To surowiec krytyczny. 100 proc. w UE produkuje Polska
Wojna na Bliskim Wschodzie odciska piętno nie tylko na dostępie do paliw, ale i wielu surowców - w tym surowców uznanych za krytyczne. Jednym z nich jest hel. Obecnie produkuje go tylko jeden zakład w Unii Europejskiej: w Odolanowie, w Południowej Wielkopolsce. To tu od 50 lat znajduje się instalacja odazotowania gazu ziemnego z jednoczesnym odzyskiem helu i jego skraplaniem.
Z tego artykułu dowiesz się:
- Dlaczego hel jest uważany za surowiec krytyczny w Unii Europejskiej.
- Jakie zastosowania technologiczne ma hel.
- W jaki sposób Polska produkuje hel na skalę przemysłową.
- Dlaczego produkcja helu w Polsce ma znaczenie strategiczne dla Europy.
Polska jest jedynym producentem helu w Unii Europejskiej
Unia Europejska co trzy lata opracowuje raport na temat surowców strategicznych i krytycznych dla unijnego bezpieczeństwa. W poprzednim, wciąż aktualnym, z marca 2023 roku na liście surowców krytycznych znalazł się hel. Zapotrzebowanie jest ogromne, ponieważ pierwiastek ten znajduje bardzo szerokie zastosowanie technologiczne: m.in. wykorzystuje się jako chłodziwo w urządzeniach takich jak rezonans magnetyczny (MRI) czy instrumentach naukowych, jako gaz nośny w produkcji półprzewodników, w przemyśle jako gaz ochronny przy spawaniu metali, szczególnie aluminium i stali nierdzewnej; używa się go również do wykrywania nieszczelności w instalacjach. Hel ma też zastosowanie w sektorze kosmicznym i elektronicznym.
Największymi producentami helu na świecie są Stany Zjednoczone, Katar, Algieria i Rosja, a po nich również Kanada, Chiny oraz Polska. Choć produkcja w Polsce odpowiada za zaledwie ułamek światowego zapotrzebowania, to jednak obecnie zakład w Odolanowie jest jedynym w Unii Europejskiej, który ten pierwiastek dostarcza. Niedawne ataki Iranu na gazowy hub Ras Laffan w Katarze doprowadziły do paraliżu tamtejszej produkcji, uderzając w bezpieczeństwo ochrony zdrowia.
"Dla europejskiego przemysłu wysokich technologii to sygnał alarmowy: przerwanie ciągłości dostaw z Bliskiego Wschodu oraz USA oznacza paraliż procesowy w sektorach strategicznych" - informuje portal Polski Przemysł.
Sygnał alarmowy dla Europy
Dr hab.inż. Marta Wacławczyk z Wydziału Fizyki Uniwersytetu Warszawskiego tłumaczy, że jedynym źródłem pozyskiwania helu, które można wykorzystać na skalę przemysłową, jest jego odzysk z gazu ziemnego. W taki sposób hel produkowany jest w zakładzie Orlenu w Odolanowie od lat 70. ub. wieku. Do tej pory odzyskano tam ponad 105 mln m sześć. tego gazu. Jeszcze kilka lat temu hel produkowany był także w Niemczech, jednak polska produkcja przekraczała 90 proc. europejskich dostaw.
"Instalacja w Odolanowie to unikat w skali kontynentu. Surowy hel, oddzielony od metanu i azotu, poddawany jest wielostopniowemu oczyszczaniu, aż do osiągnięcia prawie 100 proc. czystości" - wyjaśnia Polski Przemysł, podkreślając, że nawet ta niewielka w skali światowej produkcja dla Europy może mieć krytyczne znaczenie w obliczu zakłóceń dostaw. To ważne, by łańcuch był jak najkrótszy, dlatego tym bardziej rośnie rola polskiej produkcji.
Źródło: Radio ZET/polskiprzemysl.com.pl/ Przegląd Geologiczny/ europa.eu/ gov.pl
Byłeś świadkiem czegoś niespodziewanego? Masz temat, którym powinniśmy się zająć?
Zgłoś sprawę przez Czerwony telefon Radia ZET
