Setki likwidowanych szkół i przedszkoli w całej Polsce. Gminy podają dwa główne powody
Prawie 300 szkół i przedszkoli z końcem roku szkolnego zamierzają zlikwidować samorządy w całej Polsce - dowiedziało się Radio ZET.pl. Informacje o takich planach trafiły już do kuratorów oświaty. Lokalne władze wymieniają zazwyczaj dwa główne powody takich sytuacji.
Z tego artykułu dowiesz się:
- Jakie są główne powody likwidacji szkół i przedszkoli.
- Które regiony Polski planują najwięcej zamknięć placówek edukacyjnych.
- Co decyduje o ostatecznej likwidacji szkoły lub przedszkola.
To już kolejny rok batalii o Szkołę Podstawową w Marianówce (woj. lubelskie, gmina Wilkołaz). Rok temu na likwidację podstawówki nie zgodził się kurator oświaty, teraz gmina podejmuje drugą próbę. Jeszcze dłużej, bo w sumie od sześciu lat, niepewny jest los podstawówki w Dziepółci (woj. łódzkie, gmina Radomsko). Wtedy to podjęto uchwałę intencyjną w sprawie likwidacji szkoły. Ostatecznie nie została ona zrealizowana, ale temat znów wrócił. Mimo petycji rodziców i sprzeciwu nauczycielskiej kadry gmina chce szkołę zlikwidować.
Większych wątpliwości nie ma w wypadku XII Liceum Mistrzostwa Sportowego w Białymstoku. Szkoła, powołana w 2020 roku, istnieje tak naprawdę tylko na papierze. Z powodu braku chętnych w LO nigdy nie utworzył się żaden oddział. Formalnością wydaje się też likwidacja LO w Dukli (woj. podkarpackie). Szkoła od dłuższego czasu nie miała naboru. Podobnie jak Branżowa Szkoła I stopnia nr 5 w Rudzie Śląskiej. Z kolei Wrocław zubożeje najpewniej o Przedszkole nr 52 „Gołąbki Pocztowe” na osiedlu Powstańców Śląskich, a Gdynia o przedszkole nr 51.
I to tylko jedne z nielicznych przedszkoli, podstawówek czy liceów, dla których prawdopodobnie rok szkolny 2025/2026 będzie ostatnim. Do 16 kuratoriów oświaty w Polsce wpłynęło w tym roku 298 informacji od samorządów o zamiarze likwidacji danych placówek edukacyjnych.
Szkoły, przedszkola, licea
O tym czy i które szkoły bądź przedszkola idą do likwidacji, decyduje rada gminy bądź powiatu lub sejmik województwa (w zależności komu podlega dana placówka). Wcześniej jednak, co najmniej sześć miesięcy przed terminem likwidacji, organ prowadzący musi poinformować o takich planach kuratora oświaty i uzyskać jego pozytywną opinię. Szkoły lub przedszkola likwidowane są oficjalnie z końcem roku szkolnego, czyli 31 sierpnia. To oznacza, że do początku marca wszystkie takie zapytania powinny już spłynąć do właściwych kuratorów oświaty.
Jak się dowiedzieliśmy, najwięcej dostało ich Kuratorium Oświaty w Bydgoszczy, bo aż 40. Na liście są zarówno szkoły, jak i przedszkola. Niewiele mniej wniosków, bo 38, wpłynęło do Mazowieckiego Kuratora Oświaty. 20 dotyczy zamiaru likwidacji przedszkoli, punktów przedszkolnych lub danej lokalizacji prowadzenia zajęć przedszkolnych, a 18 podstawówek. Na razie kuratorium dało zielone światło 10 szkołom i 9 przedszkolom. Pozostałe czekają jeszcze na rozpatrzenie.
30 spraw (10 przedszkoli, 20 szkół) do zaopiniowania dostało Śląskie Kuratorium Oświaty. Ponad połowę, dokładnie 17, kuratorium rozpatrzyło już pozytywnie. W woj. lubuskim zaplanowano zlikwidować do końca tego roku szkolnego 21 szkół (14 ma już pozytywną opinię kuratorium) i cztery przedszkola lub punkty przedszkolne (jeden ma pozytywną opinię). Po 23 wnioski do rozpatrzenia dostali kuratorzy na Dolnym Śląsku i w Wielkopolsce. Nieco mniej, bo 18, ma rozpatrzyć kuratorium w Opolu, a 16 kuratorium w Rzeszowie. W tym drugim regionie na liście są zarówno przedszkola, podstawówki, liceum, jak i schronisko młodzieżowe.
