Marsz Niepodległości już zawsze prawicowy? „Pierwsza rzecz, którą musi zrobić druga strona”
Czy Marsz Niepodległości - a szerzej: masowa celebracja Święta Niepodległości – na zawsze będzie już miała wymiar narodowy i prawicowy? Czy centro-liberalna, a nawet lewicowa część społeczeństwa jest w stanie świętowanie 11 listopada choć częściowo „odzyskać”? - To jest generalnie szersze pytanie o politykę historyczną, na Zachodzie zwaną tudzież polityką pamięci. Nie można jej unikać, bo brak polityki historycznej też jest jakąś formą stosunku do historii. I to coś, co mogło zgubić polskich liberałów – mówi w rozmowie z RadioZET.pl politolog z UW prof. Rafał Chwedoruk.
Z tego artykułu dowiesz się:
- Jakie były szacowane liczby uczestników Marszu Niepodległości.
- Dlaczego prawica de facto zmonopolizowała masowe celebrowanie dnia 11 listopada.
- Jakie wydarzenia przyczyniły się do sukcesu Marszu.
- Co - zdaniem prof. Chwedoruka - może zrobić strona liberalna w odpowiedzi na Marsz.
Marsz Niepodległości - wielki sukces polskiej prawicy
Marsz Niepodległości po raz kolejny przeszedł ulicami Warszawy. Organizowana głównie przez środowiska narodowe demonstracja, której głównym punktem jest przemarsz przez centrum Warszawy – od okolic Ronda Dmowskiego aż pod błonia Stadionu Narodowego – miała w tym roku osiągnąć rekordową frekwencję. Według stołecznych służb miało to być 250 tysięcy osób, z kolei organizatorzy przekonują, że liczba uczestników zbliżyła się nawet do miliona. Wśród uczestników był m.in. prezydent Karol Nawrocki.
Choć marsz jest wydarzeniem masowym, co roku idzie w nim mnóstwo rodzin z dziećmi, a jego głównym celem w zamierzeniu ma być manifestacja patriotyzmu i miłości do ojczyzny, nie da się abstrahować od kontekstu politycznego, zwłaszcza od faktu, iż za organizacją przedsięwzięcia stoją konkretne siły polityczne, przede wszystkim środowiska narodowe, z konkretnym zestawem poglądów. I że tak, jak „doczepienie” się do całej inicjatywy mainstreamowej prawicy spod znaku PiS wydawało się czymś oczywistym i niezaskakującym, tak potencjalne uczestnictwo w MN polityków związanych np. z obecną koalicją rządzącą wywołałoby zapewne wśród większości uczestników niechęć i gniew.
Dość powiedzieć, że obok tradycyjnych haseł takich, jak „Bóg, honor, ojczyzna” i „Chwała wielkiej Polsce”, często można było w tym roku usłyszeć: „J***ć Tuska” czy „Polska to my, a nie Donald i jego psy”. Czy w takim razie marsz został już w pełni przejęty przez środowiska prawicowe? - Trudno mówić o zawłaszczeniu tego wydarzenia przez skrajną prawicę, gdyż jest on w istocie jej dziełem. To, co się w nim zmieniło, to poszerzenie bazy, zarówno w wymiarze społecznym, jak i politycznym. Mówiąc wprost: do prawicy skrajnej dołączyła prawica głównego nurtu, czyli PiS. To najważniejsza rzecz, która pokazuje zresztą skalę sukcesu animatorów całego przedsięwzięcia – mówi w rozmowie z RadioZET.pl prof. Rafał Chwedoruk.
„Prawica wyczuła moment i miała sporo szczęścia”
Właściwym w tym kontekście byłoby więc pytanie o zawłaszczenie i de facto monopolizację samego maszerowania i manifestowania patriotyzmu przez prawicę. Politolog z Uniwersytetu Warszawskiego zwraca uwagę na paradoks, iż endecja – której ideowymi spadkobiercami są dzisiejsi prawicowi nacjonaliści – była w XX-leciu międzywojennym co najmniej sceptyczna wobec 11 listopada jako daty celebrowania odzyskania niepodległości. - Oni najchętniej świętowaliby powołanie rządu Józefa Świeżyńskiego w październiku 1918 roku, a jeśli już 11 listopada, to jako zwycięstwo państw Ententy, czyli Francji i Wielkiej Brytanii, nad Niemcami, bo to było symbolicznie wymierzone w Piłsudskiego – tłumaczy, dodając, że „święto to po śmierci Piłsudskiego było powiązane z jego kultem, a czczenie przez nacjonalistyczną prawicę dnia związanego właśnie z marszałkiem to jeden z najzabawniejszych momentów w historii polskiej polityki”.
