Kostka Rubika przyniosła twórcy majątek. Mało kto wie, po co naprawdę powstała

Kostka Rubika to hit wśród zabawek, ale powstała w innym celu

Jeśli mamy sobie wyobrazić zabawkę, która od lat jest hitem na całym świecie, to w absolutnej czołówce z pewnością znajdą się klocki Lego, lalka Barbie i ona: niepozorna logiczna układanka w kształcie kostki, która tak naprawdę powstała z całkiem innego powodu, niż zdaje się to jej fanom. Chodzi o kostkę Rubika, która  w 2024 roku obchodziła 50-lecie swojego wynalezienia, a w 2026 roku świętuje kolejny jubileusz, związany z jej skonstruowaniem i opatentowaniem.

Mówiąc o historii kostki Rubika, warto zacząć przede wszystkim od tego, jaki tak naprawdę był zamysł jej powstania. Choć dziś kojarzy się przede wszystkim z zabawą i biciem rekordów w szybkim układaniu, pierwotnie nie miała być zabawką. Ernő Rubik stworzył ją w połowie lat 70., gdy pracował jako wykładowca w Budapeszcie. Chciał znaleźć sposób na pokazanie studentom zasad geometrii przestrzennej i ruchu obiektów w trzech wymiarach.

Fot. By Rózsavölgyi Gyöngyi magyar fotográfus, fotóriporter. - Rózsavölgyi Gyöngyi magyar fotográfus, fotóriporter., CC BY-SA 4.0, https://commons.wikimedia.org/w/index.php?curid=113512262
Ernő Rubik

Oczywiście ta pierwsza wersja kostki była daleka od tego, co obecnie znamy. Rubik za pomocą spinaczy i gumek zmontował klocki, które mogły się poruszać i obracać wokół siebie. Nie przypuszczał, że jego prowizoryczne narzędzie dydaktyczne stanie się jedną z najlepiej sprzedających się zabawek na świecie – kostką Rubika. – Nie planowałem stworzenia kostki – powiedział po latach Rubik.

Redakcja poleca

Zażądali zwrotu Statuy Wolności. Wartość słynnego posągu jest gigantyczna

Wieża Eiffla była „do zburzenia w 2026”. Sam twórca jej nie chciał, dziś to symbol Francji

Rubik układał swoją kostkę w miesiąc

Sam wynalazca przez długi czas skupiał się przede wszystkim na rozwiązaniu problemu technicznego. Chodziło o stworzenie konstrukcji, której elementy mogłyby poruszać się niezależnie od siebie, nie rozpadając się przy tym na części. Dopiero gdy pierwszy prototyp był gotowy, Rubik odkrył, że stworzył ciekawy mechanizm i niezwykle wymagającą łamigłówkę zarazem. Co jeszcze bardziej zaskakujące, Ernő Rubik był pierwszą osobą, która dowiedziała się, że ułożenie kostki może być dużym wyzwaniem. On sam po raz pierwszy układał ją przez miesiąc. To zaskakujące, biorąc pod uwagę, że obecni mistrzowie poświęcają na to zaledwie kilka sekund.

Kiedy Ernő Rubik zaprezentował swoim studentom prototyp kostki, zorientował się, że może on zainteresować szersze grono odbiorców niż sobie wyobrażał. Łamigłówka okazała się bowiem bardziej przydatna jako logiczna układanka, a nie pomoc dydaktyczna. Dopiero dwa lata później, w 1976 roku, kostka została opatentowana.

Fot. AFP
zawody w układaniu kostki Rubika

Milioner za żelazną kurtyną

Pierwsze egzemplarze zabawki sprzedawano na Węgrzech pod nazwą „Magic Cube”, jednak prawdziwy przełom nastąpił po wejściu na rynki zachodnie na początku lat 80. W ciągu zaledwie dwóch lat od międzynarodowej premiery sprzedano około 100 mln autoryzowanych egzemplarzy kostki. Obecnie szacuje się, że sprzedano już przeszło 350 milionów kostek Rubika (choć według niektórych danych nawet 450 mln – przyp. red.), co sprawia, że jest ona jedną z najlepiej sprzedających się zabawek wszech czasów. Do tej liczby nie wlicza się jednak produkcji nieautoryzowanej, a łamigłówka uznawana jest za najczęściej podrabiany węgierski patent na świecie, co mówi samo za siebie.

