Lato wystawia psychikę młodych na próbę. Eksperci wskazują, na co zwrócić uwagę
Lato dla części osób w wieku 15-24 lat bywa okresem zwiększonego obciążenia psychicznego - alarmują eksperci z Instytutu Psychiatrii i Neurologii. - Współpraca zwiększa szanse na wczesną interwencję - tłumaczy dr hab. Łukasz Wieczorek z IPiN. Analizy ekspertów wskazują m.in. na współwystępowanie fal upałów z podwyższoną dynamiką kryzysów psychicznych. Na co warto zwrócić szczególną uwagę?
Z tego artykułu dowiesz się:
- Jak wysokie temperatury wpływają na zdrowie psychiczne młodych.
- Dlaczego lato stanowi dodatkowe wyzwanie dla młodzieży w kryzysie.
- Co mogą robić bliscy, aby wspierać młodych w kryzysie psychicznym latem.
- Które instytucje oferują wsparcie młodzieży w kryzysie psychicznym.
Lato, które wielu osobom kojarzy się z odpoczynkiem i beztroską, dla części młodych ludzi (15-24 lat) bywa czasem zwiększonego obciążenia psychicznego. Jak wynika z badań opublikowanych w „American Journal of Psychiatry”, w cieplejszych miesiącach odnotowuje się statystyczny wzrost liczby samobójstw (średnio o 2,68 proc. na każdy wzrost temperatury o 1 stopień Celsjusza, przy czym statystyka ta była wyższa w grupie kobiet).
Eksperci podkreślają jednak, że warunki atmosferyczne nigdy nie są bezpośrednią przyczyną tragedii. Temperatura działa jako dodatkowy, środowiskowy stresor. Wysokie temperatury i upalne noce mogą istotnie pogarszać jakość snu, co bezpośrednio wpływa na stabilność emocjonalną, a zmiany neurochemiczne wywołane upałami mogą nasilać lęk i impulsywność u osób, które już wcześniej zmagały się z głębokim kryzysem.
Dlaczego lato może być trudnym okresem?
Wakacje oznaczają dla młodych ludzi zmianę codziennego rytmu i odejście od rutyny, która na co dzień zapewnia poczucie stabilności. Późniejsze godziny snu, przerwy w terapii, mniejsza dostępność części placówek pomocowych, zmiana grupy rówieśniczej czy czasowa nieobecność bliskich mogą dodatkowo utrudniać radzenie sobie z trudnymi emocjami. Znaczenie ma również większa obecność w mediach społecznościowych, gdzie młodzi ludzie stykają się z często wyidealizowanym obrazem wakacyjnej codzienności. Wszystkie te czynniki mogą zwiększać stres, osłabiać zdolność radzenia sobie z trudnościami i potęgować poczucie zagubienia czy braku kontroli.
Na potrzebę szczególnej troski o zdrowie psychiczne młodych osób wskazują także polskie dane. W latach 2023-2025 liczba samobójstw w całej populacji zmniejszyła się o 8,7 proc., jednak wśród dzieci i młodzieży do 19. roku życia wzrosła o 11 proc. Dane te nie dotyczą wyłącznie okresu wakacyjnego, ale pokazują, że młodzi ludzie pozostają grupą szczególnie narażoną na kryzysy psychiczne. Dlatego potrzebują stałego dostępu do pomocy oraz skutecznych, systemowych działań profilaktycznych. Przedłużające się pogorszenie samopoczucia, zwłaszcza przy braku odpowiedniego wsparcia, może stopniowo ograniczać możliwości radzenia sobie z trudnościami. Narastające poczucie bezsilności, osamotnienia i izolacji może z kolei prowadzić do pogłębiania się kryzysu zdrowia psychicznego, również do kryzysu suicydalnego.
„Kryzys psychiczny wymaga koordynacji działań"
Zapobieganie kryzysowi zdrowia psychicznego to wspólna odpowiedzialność. Młoda osoba doświadczająca kryzysu nie zawsze trafia od razu do specjalisty psychiatrii. Pomocy może szukać u lekarza rodzinnego, pedagoga, psychologa, farmaceuty, pielęgniarki środowiskowej, ratownika medycznego czy funkcjonariusza służb. Każda z tych osób może jako pierwsza zauważyć niepokojące sygnały i stać się ważnym ogniwem systemu wsparcia. Dlatego tak istotne jest, aby wiedziała, jak rozpoznać kryzys i właściwie na niego zareagować.
