To coś więcej, niż zwierzęce zachowania. Badacze odkryli tajemnicę orangutanów
Międzynarodowy zespół naukowców dostarczył przekonujących dowodów na to, że orangutany – podobnie jak ludzie – nie są w stanie przetrwać bez przekazywania wiedzy z pokolenia na pokolenie. Aby poznać pełny "jadłospis dżungli”, młody orangutan musi przez lata uczyć się od matki i innych osobników.
- Międzynarodowy zespół naukowców podkreśla rolę kultury w życiu orangutanów.
- Orangutany znają około 250 jadalnych roślin i zwierząt, zdobywając wiedzę od matek.
- Badanie potwierdza, że społeczne uczenie się jest kluczowe dla przetrwania orangutanów.
Dieta orangutanów to wynik doświadczeń i wiedzy
Orangutany to fascynujące zwierzęta, a ich zachowania od lat wzbudzają zainteresowanie naukowców. Teraz badacze z Instytutu Maxa Plancka w Niemczech przyjrzeli się bliżej rytuałom zwierząt związanym z jedzeniem. Żyjący na wolności orangutan spędza wiele lat pod opieką matki. Gdy ją opuszcza, zna prawie 250 jadalnych roślin i zwierząt i wie, jak je zdobywać i przetwarzać. Jak ustalili naukowcy, aden samotny orangutan nie mógłby osiągnąć tak rozległej wiedzy metodą prób i błędów. Konieczne są lata obserwacji i eksploracji wspólnie z innymi orangutanami.
W znacznie większym stopniu dotyczy to ludzi - aby przetrwać i właściwie funkcjonować jako gatunek, musimy poznać zarówno lokalne zwyczaje, jak i umiejętności niezbędne do projektowania innowacji, nowych narzędzi czy urządzeń. Pojedynczy człowiek nie jest w stanie samodzielnie wytworzyć od podstaw nawet części tego rodzaju wiedzy. Kultura kumuluje się w wyniku innowacji wielu osobników. Do tej pory nie było jasne, czy podobne procesy zachodzą w przypadku dziko żyjących gatunków innych niż człowiek.
„Dostarczamy przekonujących dowodów na to, że kultura umożliwia dzikim orangutanom konstruowanie repertuarów wiedzy, które są znacznie szersze niż te, które mogłyby zdobyć samodzielnie” – powiedział cytowany w informacji prasowej główny autor badania, dr Elliot Howard-Spink, doktorant z Instytutu Zachowań Zwierząt im. Maxa Plancka, obecnie badacz z Uniwersytetu w Zurychu.
„Te diety muszą być wynikiem doświadczeń i innowacji wielu innych osobników, które kumulowały się z biegiem czasu. Korzenie akumulacji kulturowej człowieka mogą zatem sięgać co najmniej 13 milionów lat wstecz” – dodaje współautor, dr Claudio Tennie z Uniwersytetu w Tybindze.
Badacze chcieli sprawdzić, czy młode orangutany mogą samodzielnie poznać pełny zestaw jadalnych roślin i zwierząt przed osiągnięciem samowystarczalności w wieku około 15 lat, czy muszą uczyć się tego od innych. Wykorzystując 12 lat codziennych obserwacji dzikich orangutanów sumatrzańskich, naukowcy stworzyli model symulacyjny odtwarzający życie małp od urodzenia do dojrzałości, uwzględniający trzy kluczowe formy uczenia się społecznego: obserwowanie innych podczas jedzenia, przebywanie w ich pobliżu oraz bycie kierowanym do miejsc żerowania.
Symulacje wykazały, że gdy młode orangutany miały dostęp do wszystkich trzech rodzajów interakcji społecznych, ich dieta rozwijała się podobnie do dorosłych osobników, obejmując około 224 rodzaje pożywienia
„Fakt, że nasza symulacja tak ściśle odzwierciedlała rozwój dzikich osobników wynika z obszernych i wyjątkowo szczegółowych danych zebranych na wolności w Suaq oraz ciężkiej pracy dużego zespołu” – zaznaczył Howard-Spink.
Interakcje społeczne ważniejsze niż okazje do zetknięcia się z pożywieniem
Howard-Spink zaczął następnie pozbawiać symulowane orangutany dostępu do różnych interakcji społecznych. Samo odcięcie obserwacji z bliskiej odległości (podglądania) miało wyraźne następstwa: symulowane orangutany rozwijały dietę wolniej i osiągnęły zaledwie 85 proc. pełnego „jadłospisu” dzikich osobników w wieku dorosłym. Jednak usunięcie zarówno obserwacji z bliskiej odległości, jak i powiązań z bliskim sąsiedztwem drastycznie zawęziło dietę symulowanych małp człekokształtnych – nigdy nie osiągnęła ona zakresu jaki mają dzikie osobniki dorosłe, a jej rozwój zatrzymał się na długo przed końcem okresu dojrzewania.
„Społecznie izolowane, symulowane orangutany nadal miały setki tysięcy okazji do zetknięcia się z pożywieniem w trakcie rozwoju. Ale nawet tak częsty kontakt z pożywieniem nie mógł zastąpić tego, co traciły, gdy nie mogły angażować się w te interakcje społeczne” – wskazał Howard-Spink.
Współautor Andrew Whiten dodał, że to najsilniejsze jak dotąd dowody, że dieta orangutanów jest akumulowana kulturowo przez wiele pokoleń.
„Biorąc pod uwagę, jak bardzo rozwój diety cierpi bez bodźców społecznych, wpływ kultury na codzienne życie orangutanów jest potencjalnie znaczący” – dodał Whiten.
Naukowcy planują dalsze badania.
„Ponownie wykorzystamy empirycznie potwierdzone symulacje, aby zrozumieć, jak bardzo orangutany są zależne od wiedzy kulturowej, aby przetrwać i rozwijać się w dzikich siedliskach” – zapowiedział Schuppli.
Źródło: Radio ZET/PAP - Paweł Wernicki/ Howard-Spink, E., Tennie, C., Mitra Setia, T. et al. Culture is critical in driving orangutan diet development past individual potentials. Nat Hum Behav (2025). https://doi.org/10.1038/s41562-025-02350-y
Byłeś świadkiem czegoś niespodziewanego? Masz temat, którym powinniśmy się zająć?
Zgłoś sprawę przez Czerwony telefon Radia ZET
