Przełom w diagnostyce raka jajnika. Test z krwi wykrywa zmiany zwiastujące chorobę
Rak jajnika często wykrywany jest dopiero w zaawansowanym stadium. Naukowcy opracowali jednak test z krwi, który pozwala rozpoznać mikroskopijne, nieinwazyjne zmiany nowotworowe w jajowodach, mogące dać początek złośliwemu rakowi jajnika. W badaniu wykrył je u ponad 92 proc. kobiet, u których rzeczywiście występowały. Wyniki opublikowano w „Nature Medicine”.
Z tego artykułu dowiesz się:
- Jak działa test z krwi wykrywający raka jajnika we wczesnym stadium.
- Jak skuteczny jest nowy test krwi wykrywający zmiany przed rakiem jajnika.
- Kiedy nowe badanie krwi na raka jajnika będzie dostępne dla pacjentek.
Rak jajnika może zaczynać się w jajowodzie. Zmian nie widać w USG
Rak jajnika przez długi czas może nie dawać charakterystycznych objawów. W efekcie wiele kobiet dowiaduje się o chorobie dopiero w zaawansowanym stadium, gdy leczenie jest znacznie trudniejsze. Naukowcy z amerykańskiego Hoag Family Cancer Institute, współpracujący z badaczami z innych krajów, postanowili poszukać sposobu na wcześniejsze rozpoznawanie niepokojących zmian. Wyniki ich pracy opublikowano w czasopiśmie „Nature Medicine”.
Badacze skupili się na raku surowiczym jajnika o wysokim stopniu złośliwości (HGSOC). To najczęstszy i najbardziej śmiertelny typ tego nowotworu. Co ciekawe, często zaczyna rozwijać się nie w samym jajniku, lecz w jajowodzie. To właśnie tam mogą powstawać mikroskopijne zmiany określane jako STIC, czyli surowiczy rak śródnabłonkowy jajowodu. Nie naciekają jeszcze otaczających tkanek, ale mogą przekształcić się w inwazyjny nowotwór. Problem polega na tym, że zmian STIC nie można zobaczyć w standardowych badaniach obrazowych, w tym USG. Naukowcy postanowili więc sprawdzić, czy można wykryć ich obecność na podstawie analizy krwi.
Nowy test krwi wykrył ponad 92 proc. niepokojących zmian
Badacze skoncentrowali się na cząsteczce RNA o nazwie Tu-Stroma, która jest związana ze zmianami zachodzącymi w otoczeniu komórek nowotworowych. Może ona przedostawać się do krwiobiegu w niewielkich pęcherzykach uwalnianych przez komórki. Naukowcy opracowali test mierzący poziom tej cząsteczki, a następnie przeanalizowali próbki pochodzące od 506 osób. Wśród nich były 43 kobiety ze zmianami STIC, 232 pacjentki z rozpoznanym rakiem surowiczym jajnika, 88 osób z łagodnymi zmianami w obrębie przydatków oraz 143 kobiety bez zmian w jajnikach i jajowodach.
Okazało się, że poziom Tu-Stroma był podwyższony zarówno u kobiet ze zmianami STIC, jak i u pacjentek z rozwiniętym nowotworem, również we wczesnych stadiach choroby. W dodatkowej grupie, w której sprawdzano skuteczność metody, test prawidłowo wykrył zmiany STIC u 92,3 proc. kobiet, które rzeczywiście je miały. Jednocześnie u 98,2 proc. zdrowych kobiet prawidłowo wskazał brak takich zmian.
Nowa metoda okazała się również skuteczniejsza od oznaczania CA125 w odróżnianiu zmian STIC od zdrowych tkanek. CA125 to marker wykorzystywany obecnie w diagnostyce i monitorowaniu raka jajnika, choć jego przydatność w wykrywaniu choroby na bardzo wczesnym etapie jest ograniczona.
Czy nowe badanie pozwoli uniknąć operacji profilaktycznej?
Odkrycie może mieć szczególne znaczenie dla kobiet z mutacjami genów BRCA1 i BRCA2. Są one obciążone zwiększonym ryzykiem zachorowania na raka piersi i jajnika. Obecnie jedną z najskuteczniejszych metod ograniczania ryzyka raka jajnika u takich pacjentek jest profilaktyczne usunięcie jajników i jajowodów. Zabieg wiąże się jednak z utratą płodności, a u kobiet przed menopauzą prowadzi do jej przedwczesnego wystąpienia.
Badacze liczą, że w przyszłości test krwi pozwoli lekarzom ustalić, czy u kobiety z grupy wysokiego ryzyka pojawiły się już zmiany poprzedzające rozwój inwazyjnego nowotworu. Taka informacja mogłaby pomóc w podejmowaniu decyzji dotyczących dalszego postępowania. Na razie jednak test nie jest dostępny w rutynowej diagnostyce i nie może zastąpić zalecanych operacji profilaktycznych.
Dotychczasowe wyniki uzyskano na podstawie wcześniej pobranych próbek krwi od kobiet, których rozpoznania były już znane. Naukowcy planują teraz wieloletnie obserwacje, aby sprawdzić, czy metoda równie dobrze sprawdzi się w praktyce oraz z jakim wyprzedzeniem może wykrywać zmiany poprzedzające rozwój raka jajnika.
Źródło: Radio ZET/PAP/nature.com
