Czy będzie dodatkowe wynagrodzenie za zwrot opakowań? Jest opinia z Sejmu
System kaucyjny generuje dodatkowe obowiązki dla obywateli, za które powinni oni dostawać dodatkowe wynagrodzenie – taki postulat pojawił się w jednej z petycji, które wpłynęły do Sejmu wiosną. Okazuje się, że to wcale nie wykluczone, bo pismo ma przedłużony bieg, a w jego sprawie ukazał się ważny sejmowy dokument.
Z tego artykułu dowiesz się:
- Jakie są główne zarzuty wobec obecnego systemu kaucyjnego.
- Dlaczego zwrot opakowań nie jest uznawany za pracę przymusową.
- Co proponuje petycja dotycząca dodatkowego wynagrodzenia.
- Jakie problemy identyfikuje ekspert w rozliczaniu środków kaucyjnych.
Będzie dodatkowe wynagrodzenie za zwrot butelek?
28 maja 2026 roku do Sejmu wpłynęła petycja, której autor zwraca uwagę, że obecny system kaucyjny nakłada na konsumentów dodatkowe obowiązki. Muszą oni przechowywać puste opakowania, a następnie dostarczać je do punktów zbiórki. Sam zwrot kaucji oznacza natomiast jedynie odzyskanie wcześniej wpłaconych pieniędzy, a nie wynagrodzenie za poświęcony czas i wysiłek.
Autor pisma określa ten mechanizm jako „nieodpłatną pracę przymusową”. W związku z tym postuluje, by konsument, który oddaje opakowanie, otrzymywał dodatkową premię w wysokości 10 proc. wartości kaucji. Oznaczałoby to, że za opakowanie, za które pobrano 50 groszy kaucji, klient otrzymałby 55 groszy. Przy kaucji wynoszącej 1 zł zwrot wynosiłby natomiast 1,10 zł. Propozycja zakłada więc, że dodatkowe pieniądze byłyby wypłacane za każde oddane opakowanie objęte systemem.
Czy zwrot opakowań kaucyjnych to praca przymusowa?
Zgodnie z ustawowym czasem, petycja powinna zostać rozpatrzona w czasie 3 miesięcy od jej wpłynięcia, a w tym przypadku czas został wydłużony. Nad dokumentem pochyliło się sejmowe Biuro Ekspertyz i Oceny Skutków Regulacji, a ekspert, dr hab. Tomasz Długosz, wskazał w nim dwie najistotniejsze kwestie. Przede wszystkim odniósł się do zarzutu o to, że obowiązki, związane z oddawaniem opakowań są "pracą przymusową". Jak wskazał, przepisy systemu kaucyjnego nie nakładają na konsumentów obowiązku oddawania opakowań ani nie przewidują kary za rezygnację z ich zwrotu. Klient może nie oddać butelki czy puszki, musi się jednak liczyć z utratą wpłaconej kaucji. Zdaniem Długosza nie można tu mówić o przymusie, choć specjalista przychyla się do oceny, że jest to pewien mechanizm nacisku, który państwo stosuje wobec obywatela.
Jednocześnie, zdaniem eksperta, istotna jest ocena, czy obciążenia obywateli są proporcjonalne do celu środowiskowego, jaki ma realizować system, i czy koszty oraz obowiązki zostały sprawiedliwie rozłożone między jego uczestników. Tu pojawia się druga część opinii, w której ekspert Biura Ekspertyz zaznacza, że przy takim obowiązku konsumentów ważna jest pewność, że środki, które w systemie pozostają, jeśli kaucja nie zostanie odebrana, rzeczywiście są wykorzystywane zgodnie z ich przeznaczeniem – czyli, jak zakłada ustawa, na finansowanie rozwoju systemu kaucyjnego. To, zdaniem autora ekspertyzy sejmowej, może budzić wątpliwości.
Ekspert zauważa jednak, że obecne przepisy nie przewidują wszystkich mechanizmów, które pozwalałyby skutecznie kontrolować wykorzystanie tych pieniędzy. Jak wylicza, nie ma przykładowo obowiązku prowadzenia osobnego rachunku bankowego dla środków z nieodebranych kaucji. Ustawa nie określa również limitów kosztów administracyjnych ani szczegółowych zasad postępowania z nadwyżkami pieniędzy, które pozostaną po pokryciu potrzeb systemu. Brakuje także odrębnego, okresowego audytu finansowego poświęconego wykorzystaniu tych środków. Istnieje więc ryzyko uzyskiwania przez operatorów nieuzasadnionych korzyści pośrednich, na przykład przez zawyżanie kosztów działalności, nieefektywne inwestycje czy zawieranie umów na warunkach odbiegających od rynkowych.
Dodatkowe pieniądze za zwrot opakowań? Sejmowy ekspert nie wyklucza
Powyższa opinia nie zamyka drogi do jej wprowadzenia. Sejmowy ekspert zarekomendował, aby Komisja do Spraw Petycji zwróciła się do ministra klimatu i środowiska z dezyderatem w tej sprawie. Wskazuje przy tym na trwające prace nad projektem ustawy o opakowaniach i odpadach opakowaniowych (UC100). To właśnie przy okazji przygotowywania nowych przepisów można byłoby rozważyć wprowadzenie dodatkowej gratyfikacji za zwrot opakowań.
Napisaliśmy w tej sprawie do Ministerstwa Klimatu i Środowiska, aby uzyskać dodatkowe informacje.
Źródło: Radio ZET/sejm.gov.pl
