Zapad - co to za ćwiczenia? Polacy wracają myślami do 1981 roku
Na początku września 1981 roku przy granicy Polski odbyły się największe powojenne ćwiczenia Armii Radzieckiej o kryptonimie „Zapad-81”. Ich uczestnicy opisywali, że wyglądały jak próba generalna przed radziecką inwazją na Polskę.
Z tego artykułu dowiesz się:
- Gdzie odbyły się pierwsze rosyjskie ćwiczenia Zapad.
- Jakie było tło polityczne.
- Co się działo wtedy w Polsce.
Blok wschodni
Wiosną 1981 roku gospodarka PRL znalazła się na skraju zapaści. „Narastała fala protestów społecznych, przybierająca zorganizowane formy akcji jak marsze głodowe, organizowane przez NSZZ »Solidarność«. PZPR zdawała się tracić kontrolę nad zrewoltowanym społeczeństwem. […] Od jesieni 1980 r. istniał plan wprowadzenia sojuszniczych wojsk do Polski. Dowództwo Układu Warszawskiego obawiało się, że wybuchnie u nas wojna domowa i osłabi blok wschodni” - czytamy na stronie solidarnosc.gda.pl.
Układ Warszawski (Układ o Przyjaźni, Współpracy i Pomocy Wzajemnej) powstał w 1955 roku z inicjatywy ZSRS (później ZSRR), jako odpowiedź na utworzenie NATO i „imperialistyczne zagrożenie” ze strony USA i Europy Zachodniej. Został podpisany przez osiem państw komunistycznych Europy Środkowej i Wschodniej: Albanię, Bułgarię, Czechosłowację, NRD, Polskę, Rumunię, Węgry oraz ZSRS. Miał obowiązywać przez 20 lat, a następnie być przedłużany co 10. Państwa wchodzące w skład Układu Warszawskiego były całkowicie podporządkowane Moskwie.
Sojuz ‘81 i Zapad ‘81
Napięcie w Polsce pomiędzy komunistycznymi władzami PZPR a opozycją, reprezentowaną przez NSZZ „Solidarność”, narastało. Sytuację uważnie obserwowała Moskwa. „Analizowano zagrożenia płynące z takiego biegu spraw i skłaniano się coraz bardziej ku rozwiązaniom siłowym, w tym możliwej interwencji zbrojnej, podobnej do tej przeprowadzonej w Czechosłowacji w 1968 roku. W tym kontekście należy rozpatrywać przeprowadzenie w Polsce od 16 marca do 7 kwietnia 1981 roku wielkich manewrów wojsk Układu Warszawskiego pod kryptonimem Sojuz ’81” - czytamy na stronie Muzeum Historii Polski.
W manewrach „Sojuz ‘81” wzięło udział aż 25 dywizji. Po oficjalnym zakończeniu ćwiczeń nocą z 8/9 kwietnia i 9/10 kwietnia na sowieckim lotnisku w Brzegu na Opolszczyźnie wylądowały 54 samoloty An-12 i osiemnaście Iłów-76, a w kolejnych tygodniach powstało 18 pułkowych węzłów łączności oraz kontynuowano przerzucanie i przegrupowywanie wojsk.
We wrześniu na całym przygranicznym obszarze Polski rozpoczęły się kolejne gigantyczne manewry wojsk Układu Warszawskiego - „Zapad ’81”. „Naczelny dowódca Zjednoczonych Sztabów Generalnych Układu Warszawskiego, marszałek sowiecki Wiktor Kulikow, planował już podobne ćwiczenia na terenie Polski pod koniec 1980 roku. Miały być one przeprowadzone na niespotykaną wcześniej skalę, co więcej, bez udziału Ludowego Wojska Polskiego, które miało pozostać w koszarach. Kulikow odstąpił jednak od tego zamiaru wobec protestów ówczesnego ministra obrony narodowej, generała Floriana Siwickiego, oraz polskiego kierownictwa partyjnego. W kolejnym roku zamiar przeprowadzono, a 24 marca 1981 roku przedłużono manewry bezterminowo. Można było to interpretować jako groźbę interwencji, zwłaszcza po prowokacji w Bydgoszczy 19 marca. W opinii licznych współczesnych historyków możliwość takiej interwencji była realna, a wydarzenia z następnych miesięcy - szczególnie kolejne gigantyczne manewry wojsk Układu Warszawskiego „Zapad ’81” z września 1981 roku, przeprowadzone na całym granicznym z PRL obszarze ZSRR - potwierdzają tę hipotezę” - przypomina Muzeum Historii Polski.
13 grudnia 1981 r. w Polsce wprowadzono stan wojenny.
Źródło: Radio ZET/ solidarnosc.gda.pl/ muzhp.pl
Byłeś świadkiem czegoś niespodziewanego? Masz temat, którym powinniśmy się zająć?
Zgłoś sprawę przez Czerwony telefon Radia ZET
![](https://s.eurozet.pl/cbz/2026/10/14/8ea4d8ab/2499833-179x101-7aba60eb1a.png ""Miś Uszatek"")