- Bardzo rzadko osoba w kryzysie trafia od razu do psychiatry. Najczęściej wcześniej kontaktuje się z lekarzem POZ, nauczycielem, farmaceutą czy funkcjonariuszem służb. Dlatego tak ważne jest, aby wszystkie te środowiska posługiwały się wspólnymi zasadami postępowania i wiedziały, jak reagować na sygnały ostrzegawcze - podkreśla dr Daria Biechowska, ekspertka Instytutu Psychiatrii i Neurologii w Warszawie. Specjaliści od lat zwracają uwagę na znaczenie ciągłości opieki i wczesnego reagowania na sygnały ostrzegawcze. W okresie wakacyjnym, kiedy zmienia się rytm funkcjonowania szkół, poradni i części placówek, utrzymanie stałego wsparcia ma szczególne znaczenie.
- Kryzys psychiczny wymaga koordynacji działań. Jeśli szkoła, podstawowa opieka zdrowotna, służby ratunkowe i specjalistyczne placówki psychiatryczne działają w oderwaniu od siebie, ryzyko przeoczenia sygnałów rośnie. Współpraca zwiększa szanse na wczesną interwencję - wskazuje dr hab. Łukasz Wieczorek z Instytutu Psychiatrii i Neurologii w Warszawie.
Eksperci mówią, na co zwrócić uwagę latem
Często pierwszym sygnałem związanym z trudnościami psychicznymi są subtelne, ale utrzymujące się zmiany w sposobie funkcjonowania - inne niż dotąd reakcje, wyraźna rezygnacja z kontaktu, brak inicjatywy czy widoczne napięcie. Jeśli utrzymują się przez kilka dni i odbiegają od dotychczasowego zachowania, warto zatrzymać się i zapytać, co się dzieje.
Szczególnie niepokojące mogą być sytuacje, gdy młoda osoba:
- przestaje odpowiadać na wiadomości i izoluje się od rówieśników,
- mówi o braku sensu, beznadziei lub byciu „ciężarem” dla innych,
- nagle porzuca dotychczasowe pasje i aktywności,
- reaguje nadmierną drażliwością lub impulsywnością,
- wyraźnie zmienia rytm snu (np. nie śpi nocą i przesypia większość dnia).
W takich momentach najważniejsze jest, by nie pozostawiać tej osoby samej z trudnymi emocjami. Spokojna, uważna rozmowa - bez ocen, bez moralizowania i bez prób natychmiastowego „naprawiania” sytuacji może być pierwszym krokiem do realnego wsparcia. Często to właśnie bliscy jako pierwsi zauważają subtelne zmiany, dlatego ich rola jest kluczowa.
W okresie wakacyjnym szczególnie ważne jest utrzymanie względnie stałego rytmu dnia, planowanie przerw w terapii z wyprzedzeniem oraz podtrzymywanie regularnego kontaktu z bliskimi. Nawet krótka, spokojna rozmowa może mieć znaczenie. Zadbane relacje i przewidywalność codzienności są jednym z najważniejszych czynników ochronnych. - Rozwój kryzysu zdrowia psychicznego ma często charakter stopniowy, a jego pierwsze symptomy bywają mało uchwytne. Dlatego tak ważne jest, aby zwracać uwagę na zmiany w codziennym funkcjonowaniu młodej osoby - przypomina dr Daria Biechowska. Trudności psychiczne nie mają kalendarza. Dlatego uważność i współpraca między środowiskami również nie powinny być sezonowe.
Gdzie szukać wsparcia?
Jeśli przeżywasz trudności i myślisz o odebraniu sobie życia lub chcesz pomóc osobie zagrożonej, pamiętaj, że możesz skorzystać z bezpłatnych numerów pomocowych dostępnych przez całą dobę:
- 800 70 22 22 - Centrum Wsparcia dla Osób Dorosłych w Kryzysie Psychicznym (całodobowo)
- 116 123 - Telefon Wsparcia Emocjonalnego dla Dorosłych (całodobowo)
- 116 111 - Telefon Zaufania dla Dzieci i Młodzieży (całodobowo, dostępny również czat online na stronie 116111.pl)
- 800 12 12 12 - Dziecięcy Telefon Zaufania Rzecznika Praw Dziecka (całodobowo)
- 800 100 100 - Telefon dla Rodziców i Nauczycieli w sprawie Bezpieczeństwa Dzieci (wsparcie m.in. dla dorosłych zaniepokojonych sytuacją dziecka)
- 112 - Numer alarmowy w sytuacji bezpośredniego zagrożenia zdrowia lub życia
Źródło: Radio ZET
Byłeś świadkiem czegoś niespodziewanego? Masz temat, którym powinniśmy się zająć?
Zgłoś sprawę przez Czerwony telefon Radia ZET
