“Halo, halo! Tutaj ptasie radio”. Wiemy już, o czym śpiewają ptaki

• Ptaki rywalizują o przestrzeń do śpiewu, podobnie jak o pożywienie czy terytorium.
• Śpiew ptaków bada dr hab. Michał Budka z Wydziału Biologii UAM w Poznaniu. Ekspert tłumaczy, co możemy usłyszeć w lesie.
• Badania dr Budki przeprowadzono w Szwecji, Polsce i Ugandzie. Wnioski zaskakują.

Co oznacza śpiew ptaków? Zwierzęta stosują kilka strategii

Ptaki śpiewają z wielu różnych powodów, głównie w celu komunikacji i interakcji z innymi ptakami. Śpiew służy również do oznaczania terytorium, wabienia samic, ostrzegania przed zagrożeniem oraz wyrażania emocji. Śpiew samca może działać uspokajająco na samicę, która wysiaduje jaja.  

Jak powiedział w rozmowie z PAP ekoakustyk z Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza dr hab. Michał Budka, niektóre ptaki dostosowują wydawane dźwięki do otoczenia, a inne śpiewają wyłącznie w hałasie.
Dr hab. Michał Budka z Wydziału Biologii UAM w Poznaniu ostatnie trzy lata poświęcił zagadnieniom ekoakustyki. To interdyscyplinarna dziedzina nauki, która bada dźwięki w środowisku naturalnym i ich wpływ na organizmy żywe. Dzięki pracy naukowca wiemy, że przestrzeń akustyczna jest niezwykle cenna w świecie ptaków. Jak rozszyfrować ptasie melodie?

Z punktu widzenia efektywności komunikacji ważne jest, kiedy ptaki śpiewają (dotyczy to i pory roku, i czasu w ciągu doby), jakiej częstotliwości (wysokości) głosy wydają i jaka jest amplituda (głośność) tych dźwięków. Prof. Budka, który prowadzi projekt  "Konkurencja międzygatunkowa o przestrzeń akustyczną u ptaków", powiedział, że ptaki stosują kilka strategii.

"W terenach otwartych śpiewają zwykle w wyższych częstotliwościach i szybciej, ich piosenki mają krótkie elementy. W lasach ptasie wokalizacje są na ogół dłuższe, wolniejsze i w niższych częstotliwościach. Jeżeli więc mamy dwa gatunki, które śpiewają w tym samym zakresie częstotliwości, to powinny to robić w różnych miejscach, w różnym czasie w ciągu doby albo w różnym czasie w sezonie" – opisał.

Redakcja poleca

Akrobacje, śpiew, tańce. W lasach rozpoczął się spektakl

Zwierzęta widzą kolory od ponad 500 mln lat. To "ważne sygnały komunikacyjne"

Jak zachowują się ptaki w różnych środowiskach?

Eksperymenty prowadzono w Szwecji, Polsce i Ugandzie. W każdym z tych miejsc zwierzęta funkcjonują w zupełnie innych warunkach akustycznych. Naukowcy chcieli uwzględnić m.in. różną długość dnia i nocy oraz długość sezonu lęgowego w różnych szerokościach geograficznych.

“W Szwecji okres lęgowy trwa zwykle kilka tygodni i wtedy praktycznie nie ma nocy, więc ptaki mogą śpiewać przez całą dobę. W Polsce, czyli strefie umiarkowanej, sezon lęgowy trwa dwa-trzy miesiące, podczas których śpiewają wszystkie lęgowe gatunki; i w tym czasie długość dnia i nocy się zmienia. Z kolei w tropikach długość dnia i nocy się nie zmienia, sezon lęgowy trwa przez cały rok, występuje sezonowość związana z opadami deszczu, ale też wokalizują inne zwierzęta, jak owady, płazy lub ssaki" – tłumaczył prof. Budka.

Naukowiec pierwsze badania prowadził w Puszczy Białowieskiej, gdzie w ponad 80 punktach sprawdzał, jakie gatunki słychać w każdej minucie.

“Okazało się, że na początku sezonu lęgowego gatunki śpiewające podobnie są rozmieszczone w różnych miejscach, czyli unikają się w przestrzeni. Ale przylatujące później gatunki zaburzają ten wzorzec. Istnieje hipoteza, która mówi, że gatunki ptaków śpiewających wymieniają się w czasie – ale ona sprawdza się tylko przed świtem, przynajmniej w lasach strefy umiarkowanej. Po wschodzie słońca często podobne gatunki zagłuszają się nawzajem" – opowiadał ekoakustyk.

W lasach deszczowych Ugandy, w parku narodowym Kibale, o przestrzeń akustyczną ptaki rywalizują między sobą, ale także z innymi zwierzętami, m.in. małpami, cykadami albo żabami.

W miastach ptaki śpiewają o innej porze

Jak wyjaśniał prof. Budka, badania aktywności wokalnej ptaków w środowiskach zanieczyszczonych hałasem pokazały bardzo ciekawe zjawisko. Ptaki w takich miejscach mają inne nawyki, jeśli chodzi o śpiew.
"W miastach albo w pobliżu lotnisk ptaki śpiewały znacznie wcześniej o świcie, kiedy natężenie ruchu samochodowego albo lotniczego było jeszcze niewielkie, albo częstotliwości ich śpiewu były znacznie wyższe - w porównaniu do środowisk niezanieczyszczonych hałasem" – powiedział rozmówca PAP.

Eksperymenty ze słowikiem szarym (Luscinia luscinia) prowadzone w Polsce pokazały, że w zależności od częstotliwości hałasu samce wybierają takie elementy śpiewu ze swego repertuaru, aby minimalizować maskowanie ich piosenki przez hałas: mogą obniżać i podwyższać częstotliwość śpiewu.

Naukowcy właśnie zakończyli eksperymentalną część projektu. Obecnie, za pomocą sztucznej inteligencji wyszukują w materiałach poszczególne gatunki i liczą stopień skomplikowania całej przestrzeni akustycznej – czyli obecność dźwięków wydawanych przez różne ptaki.

Prace prof. Michała Budki i jego współpracowników na temat rywalizacji o przestrzeń akustyczną ukazały się m.in. na łamach "Animal Behaviour" i "Behavioral Ecology".

Źródło: Radio ZET/PAP - Anna Bugajska/Agata Staniewicz, Emilia Sokołowska, Adrianna Muszyńska, Michał Budka, Competition for acoustic space in a temperate-forest bird