Kto wierzy w teorie spiskowe? Tych ludzi łączy jedna cecha
Teorie spiskowe pojawiają się przy okazji każdego ważniejszego wydarzenia. Kto w nie wierzy? Polscy badacze, na łamach "Humanities and Social Sciences Communications" twierdzą, że szczególnie podane na takie koncepcje są osoby religijne.
- Mimo dostępu do źródeł naukowych coraz więcej osób ufa teoriom spiskowym.
- Kto najczęściej wierzy w teorie spiskowe? Zdaniem polskich naukowców, najczęściej są to osoby religijne.
Religijność sprzyja wierze w teorie spiskowe dotyczące medycyny
W internecie pojawia się coraz więcej “cudotwórców”, opowiadających niestworzone rzeczy na temat medycyny. Według nich raka można wyleczyć odpowiednią dietą, a szczepionki przenoszą śmiercionośnego wirusa. I choć to wszystko bzdury, w takie rewelacje wierzy coraz więcej osób. Co je łączy?
– Osoby wierzące są bardziej skłonne do wyznawania teorii spiskowych dotyczących zdrowia i medycyny – twierdzą socjologowie z Poznania. Zaznaczają, że najbardziej na te teorie podatni są muzułmanie i katolicy.
Autorami badań są prof. Piotr Jabkowski z Wydziału Socjologii Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza (UAM) w Poznaniu, prof. Jan Domaradzki, socjolog z Uniwersytetu Medycznego im. Karola Marcinkowskiego w Poznaniu oraz dr Mariusz Baranowski z Wydziału Socjologii UAM. Podkreślają oni, że wiara w teorie spiskowe dotyczące procedur medycznych, takich jak szczepienia, nasiliła się szczególnie w czasie pandemii Covid-19.
Trzy ważne wnioski na temat teorii spiskowych
Polscy badacze powołują się na analizę danych Eurobarometru, uzyskanych z badań przeprowadzonych w 2021 r. w 37 krajach europejskich, dotyczących teorii spiskowych w medycynie. Twierdzą, że wynikają z tego trzy główne wnioski.
- Po pierwsze: teorie spiskowe mają najwięcej zwolenników mają w krajach bałtyckich, na Bałkanach oraz w Europie środkowej, wschodniej i południowej Jeśli chodzi o poszczególne kraje, to teorie spiskowe mają najwięcej wyznawców w Turcji i Bułgarii, a najmniej w krajach Skandynawskich, Holandii, Wielkiej Brytanii i Irlandii. Polska jest pośrodku, wraz z takimi państwami jak Węgry i Litwa.
- Po drugie: osoby, które deklarują, że są wierzące, wykazują znacząco większą skłonność do teorii spiskowych w medycynie.
- Po trzecie: spośród osób wierzących w badanych 37 krajach najbardziej podatne na nie są muzułmanie, katolicy, a w następnej kolejności – chrześcijanie prawosławni.
– Analiza tych danych na poziomie indywidualnym, jak i poszczególnych krajów sugeruje, że religijność może być predyktorem wiary w teorie spiskowe, wpływając na zachowania zdrowotne oraz wybory procedur medycznych – twierdzą autorzy badania.
To najpopularniejsze teorie spiskowe
Przykładem najbardziej rozpowszechnionej teorii spiskowej w medycynie jest to, że szczepienia u dzieci przeciwko odrze, śwince i różyczce miałyby sprzyjać autyzmowi, co było wielokrotnie podważane. W USA dość powszechne jest przekonanie, że Agencja Żywności i Leków (FDA) celowo blokuje wprowadzenie do użycia leku na raka i inne choroby pod wpływem firm farmaceutycznych. Aż 37 proc. badanych przyznało, że w to wierzy, a kolejne 31 proc. nie było co do tego pewne.
Holenderski psycholog społeczny prof. Jan-Willem van Prooijen w książce „Psychologia teorii spiskowych” zaznacza, że wyznawanie teorii spiskowych – nie tylko w medycynie – nie jest objawem choroby psychicznej, jednak nie można tego lekceważyć jako czegoś nieszkodliwego zarówno dla ich wyznawców, jak i ze społecznego punktu widzenia. Jego zdaniem jest wręcz odwrotnie: takie fałszywe przekonania w sposób istotny mogą wpływać na sposób myślenia i zachowania ludzi.
– Zachowaniem ludzi kieruje to, w co wierzą; im bardziej nieracjonalne są przekonania, tym bardziej nieracjonalne jest zachowanie, którego jest ich wynikiem – stwierdza prof. Jan-Willem van Prooijen.
Źródło: Radio ZET/Jabkowski, P., Domaradzki, J. & Baranowski, M. Religiosity and beliefs in medical conspiracy theories in 37 European countries during the COVID-19 pandemic. Humanit Soc Sci Commun 12, 434 (2025). https://doi.org/10.1057/s41599-025-04781-4
Byłeś świadkiem czegoś niespodziewanego? Masz temat, którym powinniśmy się zająć?
Zgłoś sprawę przez Czerwony telefon Radia ZET
