Polska zaskarżona do Strasburga. Poszło o Pegasusa. „Zarzucamy naruszenie"

6 min. czytania
18.11.2026 15:40
Obserwuj nas na Google

Sieć Obywatelska Watchdog Polska próbuje uzyskać informacje od instytucji publicznych, wobec kogo i na jaką skalę używano systemu Pegasus. Teraz stowarzyszenie złożyło skargę do Europejskiego Trybunału Praw Człowieka. – Zarzucamy Polsce naruszenie art. 10 Konwencji – mówi w rozmowie z RadioZET.pl Joanna Gucman-Muż przedstawicielka organizacji, dyrektorka ds. komunikacji i fundraisingu.

Strasburg
fot. Mateusz Wlodarczyk / Forum

Z tego artykułu dowiesz się:

  • Jak sądy różnie orzekały w sprawie Pegasusa.
  • Jakie stanowisko zajęły instytucje wobec udostępnienia danych o Pegasusa.
  • Co argumentowało CBA w odmowie ujawnienia informacji.

W październiku 2026 roku biegli z ABW wydali opinie dotyczące funkcjonalności i bezpieczeństwa systemu Pegasus. Wynika z niej, że system umożliwiał pozyskiwanie szerokiego zakresu danych z urządzeń mobilnych bez wiedzy i zgody ich użytkowników, a CBA nie miało pełnej kontroli nad funkcjonowaniem systemu. Od kwietnia 2025 roku Watchdog Polska pyta  Prokuraturę Krajową, Ministerstwo Sprawiedliwości i CBA, wobec kogo i na jaką skalę używano Pegasusa. Sądy wydały już pięć wyroków i niemal każdy rozstrzygnął sprawę inaczej.

Kogo inwigilowano Pegasusem? Odpowiedzi brak 

6 maja 2025 roku PK informowała, że służby używały Pegasusa bez wymaganej akredytacji. Powołano biegłych z ABW, którzy przeprowadzili oględziny sprzętu i przeanalizowali jego funkcjonalność. Stowarzyszenie chciało poznać skalę wykorzystania tego narzędzia, dlatego wysłano do Prokuratury Krajowej, Ministerstwa Sprawiedliwości i Centralnego Biura Antykorupcyjnego wniosek o informację publiczną. Poproszono m.in. o podanie:

  • Imion i nazwisk osób, wobec których użyty został system inwigilacyjny,
  • Liczby użyć Pegasusa w stosunku do każdej z inwigilowanych osób (i liczby użyć ogółem),
  • Łącznego kosztu używania i zakupu systemu,
  • Czy czy po wyborach parlamentarnych powstały wewnętrzne raporty, analizy lub inne dokumenty podsumowujące działania systemu.

W kwietniu 2025 roku MS opublikowało dokumenty o zakupie tego oprogramowania, które odtajniło CBA. „Na szczegółowe pytania z naszego wniosku resort nie odpowiedział. Uznał, że nie leżą w jego kompetencjach i odesłał nas z nimi do Prokuratury Krajowej" – podaje stowarzyszenie. Tyle tylko, że ministrem sprawiedliwości i jednocześnie prokuratorem generalnym jest ta sama osoba, Waldemar Żurek. W związku z niepełną odpowiedzią Sieć Obywatelska złożyła do WSA skargę na bezczynność. 

WSA o bezczynności szefa MS

WSA w Warszawie stwierdził bezczynność szefa MS. Ministerstwo odpowiedziało po terminie, a część danych, np. o kosztach zakupu, podało dopiero w odpowiedzi na skargę. Jednocześnie sąd uznał, że nazwiska inwigilowanych osób i liczba użyć Pegasusa wobec każdej z nich nie są informacją publiczną, bo dotyczą spraw indywidualnych, a nie publicznych. Resort ostatecznie przekazał informacje, które posiadał, więc sąd nie zobowiązał go do ponownego rozpatrzenia wniosku i nie wymierzył grzywny.

