80. rocznica powstania w getcie warszawskim. Akcja Żonkile i obchody w Warszawie
Powstanie w getcie warszawskim wybuchło dokładnie 80 lat temu. W Warszawie i innych polskich miastach rozdawane są symboliczne żonkile. Przed muzeum POLIN zaplanowano główne uroczystości rocznicowe.
Powstanie w getcie warszawskim. Przyczyny i przebieg
80 lat temu, 19 kwietnia 1943 r., w getcie warszawskim rozpoczęło się powstanie, które przeszło do historii jako największy akt sprzeciwu wobec Holokaustu. Rozpoczęcie likwidacji getta w Warszawie było bezpośrednim skutkiem podjęcia decyzji o „ostatecznym rozwiązaniu kwestii żydowskiej”, która zapadła na naradzie nazistowskich dygnitarzy w Wannsee w styczniu 1942 r. „Poligonem doświadczalnym” zagłady miały być skupiska Żydów w Generalnym Gubernatorstwie, czyli nieanektowaną przez III Rzeszę część Polski.
Walki rozpoczęły się rankiem 19 kwietnia 1943 r., kiedy 850 członków Waffen-SS uzbrojonych w karabiny maszynowe, miotacze płomieni, działka, wozy pancerne i czołgi wkroczyło na teren getta bramą od strony Nalewek. Zostali oni zaatakowani przez żydowskich powstańców, którzy w pierwszym starciu odnieśli sukces. Po południu tego samego dnia liczniejsze i lepiej uzbrojone oddziały niemieckie, dowodzone przez wysokiego oficera SS Jürgena Stroopa, ponownie weszły do getta.
Mimo niepowodzenia powstania, które powstało do 16 maja, jej znaczenie moralne było ogromne. Członkowie żydowskich formacji bojowych wiedzieli, że ich bój jest wspierany przez Polskie Państwo Podziemne. Był on również jasnym sygnałem, że obowiązkiem mieszkańców okupowanej Polski jest wspieranie współobywateli pochodzenia żydowskiego.
Potwierdzeniem polskiej aktywności jest także raport Stroopa, w którym podkreślał on, że akcję likwidacji getta stale utrudniały działania „polskich bandytów”. Stwierdzał też, że Polacy brali udział w starciach na placu Muranowskim, podczas których nad gettem powiewały dwie flagi – polska i z gwiazdą Dawida.
Według raportów Stroopa od 20 kwietnia do 16 maja 1943 r. w wykrytych i zlikwidowanych bunkrach znajdowało się ponad 56 tys. Żydów. Ok. 7 tys. zginęło na miejscu w trakcie starć, a 6 tys. na skutek pożarów czy zaczadzenia. Spośród żołnierzy Żydowskiej Organizacji Bojowej powstanie w getcie przeżyło kilkudziesięciu. Wojnę przeżyli nieliczni, w tym dwaj członkowie dowództwa ŻOB – Icchak Cukierman i Marek Edelman. Symbolicznym zwieńczeniem zrywu warszawskiego getta było Powstanie w obozie zagłady w Treblince w sierpniu 1943 r.
Straty niemieckie, według raportów Stroopa, miały natomiast wynosić kilkanaście zabitych i kilkudziesięciu rannych. Jednak źródła żydowskie i polskie podają, że były one kilkukrotnie wyższe.
Powstanie w getcie warszawskim. Obchody w Warszawie
Główne uroczystości zaplanowano przed pomnikiem Bohaterów Getta na warszawskim Muranowie. Ich rozpoczęcie zaplanowano na godz. 12. W tym momencie w całej stolicy zawyją syreny oraz zabiją dzwony kościołów.
W obchodach weźmie udział prezydent Polski Andrzej Duda, Izraela Isaac Herzog oraz Niemiec Frank–Walter Steinmeier. Zaplanowano okolicznościowe przemówienia oraz wspomnienia ofiar powstania w getcie.
Zaplanowano również wiele wydarzeń towarzyszących. Na przykład o godz. 19 artyści Polskiej Opery Królewskiej zagrają wyjątkowy koncert w Łazienkach Królewskich, podczas którego zabrzmią pieśni austriackiego kompozytora żydowskiego pochodzenia – Viktora Ullmanna.
Powstanie w getcie warszawskim. Akcja Żonkile
Muzeum Żydów Polskich POLIN po raz kolejny organizuje akcję Żonkile, która ma na celu promowanie pamięci o powstaniu w getcie i jego ofiarach. Wolontariusze rozdają papierowe żonkile, których przygotowano w sumie 450 tys.
"Pierwszy raz w historii akcji Żonkile wolontariusze będą rozdawać papierowe kwiaty na ulicach sześciu polskich miast: w Warszawie, Łodzi, Krakowie, Białymstoku, Lublinie i Wrocławiu" - napisano w komunikacie muzeum POLIN.
Dlaczego żonkile są symbolem powstania w getcie warszawskim? Związane jest to z postacią Marka Edelmana, ostatniego przywódcy Żydowskiej Organizacji Bojowej, który w każdą rocznicę dostawał te kwiaty od anonimowej osoby.
Również do 23 kwietnia przy metrze Centrum można zobaczyć mural upamiętniający cywilów przebywających w getcie warszawskim podczas powstania. Mural to wizualna opowieść o bohaterach wystawy czasowej "Wokół nas morze ognia", która dostępna jest w muzeum POLIN.
RadioZET.pl/PAP/mat. prasowe
Byłeś świadkiem czegoś niespodziewanego? Masz temat, którym powinniśmy się zająć?
Zgłoś sprawę przez Czerwony telefon Radia ZET
![](https://s.eurozet.pl/cbz/2026/10/19/12eb9de6/2503453-179x101-9120842c2c.png ""Szybcy i wściekli: Hobbs i Shaw"")
![Kobieta z blond włosami, w skupionej minie, siedzi w restauracji, patrząc na rozmówcę.](https://s.eurozet.pl/cbz/2026/10/19/42ec10f6/2503903-179x101-149d3dc418.png ""Siedem"")
