Sekunda zmieni się po 60 latach. Naukowcy szykują nową definicję
Sekunda wydaje się jedną z najbardziej oczywistych jednostek miary. Korzystamy z niej każdego dnia, nie zastanawiając się nad tym, w jaki sposób jest wyznaczana. Tymczasem naukowcy pracują nad zmianą jej definicji. Dlaczego jest to potrzebne i co zmieni się w życiu ludzkości?
Z tego artykułu dowiesz się:
- Jak zmieniła się definicja sekundy w 1967 roku.
- Dlaczego nowe zegary optyczne są bardziej dokładne.
- Które opcje rozważają naukowcy przy nowej definicji.
- Co zmiana definicji sekundy oznacza dla codziennego życia.
Sekunda nigdy już nie będzie taka sama. Idzie zmiana definicji
Już wkrótce to, co rozumiemy pod pojęciem "sekundy" całkowicie się zmieni. Przez wieki ludzie wyznaczali czas na podstawie obserwacji ruchu Ziemi i ciał niebieskich. Współczesna nauka potrzebowała jednak znacznie dokładniejszego wzorca. Dlatego w 1967 roku podczas 13. Generalnej Konferencji Miar i Wag przyjęto nową definicję sekundy, opartą na właściwościach atomu cezu-133. Zgodnie z nią jedna sekunda odpowiada czasowi trwania 9 192 631 770 okresów promieniowania związanego z przejściem między dwoma określonymi poziomami energetycznymi tego atomu.
W 2018 roku zmieniono formalny zapis definicji jednostek układu SI, ale jej fizyczna podstawa pozostała taka sama, ale sama częstotliwość atomu cezu-133 do dziś stanowi punkt odniesienia przy wyznaczaniu sekundy. Już w ciągu najbliższych lat to się zmieni.
Naukowcy tworzą nową definicję sekundy
Od czasu przyjęcia obecnej definicji możliwości pomiaru czasu znacznie się rozwinęły. Zegary atomowe wykorzystujące cez pozwalają osiągać bardzo wysoką dokładność, ale naukowcy skonstruowali już urządzenia, które pod tym względem wyraźnie je przewyższają. Chodzi o zegary optyczne, które wykorzystują znacznie wyższe, a zatem i dokładniejsze, częstotliwości światła. W ten sposób pomiary są jeszcze bardziej stabilne i precyzyjne.
Międzynarodowe Biuro Miar i Wag wskazuje, że najlepsze wzorce optyczne osiągają dokładność nawet 100 razy większą niż obecne wzorce cezowe. To oznacza, że dalsze możliwości pomiarowe nauki zaczynają być ograniczane nie przez technologię samych urządzeń, ale przez obowiązującą definicję sekundy.
Sekunda na nowo w 2030 roku
Podczas 28. Generalnej Konferencji Miar i Wag, która odbyła się w październiku 2026 roku, przyjęto rezolucję dotyczącą przyszłej definicji sekundy. Dokument zobowiązuje Międzynarodowy Komitet Miar i Wag do prac nad propozycją, która ma zostać przedstawiona podczas kolejnej konferencji w 2030 roku.
Jednym z najważniejszych problemów pozostaje wybór podstawy nowej definicji. Rozważane są dwa główne rozwiązania. Pierwsze zakłada wykorzystanie jednego, wybranego przejścia optycznego w atomie. Drugie przewiduje oparcie definicji na średniej geometrycznej częstotliwości kilku przejść optycznych. Eksperci nie osiągnęli jeszcze porozumienia w tej sprawie.
Zanim dojdzie do zmiany konieczne jest potwierdzenie, że nowe wzorce będą wystarczająco dokładne, stabilne i porównywalne w różnych laboratoriach. Istotne jest zapewnienie ciągłości pomiarów czasu na całym świecie. Cały proces ruszył już w 2017 roku. To wtedy, podczas 21. posiedzenia Komitetu Konsultacyjnego ds. Czasu i Częstotliwości, przyjęto pierwszą mapę drogową prowadzącą do zmiany definicji sekundy. Następnie powołana została specjalna grupa zadaniowa, a w 2024 roku potwierdzono, że finalna definicja może ujrzeć światło dzienne w 2030 roku.
A co ta zmiana definicji sekundy oznacza dla ludzkości? Na pewno sekunda nie stanie się krótsza czy dłuższa, a sposób mierzenia czasu w gospodarstwach domowych się nie zmieni. Nowa definicja jest istotna z perspektywy naukowej, w którym zawsze dąży się do poprawienia dokładności pomiarów.
Warto dodać, że już 20 maja 2027 Generalna Konferencja Miar i Wag rezolucją nr 5 wprowadza historyczną zmianę i kończy ze stosowaniem tzw. sekund przestępnych.
Źródło: Radio ZET/bipm.org