Stowarzyszenie złożyło skargę kasacyjną od tego wyroku. Zakwestionowano fakt, że nazwiska inwigilowanych Pegasusem i liczba użyć wobec każdej z tych osób nie są informacją publiczną. W ocenie Sieci Obywatelskiej ustawa nie dzieli spraw na indywidualne i publiczne. Informacja o tym, wobec kogo i jak intensywnie państwo stosowało narzędzie szpiegujące, dotyczy działania władzy, a nie życia prywatnego, zwłaszcza gdy chodzi o polityków, dziennikarzy i prawników. Ponadto odpowiedź resortu o powołaniu zespołu śledczego była ogólnikowa i nie mówiła, czy powstały wewnętrzne raporty ani czy ktoś poniósł konsekwencje. 

„To nie oznacza, że dostaniemy listę nazwisk"

5 listopada NSA uchylił w zaskarżonej przez stowarzyszenie części wyrok WSA i zobowiązał ministra sprawiedliwości do ponownego rozpatrzenia wniosku. Ta część dotyczyła nazwisk osób inwigilowanych, liczby użyć Pegasusa wobec każdej z nich oraz tego, czy powstały wewnętrzne raporty i czy ktoś poniósł konsekwencje. – To nie znaczy, że jutro dostaniemy listę nazwisk. Minister musi wniosek rozpatrzyć, czyli albo udostępnić informacje, albo wydać formalną decyzję odmowną, którą znów możemy zaskarżyć – wyjaśnia w rozmowie z RadioZET.pl Joanna Gucman-Muż, przedstawicielka Sieci Obywatelskiej Watchdog Polska.

Redakcja poleca

– Ważne jest co innego: ministerstwo nie może już zbyć nas ogólnikami ani odesłać do prokuratury, a WSA już wcześniej przyznał, że minister nie może odsyłać wnioskodawcy do samego siebie. Najwięcej będzie zależało od pisemnego uzasadnienia, na które czekamy – podkreśliła nasza rozmówczyni. Jeżeli NSA podzielił pogląd, że ustawa nie dzieli spraw na „indywidualne” i „publiczne”, to będzie to znaczenie dalece wykraczające poza Pegasusa. – Informacja o tym, wobec kogo państwo stosowało narzędzie szpiegujące, dotyczy działania władzy, a nie życia prywatnego, zwłaszcza gdy chodzi o polityków, dziennikarzy i prawników – zaznaczyła Gucman-Muż.

CBA odmówiło udzielenia informacji

Na pytania stowarzyszenia nie odpowiedziało również CBA, powołując się na ochronę informacji niejawnych i innych tajemnic chronionych ustawą. Biuro stwierdziło, że udzielenie informacji, o którą wnioskowano, zdradziłoby, jak zaawansowane organizacyjnie i technicznie są metody oraz środki pracy operacyjnej, którymi się posługuje i na ile są nowatorskie. Decyzję zaskarżono do WSA.

„Naszym zdaniem nie ma podstaw, by utajnić wszystko. Pegasusa kupiono z publicznych pieniędzy, a jego użycie bezpośrednio dotyka praw i wolności obywateli. Nie pytaliśmy o szczegóły działań operacyjnych, tylko o okoliczności korzystania z tego narzędzia" – wyjaśnia Sieć Obywatelska. 

WSA częściowo uchylił decyzję CBA, które w całości odmówiło informacji o Pegasusie. Biuro musi ponownie rozpatrzyć pytania o koszt zakupu systemu, o raporty powstałe po wyborach i konsekwencje wyciągnięte w związku z używaniem systemu. Nazwiska inwigilowanych, liczba użyć i koszty eksploatacji pozostają objęte tajemnicą, bo zdradzałyby możliwości operacyjne służby.

„W sprawie Ministra Sprawiedliwości WSA poszedł dalej i uznał, że dane osób inwigilowanych w ogóle nie są informacją publiczną. NSA uchylił ten wyrok w części, którą zaskarżyliśmy. Z uzasadnienia dowiemy się, czy podzielił nasz pogląd" – podaje organizacja.

