Polacy biorą antybiotyki na potęgę. Eksperci biją na alarm: to realne zagrożenie
Polska należy do europejskiej czołówki pod względem zużycia antybiotyków. Specjaliści od lat ostrzegają przed ich nadużywaniem, ale sytuacja zmienia się bardzo powoli. W ciągu pięciu lat zużycie tych leków spadło u nas zaledwie o 4 proc. Najnowsze badanie pokazuje, dlaczego pacjenci sięgają po antybiotyki, nawet gdy nie zawsze są one potrzebne.
Z tego artykułu dowiesz się:
- Ile antybiotyków zużywa się w Polsce
- O ile Polska ma ograniczyć zużycie antybiotyków do 2030 roku
- Jakie są skutki nadużywania antybiotyków
Polacy wciąż zużywają za dużo antybiotyków
Polska od lat utrzymuje się w europejskiej czołówce pod względem zużycia antybiotyków. Z danych Europejskiego Centrum ds. Zapobiegania i Kontroli Chorób (ECDC) wynika, że w 2024 roku zajmowaliśmy siódme miejsce wśród państw UE i EOG pod względem stosowania tych leków poza szpitalami.
Specjaliści od lat ostrzegają przed nadużywaniem antybiotyków, szczególnie w leczeniu infekcji dróg oddechowych. Zdarza się, że lekarze przepisują je „na wszelki wypadek”, obawiając się, że za objawami grypy, przeziębienia czy bólu gardła może kryć się również zakażenie bakteryjne. Jak podkreślają eksperci, przy infekcjach wywołanych przez wirusy antybiotyki nie przyspieszają powrotu do zdrowia, mogą natomiast powodować działania niepożądane i sprzyjać rozwojowi oporności bakterii.
Skalę stosowania tych leków pokazują również dane dotyczące refundacji. Według analizy naukowców z Uniwersytetu Medycznego w Białymstoku w 2024 roku refundacją objęto około 20,9 mln opakowań doustnych antybiotyków. Wśród najczęściej stosowanych preparatów znajdowała się amoksycylina z kwasem klawulanowym, czyli antybiotyk o szerokim spektrum działania.
Tymczasem zgodnie z europejskimi celami do 2030 roku zużycie antybiotyków powinno zostać ograniczone. Dla Polski rekomendowana redukcja wynosi 27 proc. w porównaniu z 2019 rokiem. Do 2024 roku odnotowano jednak spadek wynoszący zaledwie 4 proc.
Wierzą, że antybiotyk przyspiesza leczenie
Naukowcy z Uniwersytetu SWPS postanowili sprawdzić, dlaczego Polacy sięgają po antybiotyki i jakie przekonania wpływają na ich stosowanie. W badaniu obejmującym 1000 dorosłych osób niemal co trzeci respondent zadeklarował, że przyjmował antybiotyk w ciągu ostatniego roku. Uwagę badaczy zwróciło jednak przede wszystkim to, czym pacjenci kierują się w podejmowaniu decyzji o leczeniu.
- Nasze obecne badania wśród polskiej populacji pokazują również, że ważnymi czynnikami wpływającymi na poglądy i zachowania związane z antybiotykami są wiek pacjentów, obawy związane z chorobą, potrzeba szybkiego powrotu do zdrowia oraz przekonanie, że przyjęcie antybiotyku przyspieszy zdrowienie - wskazuje prof. Aleksandra Borek z Uniwersytetu SWPS.
Co ciekawe, zdecydowana większość ankietowanych deklarowała zaufanie do swoich lekarzy. Jednocześnie tylko około połowy badanych wskazało, że lekarz wyjaśniał im, dlaczego przy niektórych infekcjach antybiotyk nie jest potrzebny.
Nie bez znaczenia są również warunki pracy lekarzy. Jak wynika z przeglądów badań naukowych, presja czasu, duża liczba pacjentów i obawa przed przeoczeniem poważnego zakażenia bakteryjnego mogą sprzyjać przepisywaniu antybiotyków na wszelki wypadek. Znaczenie mają także wcześniejsze doświadczenia lekarzy i ich przyzwyczajenia.
Bakterie stają się coraz bardziej odporne na antybiotyki
Nadmierne stosowanie antybiotyków przyspiesza rozwój oporności bakterii. Drobnoustroje wykształcają mechanizmy pozwalające im przetrwać leczenie, przez co kolejne zakażenia stają się coraz trudniejsze do zwalczenia.
- W Polsce wciąż stosujemy zbyt dużo antybiotyków. To przyczynia się do rozwoju oporności bakterii na terapie antybiotykowe. Lekooporność to realne zagrożenie, które już teraz dotyka coraz więcej ludzi i coraz częściej określa się je mianem cichej pandemii - ostrzega prof. Aleksandra Borek.
Skalę problemu pokazują dane ECDC. W latach 2019-2024 szacowana częstość zakażeń krwi wywoływanych przez bakterie Klebsiella pneumoniae oporne na karbapenemy wzrosła w Polsce o 273 proc. Karbapenemy to grupa antybiotyków stosowanych m.in. w leczeniu ciężkich zakażeń. Problem dotyczy jednak również codziennych infekcji. Gdy bakterie stają się oporne na powszechnie stosowane leki, lekarze mają mniej możliwości skutecznego leczenia. Choroba może wówczas wymagać zastosowania innych antybiotyków, a niekiedy także hospitalizacji.
18 listopada obchodzony jest Europejski Dzień Wiedzy o Antybiotykach. Tegoroczna kampania zwraca szczególną uwagę na odpowiedzialne stosowanie tych leków u dzieci. Niemowlęta i przedszkolaki często chorują na infekcje wirusowe, którym może towarzyszyć nawet wysoka gorączka. Sam ten objaw nie przesądza jednak o konieczności podania antybiotyku.
Eksperci przypominają, że antybiotyków nie należy przyjmować na własną rękę, wykorzystywać leków pozostałych po wcześniejszej kuracji ani domagać się recepty przy każdej infekcji. Jeśli lekarz zaleci antybiotykoterapię, należy przestrzegać jego wskazówek dotyczących dawkowania i czasu leczenia. Ewentualne wcześniejsze odstawienie leku trzeba z nim uzgodnić.
Źródło: Radio ZET/PAP/SWPS/medrxiv.org