Fot. DANIEL KARMANN/AFP
Ernő Rubik

Sukces przełożył się również na sytuację finansową Ernő Rubika. W czasach, gdy Węgry znajdowały się jeszcze za żelazną kurtyną, stał się jednym z nielicznych mieszkańców bloku wschodniego, którzy zawdzięczali swój majątek globalnemu sukcesowi komercyjnemu własnego wynalazku. Zresztą sprzedaż kostki, rozpoczęta na szeroką skalę w 1977 roku, prowadzona była przez węgierskie państwowe przedsiębiorstwo pod nazwą Konsumex. Trzeba jednak dodać, że  pierwszych latach produkt wciąż sprzedawany był jako wspomniane „Magic Cube”. Dopiero w 1979 roku, kiedy Rubik udzielił licencji amerykańskiej firmie Ideal Toys, pojawiła się obecna nazwa – i to tak naprawdę był też przełom sprzedaży.

Świat oszalał na punkcie kostki Rubika. 5 czerwca 1982 roku w Budapeszcie odbyły się pierwsze Mistrzostwa Świata w układaniu kostki na czas, co zapoczątkowało dyscyplinę, zwaną speedcubingiem. Zawody wygrał Amerykanin wietnamskiego pochodzenia, który kostkę ułożył w 22,95 sekundy. Polskę reprezentował tam Piotr Serbeński, który zajął ostatecznie 17 miejsce z czasem o niemal 15 sekund gorszym. Przekrój narodowościowy uczestników pokazuje, że zabawka dotarła daleko poza Europę, bo byli też reprezentanci m.in. Kanady, Peru i Japonii.

Redakcja poleca

To będzie największy „wygrany” mundialu? „Mają najmniej do stracenia, a najwięcej do zyskania”

Największy transport w historii polskich autostrad. Ważył 524 tony

Paradoksalnie kostka przyniosła Rubikowi zarówno pieniądze, jak i światową rozpoznawalność. Ale ten drugi aspekt niekoniecznie był tym, na co Rubik czekał. Twórca kostki wielokrotnie podkreślał, że jest człowiekiem stroniącym od rozgłosu i nigdy nie planował kariery celebryty czy biznesmena. Przez lata konsekwentnie unikał rozgłosu i koncentrował się na swojej pracy architekta i odrzucał m.in. propozycje udziału w zawodach w układaniu kostki Rubika na czas. W mediach określany jest jako „trudno dostępny”.

Ile na swojej kostce zarobił Ernő Rubik?

Choć nie ma oficjalnych danych, majątek Ernő Rubika szacowany jest na około 110 mln dolarów i przypisuje się go przede wszystkim kultowemu wynalazkowi. Kostka Rubika sprzedała się na całym świecie w setkach milionów egzemplarzy, a jej sukces przerodził się w globalny biznes oparty także na licencjach, prawach autorskich i nowych wersjach popularnej łamigłówki. Sam Rubik tworzył kolejne gry logiczne, w tym „Rubik's Magic”, „Rubik's Snake” i „Rubik's 360”, a także wydawał książki o tematyce cubbingowej. Wciąż skupiał się jednak na architekturze, projektowaniu i pracy akademickiej. Jest autorem książek o kreatywności i rozwiązywaniu problemów oraz profesorem na Uniwersytecie Technologii i Ekonomii w Budapeszcie.

Redakcja poleca

To najstarszy czynny dworzec kolejowy w Polsce. Odzyskuje swój dawny blask

W tym wielkopolskim powiecie jeżdżą najstarsze autobusy. Pochodzą z XX wieku

W 1987 roku został profesorem zwyczajnym; w 1990 roku został prezesem Węgierskiej Akademii Inżynierii. W akademii założył Międzynarodową Fundację Rubika, aby wspierać szczególnie utalentowanych młodych inżynierów i projektantów przemysłowych. Co ciekawe, w 2021 roku założona przez Rubika firma, Rubik’s Brand Limited, będąca właścicielem kostki, została przejęta przez kanadyjską spółkę Spin Master za 50 mln dolarów. Nie wiadomo dokładnie, jaka część tej kwoty powędrowała do węgierskiego konstruktora.

Fot. ATTILA KISBENEDEK/AFP
Ernő Rubik

Dziś Ernő Rubik ma już ponad 80 lat, jednak pozostaje aktywny zawodowo i nadal angażuje się w projekty związane z edukacją, designem i kreatywnością. A jeśli ktoś będzie miał odrobinę szczęścia podczas wakacji nad Balatonem, może natknąć się nie na biznesmena czy gwiazdę światowego formatu, lecz na spokojnego starszego pana na pokładzie żaglówki.

Źródło: Radio ZET/wikipedia.org/pbs.org/forbes.hu/cinenetworth.com/famouspeopletoday.com