Skarga na Polskę do Europejskiego Trybunału Praw Człowieka

Prokuratura Krajowa nie udostępniła informacji o ustaleniach dowodowych w sprawie Pegasusa. W tym wypadku również złożono skargę na bezczynność. W ocenie stowarzyszenia chodzi o informację publiczną, bo zapytano o działania organu władzy i wydatkowanie publicznych pieniędzy, m.in. z Funduszu Sprawiedliwości. Prokuratura powołała się na tajemnicę śledztwa i nie wydała formalnej decyzji odmownej. WSA w Warszawie uznał, że Prokurator Krajowy był bezczynny wobec wniosku i zobowiązał go do jego rozpatrzenia. 21 lipca 2026 r. NSA uchylił ten wyrok i oddalił skargę na bezczynność PK.

NSA przyznał, że sądy orzekały w tej kwestii różnie, ale wyroki korzystne dla wnioskodawców uznał za nieaktualne. W sprawie Prokuratury Krajowej stowarzyszenie wyczerpało już drogę krajową, dlatego złożyło skargę do Europejskiego Trybunału Praw Człowieka. – Zarzucamy Polsce naruszenie art. 10 Konwencji, który chroni wolność otrzymywania i przekazywania informacji – mówi nam Joanna Gucman-Muż. – Nie kwestionujemy, że trzeba chronić tajemnicę śledztwa, bezpieczeństwo państwa i prywatność osób inwigilowanych. Kwestionujemy to, że sam fakt, iż informacje są w aktach postępowania karnego, wystarczył do odrzucenia całego wniosku. Nikt nie sprawdził, czy ujawnienie konkretnych danych mogłoby komukolwiek zaszkodzić ani czy można udostępnić choć część z nich – dodaje.

Łączna liczba użyć Pegasusa, koszty zakupu i używania, to, czy powstały raporty i czy wyciągnięto konsekwencje, to zupełnie inne dane niż nazwiska inwigilowanych. – Można je było podać w formie zbiorczej lub zanonimizowanej. NSA skupił się na tym, skąd pochodzą dane, a nie na tym, czy odmowa jest konieczna w demokratycznym państwie – dodaje przedstawicielka Sieci Obywatelskiej Watchdog Polska. Stowarzyszenie systemem Pegasus zajmuje się od lat. Skargę do ETPC złożono na początku listopada. Trybunał najpierw sprawdzi, czy spełnia ona wymogi formalne, a potem zdecyduje, czy przekazać ją rządowi do zabrania stanowiska. Nie wiadomo, ile potrwa ten etap.

Instytucje nie chcą informować o skali inwigilacji?

Portal RadioZET.pl zapytał stowarzyszenie również o to, dlaczego instytucje państwa bronią dostępu do podstawowych statystyk dotyczących skali inwigilacji. – Każda z instytucji użyła innego argumentu, ale efekt jest ten sam: zamknięte koło – odpowiada dyrektorka ds. komunikacji i fundraisingu. 

– Instytucja, która Pegasusa używała, czyli CBA, zasłania się tajemnicą operacyjną. Prokuratura, która bada legalność jego użycia, mówi, że dane są w aktach śledztwa, więc ustawa o dostępie do informacji jej nie dotyczy. Minister, który nadzoruje prokuraturę, odsyłał nas do prokuratury. Każde z tych tłumaczeń z osobna brzmi poważnie. Razem sprawiają, że obywatel nie może się dowiedzieć niczego, nawet tego, ile razy narzędzia użyto – dodaje. Dobrze widać to na przykładzie kosztów.

8 kwietnia 2025 roku CBA samo zniosło klauzulę tajności z umowy i dokumentów rozliczenia zakupu Pegasusa, a 11 kwietnia Ministerstwo Sprawiedliwości je opublikowało, razem z fakturami. Mimo to 18 kwietnia CBA odmówiło organizacji podania kosztu zakupu, tłumacząc, że nawet taka odpowiedź pośrednio zdradziłaby, czy biuro w ogóle Pegasusa używało. Sąd uznał to za bezpodstawne. – Drugi przykład: państwo samo publikuje w sprawozdaniach dla Sejmu dane o tym, wobec ilu osób wnioskowano o kontrolę operacyjną. Zbiorcze liczby nie są więc z natury niebezpieczne. Niebezpieczne mogą być dla tych, którzy musieliby się z nich rozliczyć – dodała Joanna Gucman-Muż.

Źródło: Radio ZET