Bezprecedensowe referendum w Szwajcarii. To będzie pierwszy kraj z limitem ludności?

Słynącą z referendum Szwajcarię czeka w najbliższą niedzielę kolejne głosowanie powszechne. Ale tym razem bezprecedensowe w skali świata. Po raz pierwszy w historii obywatele jakiegoś państwa zdecydują, czy chcą ustawowo ograniczyć jego populację. Zaproponowany przez prawicową, eurosceptyczną Szwajcarską Partię Ludową (SVP) – która stoi za tą inicjatywą - limit ma wynieść 10 mln obywateli, co kraj ma osiągnąć do 2050 roku. Jakie jest podłoże tego pomysłu i jakie mogą być jego konsekwencje polityczne. O tym w rozmowie z RadioZET.pl mówi politolog i specjalista ds. szwajcarskiej polityki prof. Marcin Rachwał z Wydziału Nauk Politycznych i Dziennikarstwa Uniwersytetu Adama Mickiewicza w Poznaniu. 

Referendum w Szwajcarii ws. ograniczenia populacji

Jego zdaniem głównym celem inicjatorów tego referendum jest forsowanie swojej agendy i postulatów do mainstreamu. - To swego rodzaju działalność promocyjna, marketingowa. Partie wychodzą „do ludzi”, pokazują swój program, mówią do obywateli, że powinni się bać konkretnych zjawisk. I w ten sposób, wykorzystując mechanizmy demokracji bezpośredniej, de facto robią sobie kampanię – komentuje ekspert. 

Skąd jednak pomysł na takie pytanie referendalne? Zwolennicy wprowadzenia limitu ludnościowego wskazują na liczby bezwzględne – populacja Szwajcarii (kraju niewielkiego w skali kontynentu) w latach 2002–25 zwiększyła się z 7,3 mln do 9,1 mln, czyli aż o 1,8 mln. Według oficjalnych danych z 2024 roku ponad 27 proc. mieszkańców Szwajcarii to cudzoziemcy, co nie jest bez znaczenia w kontekście antyimigracyjnej retoryki SVP. - W tej optyce ludność napływowa zaczyna rywalizować z miejscową o dobra takie jak praca czy mieszkania, a to dość łatwe podłoże do kreowania konfliktów. „Oni” zabierają „naszym” pracę, mieszkania, a nawet miejsca w komunikacji publicznej– tłumaczy prof. Rachwał. 

Redakcja poleca

Pierwszy od lat mundial bez Polski. „Jeden mecz może mieć konsekwencje w wielu branżach”

Mundial to czas zarobku, na porachunki przyjdzie czas. Dlaczego Meksykiem wciąż rządzą kartele?

Jak inicjatorzy referendum wyobrażają sobie egzekucję nowego prawa, jeśli faktycznie ich pomysł zostałbym przegłosowany i wszedłby w życie? Politolog uspokaja, że choć obyłoby się bez masowych deportacji, to wprowadzono by radykalne utrudnienia chociażby w zakresie procedur azylowych czy bytowych. - To miałoby zacząć obowiązywać, gdy populacja będzie zbliżała się do poziomu 9,5 mln. Do tego na pewno doszłoby do wypowiedzenia obowiązującej od lat umowy z Unią Europejską o swobodnym przepływie osób. Ale podkreślam: nie chodzi o turystów, tylko o osoby, które chciałyby się wówczas na stałe osiedlić w Szwajcarii bądź po prostu zalegalizować swój pobyt na dłużej – twierdzi. 

Co jeśli wygrają zwolennicy?

Czy istnieje prawdopodobieństwo, że zwolennicy tego rozwiązania mogą wygrać? Sondaże na to nie wskazują. Zgodnie z wynikami majowego badania opinii przeprowadzonego przez ośrodek GFS Bern ok. 52 proc. Szwajcarów sprzeciwia się pomysłowi ograniczenia liczby mieszkańców, a ok. 45 proc. go popiera. Z kolei w sondażu z kwietnia 47 proc. respondentów opowiedziało się za wprowadzeniem limitu, a 47 proc. – przeciw. Prof. Rachwał przypomina jednak inne głośne referendum, do którego w 2009 roku doszło w sercu Alp. Wówczas Szwajcarzy decydowali o budowie minaretów w tamtejszych meczetach. - Moim zdaniem to referendum powinno zostać zakwestionowane przez parlament z uwagi na to, że łamało m.in. zasadę równości wyznania – przekonuje. Wbrew wcześniejszym sondażom przeciw stawianiu wież, z których muezin może nawoływać wiernych do modlitwy, zagłosowało łącznie 57,5 proc. Szwajcarów, a przeciw opowiedziały się jedynie cztery z 26 kantonów [jednostka samorządu terytorialnego w Szwajcarii – red.]. To pokazuje, że nastroje społeczne w każdej chwili mogą się odwrócić, a inicjatorzy referendum, niezależnie od badań opinii za swój sukces uznają wprowadzenie tematu do debaty publicznej. 

Od razu pojawia się pytanie, czy takie działania mogą być inspiracją dla prawicowo-konserwatywnych, antyimigranckich partii w innych krajach Europy i czy takie referenda mogą się powtarzać. Prof. Rachwał jest jednak sceptyczny w tej kwestii. - Szwajcaria jest o tyle specyficznym przykładem, że tam funkcjonuje coś takiego, jak inicjatywa ludowa. Czyli jak zostanie złożonych 100 tysięcy podpisów, to w zasadzie, jeśli parlament nie zakwestionuje niczego ze względów prawnych, to referendum musi się odbyć. A jego wynik jest wiążący. W innych państwach tego nie ma. U nas np. można złożyć wniosek o referendum, który podpisze pół miliona obywateli, ale Sejm może to odrzucić – wyjaśnia. 

Przypomina jednocześnie referendum, które odbyło się w Polsce w 2023 roku, w dniu wyborów parlamentarnych (i które ostatecznie nie zostało uznane za wiążące z uwagi na nieosiągnięcie progu frekwencyjnego). Jedno z pytań brzmiało wówczas: „Czy popierasz przyjęcie tysięcy nielegalnych imigrantów z Bliskiego Wschodu i Afryki, zgodnie z przymusowym mechanizmem relokacji narzucanym przez biurokrację europejską?”. - Tego typu pytania mieszczą się w nurcie ograniczania migracji, więc jeśli danym państwem będzie rządzić partia, która ma takie postulaty, nie wykluczałbym referendów w tej sprawie. Ale nie przewiduje jakiejś fali tego typu głosowań – podsumowuje badacz. 

Źródło: Radio ZET