Słono płacimy za polski atom. Byli pracownicy PEJ ujawniają kulisy
Amerykanie każą nam płacić za wszystko, od wynajęcia biura po sprzątaczki. Podpisana z nimi umowa pomostowa praktycznie pozwala obciążyć naszą rządową spółkę Polskie Elektrownie Jądrowe każdymi kosztami. I kowboje z tego korzystają.
Słono płacimy Amerykanom za sen o własnym atomie
Udało się nam porozmawiać z byłymi pracownikami PEJ. Zdradzają, że jedna z firm, która jest w konsorcjum do budowy elektrowni, wystawia co miesiąc faktury na kilkaset stron i do każdej transakcji dolicza sobie jeszcze 10 procent prowizji. I tak strona polska zapłaciła na przykład kilkadziesiąt tysięcy dolarów za relokację, czyli przeprowadzkę jednego ważnego dla Amerykanów pracownika. Nie do Polski. Relokację w USA między stanami.
Kolejnym ciekawym wydatkiem miało być ponad 100 dolarów, które zapłaciliśmy za wydanie paszportu przylatującemu do Polski pracownikowi z Ameryki. PEJ co miesiąc ponosi też koszty wynajęcia biur, miejsc parkingowych i całej obsługi biurowej Amerykanów. Nasi informatorzy uważają, że sami doprowadziliśmy do tego, że jesteśmy tak „skubani”. Podpisaliśmy z Amerykanami umowy przeniesione praktycznie jeden do jednego z ich wzorów umów. Niewiele w nich zmieniliśmy, żeby zadbać o swój interes.
Do tego dochodzi jeszcze słabość polskiej spółki. Alarmowali o tym kontrolerzy NIK w raporcie ujawnionym w październiku. W PEJ ścierają się wpływy różnych służb i byłych ich szefów. W Radzie Nadzorczej wpływy ma mieć były szef ABW generał Krzysztof Bondaryk. Zarząd PEJ ma według naszych rozmówców pozostawać pod wpływem byłego ministra spraw wewnętrznych i koordynatora służb specjalnych Bartłomieja Sienkiewicza. Nie trzeba dodawać, że między Bondarykiem a Sienkiewiczem nie było już w latach poprzednich tak zwanej „chemii”.
Polskie Elektrownie Jądrowe borykają się też z odejściami fachowców i medialnymi skandalami. We wrześniu 2026 roku odszedł ze stanowiska po publikacji śledztwa dziennikarskiego opisującego jego życie prywatne dyrektor Pionu Spraw Korporacyjnych i Administracji Grzegorz Maj. W tle sprawy pojawił się wątek nielegalnego wykorzystywania wizerunku oraz zdjęć byłej partnerki. Według naszych informatorów to nie jedyny przypadek odejścia kluczowego menedżera. W podobnym czasie PEJ pożegnały się z Chief Nuclear Officer, czyli Dyrektorem ds. Energetyki Jądrowej. Bartosz Sośnik pracował w PEJ od 2024 roku. CNO to najwyższy dyrektor odpowiedzialny za bezpieczeństwo instalacji jądrowej.
PEJ nie odpowiedziała na pytanie, jaki był powód odejścia Sośnika ze spółki. Polskie Elektrownie Jądrowe poinformowały, że w 2025 roku rozwiązano 45 umów o pracę, a w 2026 roku 43 umowy. Nie ujawniono, ile z tych odchodzących osób było obcokrajowcami.
Poobijany atom
Zatrzymanie 4 listopada do śledztwa ws. nieprawidłowości przy budowie Elektrowni Ostrołęka menedżerów Westinghouse, jednej z dwóch firm, które mają w konsorcjum wybudować elektrownię, do dziś odbija się nam czkawką. Prezesowi polskiego oddziału amerykańskiego giganta Mirosławowi K. i głównemu negocjatorowi ze strony amerykańskiej umowy dotyczącej budowy pierwszej polskiej elektrowni atomowej Robertowi N. postawiono zarzuty niedopełnienia obowiązków i wyrządzenia szkody w wielkich rozmiarach.
Mirosław K. przed laty był prezesem Enea, która utopiła w Ostrołęce miliony złotych. Robert N. był za to członkiem zarządu Elektrowni Ostrołęka z ramienia Enea. Obaj zostali wypuszczeni – czyli prokuratura zastosowała wolnościowe środki zapobiegawcze – poręczenie majątkowe. Menedżerowie obecnie przebywają w swoich domach i praktycznie czekają na zawodową egzekucję, czyli decyzję amerykańskich szefów o zwolnieniu albo przeniesieniu.
