształcenia ustawicznego, ośrodkach wychowawczych i socjoterapeutycznych, poradniach psychologiczno-pedagogicznych oraz w poradniach specjalistycznych – zarówno publicznych, jak i niepublicznych.
Ministerstwo Edukacji Narodowej planuje rozszerzyć katalog placówek objętych możliwością przyznania świadczenia także o nauczycieli pracujących w centrach kształcenia zawodowego, placówkach artystycznych, bibliotekach pedagogicznych, kolegiach pracowników służb społecznych, placówkach doskonalenia nauczycieli oraz w zakładach poprawczych, schroniskach dla nieletnich i okręgowych ośrodkach wychowawczych.
Kto może dalej pracować w szkole?
Ważną zasadą, wynikającą z ustawy, jest zakaz podejmowania przez nauczyciela zatrudnienia w szkole, przedszkolu lub ośrodku – nawet w niepełnym wymiarze godzin – po uzyskaniu świadczenia kompensacyjnego. Naruszenie tej reguły skutkuje zawieszeniem wypłaty świadczenia. Wyjątek stanowią sytuacje, w których nauczyciel podejmuje pracę poza zawodem – wówczas prawo do kompensówki zostaje zachowane.
Wyjątkowe przepisy, obowiązujące do 31 sierpnia 2025 roku, zostały wprowadzone w związku z wojną w Ukrainie i masowym napływem uchodźców. Zgodnie z nimi nauczyciele pobierający świadczenie kompensacyjne mogą zostać zatrudnieni na stanowisku nauczyciela wspomagającego lub w oddziałach przygotowawczych, bez utraty świadczenia. Dotyczy to także nauczycieli języka polskiego i innych specjalistów, jeśli w placówce uczy się co najmniej jedno dziecko z Ukrainy przebywające w Polsce legalnie.
Nauczycielskie świadczenia kompensacyjne nie są finansowane ze składek ubezpieczeniowych, lecz bezpośrednio z budżetu państwa. ZUS udostępnił na swojej stronie internetowej specjalny kalkulator, który umożliwia nauczycielom wyliczenie prognozowanej wysokości przysługującego im świadczenia – wystarczy wprowadzić podstawowe dane.
Podstawa prawna
- Ustawa z dnia 22 maja 2009 r. o nauczycielskich świadczeniach kompensacyjnych (Dz.U. z 2024 r. poz. 245 )
Źródło: Radio ZET/ZUS/PAP
Byłeś świadkiem czegoś niespodziewanego? Masz temat, którym powinniśmy się zająć?
Zgłoś sprawę przez Czerwony telefon Radia ZET