Po 15 likwidacji planują poszczególne lokalne władze na Pomorzu i Lubelszczyźnie, a po 14 w woj. łódzkim i zachodniopomorskim. Siedem informacji dotyczących podstawówek i trzy dotyczące punktów przedszkolnych wpłynęło z kolei do Kuratorium Oświaty w Krakowie. Cztery podstawówki, trzy licea i dwie szkoły policealne – takie szkoły, jeśli kurator wyda zgodę, będą zlikwidowane na Podlasiu. Najmniej informacji o zamiarze likwidacji zgłoszono w woj. świętokrzyskim (siedem) i w woj. warmińsko-mazurskim – tu do kuratora trafił tylko jeden taki wniosek i dotyczy on zamiaru likwidacji Szkoły Podstawowej im. Mikołaja Kopernika w Słobitach.
Demografia likwiduje szkoły
Najczęściej, jak słyszmy w kuratoriach, powody likwidacji są dwa. - To demografia oraz ekonomia - wyjaśnia krótko Karolina Adamska Dyrektor Wydział Wspierania Edukacji w Kuratorium Oświaty w Poznaniu. Do spadku liczby dzieci i wysokich kosztów utrzymania Miłosława Bożek, rzeczniczka kuratorium we Wrocławiu, dodaje konieczność reorganizacji sieci szkół i przedszkoli (łączenie placówek, przenoszenie uczniów) oraz likwidację oddziałów przedszkolnych przy szkołach podstawowych.
Planowana likwidacja szkół i przedszkoli w 2026 roku
Te przyczyny wynikają jednak z tych pierwszych. Z powodu małej liczby dzieci już w zeszłym roku wiele miejscowości przenosiło sześciolatków z zerówek w podstawówkach do przedszkoli, albo łączyło przedszkola i szkoły w zespoły. Ale niż postępuje i zagląda już nie tylko do przedszkoli, ale także do podstawówek.
Do wspomnianej już podstawówki w Dziepółci (woj. łódzkie) uczęszcza obecnie 25 uczniów oraz 11 dzieci do oddziału przedszkolnego. Roczny koszt utrzymania szkoły w 2025 roku wyniósł ponad 1,6 mln zł. Zdaniem władz gminy, chociaż sprzeciwia się temu kadra, wydatki te są niewspółmiernie wysokie w stosunku do liczby uczniów. Taniej będzie gminie zapłacić za dowóz dzieci do podstawówki w sąsiedniej miejscowości. Jeszcze mniej dzieci, bo 34, uczy się np. w SP w Marianówce (woj. lubelskie).
Z kolei tylko 26 uczniów chodzi do podstawówki w Oblekoniu (woj. świętokrzyskie, gmina Pacanów), stąd ta szkoła również znalazła się na liście placówek do likwidacji. Nielepiej sytuacja wygląda na Mazowszu. Np. SP w Iwowem (pow. garwoliński) ma tylko 23 uczniów, SP im. Kusocińskiego w Sadku (pow. szydłowiecki) 21, a SP w Brzeźnicy (pow. kozienicki ) – 16 uczniów. Niemal tyle samo osób liczy niekiedy szkolna kadra w tak małych szkołach.
Szkoła do likwidacji czy nie?
Mimo wszystko, jak tłumaczy Andrzej Kulmatycki z kuratorium oświaty w Warszawie, każdy przypadek wystąpienia przez jednostkę samorządu terytorialnego z wnioskiem i uchwałą intencyjną o zamiarze likwidacji szkoły lub przedszkola podlega szczegółowej analizie. - Wydane pozytywne opinie dotyczą szkół z małą liczbą uczniów. Pod uwagę są brane, obok aspektów formalnych np. terminowego poinformowania o zamiarze likwidacji szkoły przez władze gminy lub powiatu, przede wszystkim kwestie zapewnienia uczniom co najmniej równorzędnych warunków nauki. Analizowane są kwestie związane m.in. z warunkami nauki uczniów w nowej placówce, liczebności klas, zmianowości, organizacji pracy świetlicy, pomocy psychologiczno-pedagogicznej, zapewnienia odpowiedniego dowozu do i ze szkoły oraz kwestie bezpieczeństwa – wylicza.