Według eksperta sukces Marszu Niepodległości wziął się również m.in. z tego, że „prawica wyczuła moment i miała sporo szczęścia”. - Po wejściu Polski do Unii Europejskiej, w dobie globalizacji, pojawiła się naturalna koniunktura na odpowiedź na pytanie o miejsce Polski w świecie. Dotarły do nas jeszcze silniej, niż to miało miejsce w latach 90., wzorce z Zachodu, na czele z wojnami kulturowymi – przypomina. Jednocześnie przyznaje – co jest kolejnym paradoksem współczesnej polityki – że jednym z tych, którzy pośrednio przyczynili się do medialnego rozgłosu i umasowienia marszu, był… Donald Tusk. Chodzi o konflikt, który rozgorzał na przełomie pierwszej i drugiej kadencji pierwszych rządów PO – czyli ok. 2011-12 roku - między władzą (która uosabiał ówczesny i obecny premier) a środowiskiem kibicowskim. Symbolem tamtych napięć były stadionowe hasła w rodzaju „Donald, matole, twój rząd obalą kibole”.
- Raczkujący wtedy dopiero Marsz Niepodległości z marginalnej imprezy politycznego folkloru ultraprawicy stał się wydarzeniem masowym w sensie liczby uczestników, a przy tym spektakularnym. Wojna z kibicami była punktem zwrotnym, na co nałożyło się w kolejnych latach ogólne słabnięcie rządów PO-PSL. Można powiedzieć, że Marsz został zbudowany trochę z przypadku, trochę z umiejętności wykorzystania koniunktury i różnych na pozór drobnych i marginalnych zjawisk, które w określonym miejscu i czasie mogły nagle stawać się kanwą poważnej inicjatywy – tłumaczy Chwedoruk.
Co może zrobić tzw. druga strona?
Nie da się ukryć, że przez te wszystkie lata MN zyskał oblicze jednoznacznie prawicowe. Nie licząc nieszczególnie udanych uroczystości w rodzaju marszu pod patronatem ówczesnego prezydenta Bronisława Komorowskiego, strona centro-liberalna „odpuściła” celebrowanie tego dnia w takiej skali, która mogłaby równać się prawicowemu wzmożeniu pochodu środowisk narodowych. Chwedoruk również to zauważa, znajdując jednocześnie tego przyczyny. Jego zdaniem problem środowisk liberalnych polega na tym, że uprawiały „politykę historyczną, wynikająca z linearnej linii dziejów”. - Czyli takiej wiary w nieustanny postęp i czasami postrzegania różnych wydarzeń historycznych jako nieważne albo ważne wyłącznie w kontekście tego, na ile to służyło modernizacji kraju. I co za tym idzie wystrzeganie się patosu i symboliki, którą część liberałów postrzegała jako czynniki mogące zakłócić westernizację Polski – wyjaśnia.
- Pierwszą rzecz, jaką może zrobić tzw. druga strona, to po prostu podjąć polemikę i na poziomie merytorycznym, i na poziomie symboli, z Marszem i z jego treścią. Dokonać swoistej dekonstrukcji narracji prawicy. Zwłaszcza, że ich przebieg z ostatnich lat dawał różnego rodzaju polityczne prezenty, szczególnie w poprzedniej dekadzie. Mam tu na myśli udział osób o ultraprawicowych przekonaniach z różnych państw europejskich, które tutaj do Polski wpuszczono, jak choćby powiązany z neofaszystami były włoski europoseł Roberto Fiore – przyznaje politolog. Zaś druga kwestia musi się wiązać z odpowiedzią na pytanie o postrzeganie współczesnego świata i funkcjonującego w nim pojęcia patriotyzmu. - Nie-prawica musiałaby udzielić daleko idących, zrozumiałych powszechnie, odpowiedzi na to, czym jest patriotyzm i stosunek do państwa, do historii itd. Taka własna, ale przekonująca dla ogółu, narracja – mówi.
- Przypomina, że narracyjno-symbolicznym sukcesem prawicy jest mówienie do obywateli rozczarowanych transformacją ustrojową, wyznających tradycyjne wartości i roztaczanie nad nimi swoistego parasola ochronnego. - To jest generalnie szersze pytanie o politykę historyczną, na Zachodzie zwaną tudzież polityką pamięci. Nie można jej unikać, bo brak polityki historycznej też jest jakąś formą stosunku do historii. I to coś, co mogło zgubić polskich liberałów, którzy a priori mówią, „nie, żadnej polityki historycznej, zostawcie historię historykom, itp.” - podsumowuje rozmówca RadioZET.pl, dodając jednocześnie, że trudno się dziwić, iż w dzisiejszych, chaotycznych i niepewnych czasach kryzysu, „zero-jedynkowa, czarno-biała narracja trafia łatwiej, zwłaszcza do młodych ludzi”.
Źródło: Radio ZET