Ta akcja była całkowitym zaskoczeniem
Nie wiedzieli Amerykanie z Westinghouse, nic nie wiedziała amerykańska ambasada, nic nie wiedział minister sprawiedliwości Waldemar Żurek i nie wiedziało przynajmniej otoczenie ministra koordynatora, jeżeli nie sam koordynator Tomasz Siemoniak. To, kogo zatrzymują i wiozą do prokuratury w Białymstoku, wiedzieli tylko... śledczy.
Traf chciał, że w Polsce przebywał właśnie Dan Lipman, prezes Westinghouse Electric Company. Jakie musiało być jego zaskoczenie, kiedy rano usłyszał, że jego najważniejsi ludzie w Warszawie jadą skuci w kajdankach do Białegostoku. A w Warszawie Amerykanie mieli podpisać z polską rządową spółką Polskie Elektrownie Jądrowe umowy na zaliczki dotyczące LLI – Long Lead Items. Chodzi o to, że na wyprodukowanie wielu kluczowych części elektrowni atomowej czeka się w długiej kolejce latami i trzeba je jak najszybciej zamówić jeszcze przed podpisaniem głównej umowy – co może mieć miejsce na wiosnę przyszłego roku.
Dość powiedzieć, że dopiero po moich wpisach na X rozdzwoniły się dzwonki alarmowe w kilku rządowych instytucjach. Po południu z Amerykanami obiecał spotkać się minister energii Miłosz Motyka. Ostatecznie doszło do tego dzień później i sprawę trochę „rozmasowano”.
Dziś, niecałe 2 tygodnie po tym wydarzeniu, widać, że projekt budowy elektrowni atomowej zdrowo oberwał. Wszystko zwolniło. Do dziś nie udało się podpisać umów na zaliczki na „LLI”. Podobno na dyrektorów PEJ padł blady strach, bo za podobne zaliczki wypłacone przy braku finansowania całego projektu (a tak na dziś bez umowy głównej z grubsza wygląda budowa elektrowni atomowej) zarzuty przy Ostrołęce usłyszał prezes Mirosław K. Nie bez znaczenia jest fakt, że nie chodzi o jakieś drobne z portmonetki, tylko o miliard złotych. Przez cały ubiegły tydzień dostawałem z różnych stron telefony z pytaniami o tę sprawę. Jedno było najważniejsze: czy o tym, kogo zatrzymują, wiedział premier Donald Tusk?
Odpowiedź: nie wiedział, oznacza to, że w naszym państwie nie ma koordynacji co do strategicznych tematów, a kluczowej inwestycji nie potrafią pilnować służby. Oczywiście nie chodzi o to, aby białostocki prokurator wysłał do Warszawy listę osób, które chce zatrzymać. Można jednak sojusznikom dać wcześniej dyskretnie znać, że jest problem z tym i z tym człowiekiem, tak aby zdjęli go z eksponowanej funkcji wcześniej, bez zagrożenia dla procesów decyzyjnych strategicznego projektu.
Pierwszym akordem miała być publikacja w październiku raportu NIK. Kontrolerzy wypowiedzieli się krytycznie o przygotowaniach do budowy elektrowni. Uruchomienie pierwszego bloku elektrowni jądrowej – planowane pierwotnie w PPEJ na 2033 r., a następnie przesunięte na 2036 r. – według kontrolerów NIK jest zagrożone jeszcze większym poślizgiem.
Spółka Polskie Elektrownie Jądrowe (PEJ) oraz administracja państwowa zostały ocenione jako niedostatecznie przygotowane kadrowo i organizacyjnie. Wybór technologii z USA zatwierdzono w 2022 roku bez wcześniejszego, spójnego modelu finansowo-biznesowego. Krytyce poddano także okoliczności podpisania umowy EPC (Engineering, Procurement and Construction) z konsorcjum Westinghouse-Bechtel we wrześniu 2023 r. przez zarząd powołany zaledwie miesiąc wcześniej.
Drugim akordem miałoby być zatrzymanie menedżerów amerykańskiej spółki. Faktycznie Amerykanie mają teraz problem, niemniej strona polska też - jak odbudować wzajemne zaufanie.
Źródło: Radio ZET