Kuratorium Oświaty w Szczecinie szczegółowo wyjaśnia, jak to wyglądało w ich wypadku. W tym roku szkolnym wpłynęły do nich informacje o zamiarze likwidacji: trzech oddziałów przedszkolnych, trzech podstawówek, dwóch szkół branżowych I stopnia, jednego technikum, jednego liceum dla dorosłych i czterech szkół policealnych. - Kurator wydał trzy pozytywne opinie dotyczące likwidacji szkół podstawowych, w tym jedna dotyczyła likwidacji filii, w której już nie było uczniów (likwidacja Szkoły Filialnej w Stołecznej). W przypadku szkół branżowych, technikum, liceum dla dorosłych oraz szkół policealnych – kurator wydał opinie pozytywne, ze względu na brak uczniów w tych szkołach. W pozostałych przypadkach opinia nie została jeszcze wydana – wyjaśnia Agnieszka Lisowska, rzeczniczka kuratorium w Szczecinie.
Dla porównania pięć lat temu w całej Polsce zlikwidowano 200 szkół i przedszkoli. Najwięcej na Lubelszczyźnie i na Śląsku. Co ważne ostateczną decyzję o likwidacji podejmuje organ prowadzący (ale potrzebuje do tego pozytywnej opinii z kuratorium). Jednocześnie jednostce samorządu terytorialnego przysługuje możliwość wniesienia zażalenia na uzyskaną opinię od kuratora, co powoduje, że nie jest ona wiążąca, a sprawa jest procedowana przez organ drugiej instancji, czyli MEN.
MEN planuje zmiany
Resort edukacji w związku z kiepską demografia przygotował tzw. ustawę osłonową (ustawa z dnia 13 lutego 2026 r. o zmianie ustawy – Prawo oświatowe oraz niektórych innych ustaw), która ma chronić małe szkoły przed zlikwidowaniem. Nowe przepisy zakładają m.in.:
- tworzenie szkół obejmujących klasy I–III albo IV–VIII, dzięki czemu najmłodsze dzieci będą mogły uczyć się blisko domu, a starsi uczniowie w dobrze wyposażonych szkołach,
- możliwość zapisania do świetlicy w małych szkołach podstawowych także dzieci z oddziałów przedszkolnych,
- możliwość wykorzystania budynków oświatowych na potrzeby lokalnej społeczności, np. do opieki żłobkowej, realizacji przedsięwzięć kulturalnych, czy polityki senioralnej.
- Istotne jest to w związku z tym, że – jak przewiduje GUS – w 2060 r. osoby w wieku 65 lat i starsze mają stanowić prawie 33 proc. populacji (w porównaniu z około 20 proc. w 2023 r.). Oznacza to wzrost prognozowanej liczby seniorów o ponad 2,5 miliona osób. Proponowane przepisy są tak skonstruowane, że gwarantują pełne bezpieczeństwo uczniom - zaznacza Ewelina Gorczyca, rzeczniczka MEN. Ustawa została skierowana do podpisu Prezydenta RP i oczekuje na jego decyzję.
Związek Nauczycielstwa Polskiego szacuje się, że w najbliższych latach może ubyć nawet pół tysiąca szkół. W ostatnich 20 latach liczba uczniów w polskich szkołach zmalała bowiem prawie o milion. MEN sugerując się prognozami GUS, przewiduje, że do 2060 roku liczba dzieci zmniejszy się nawet o 30 proc.
Informacje do kuratoriów oświaty o zamiarze likwidacji szkół i przedszkoli:
- Woj. kujawsko-pomorskie – 40
- Woj. mazowieckie – 38
- Woj. śląskie – 30
- Woj. lubuskie – 25
- Woj. wielkopolskie – 23
- Woj. dolnośląskie – 23
- Woj. opolskie – 18
- Woj. podkarpackie – 16
- Woj. pomorskie - 15
- Woj. lubelskie – 15
- Woj. łódzkie – 14
- Woj. zachodniopomorskie – 14
- Woj. małopolskie – 10
- Woj. podlaskie – 9
- Woj. świętokrzyskie – 7
- Woj. warmińsko-mazurskie – 1
Źródło: Radio ZET
Byłeś świadkiem czegoś niespodziewanego? Masz temat, którym powinniśmy się zająć?
Zgłoś sprawę przez Czerwony telefon Radia ZET
