Recyklomat czy zbiórka manualna? Gdzie lepiej oddawać zużyte opakowania

Dwie metody zwrotu opakowań w systemie kaucyjnym

System kaucyjny w Polsce działa na dwóch podstawowych modelach zwrotu opakowań. Klienci mogą oddać butelki i puszki do automatu, czyli recyklomatu, albo skorzystać ze zbiórki manualnej, prowadzonej przez sklep. Oba rozwiązania mają ten sam cel – odzysk surowców i zwrot kaucji – ale różnią się wygodą, kosztami obsługi, wpływem na organizację sklepu oraz aspektami ekologicznymi.

Redakcja poleca

System kaucyjny to "porażka"? Tylu Polaków jeszcze nie korzystało

Jak działa system kaucyjny? Jak odzyskać kaucję? Najczęstsze pytania i odpowiedzi. Przewodnik

Co jest najkorzystniejsze z perspektywy konsumenta? Odpowiedź ta nie jest jednoznaczna, biorąc pod uwagę czas i wygodą przedsięwzięcia związanego ze zbiórką i zwrotem opakowań. Recyklomat przyjmuje opakowania automatycznie. Klient wkłada butelkę lub puszkę, system skanuje kod, weryfikuje opakowanie i nalicza należny zwrot kaucji. To rozwiązanie znane z wielu krajów Europy, szczególnie popularne w dużych sklepach i marketach. Z kolei w zbiórce manualnej opakowania przyjmuje pracownik sklepu, który sprawdza je ręcznie, odbiera od klienta i rozlicza kaucję. Z takiego rozwiązania częściej korzystają mniejsze placówki, które nie chcą lub nie mogą inwestować w automat.

Recyklomat wygodniejszy dla klientów, ale droższy dla sklepu

Z punktu widzenia konsumenta recyklomat często jest rozwiązaniem najwygodniejszym. Zwrot opakowań przebiega szybciej, bez konieczności angażowania pracownika. Klient samodzielnie oddaje butelki i puszki, a następnie odbiera potwierdzenie lub bon. Z drugiej strony na obecnym etapie, kiedy dostęp do automatów wciąż jest ograniczony, trudno przewidzieć, kiedy w kolejce  pojawi się osoba z kilkoma workami opakowań i przyjdzie nam długo czekać. Może się też zdarzyć, że  automat się zawiesi lub nie będzie chciał przyjąć opakowań. Na szczęście takie sytuacje mimo wszystko są sporadyczne, a z czasem i wraz z rozwojem systemu będą pojawiać się coraz rzadziej.

Z drugiej strony zbiórka automatyczna to także korzyść organizacyjna dla sklepu. Personel nie musi każdorazowo przerywać pracy przy kasie, aby przyjmować kolejne opakowania. Przy dużej liczbie klientów ma to ogromne znaczenie.

Wadą są jednak koszty. Zakup lub dzierżawa recyklomatu to wydatek, na który nie każdy sklep może sobie pozwolić. Do tego dochodzi serwis urządzenia, miejsce potrzebne na jego ustawienie oraz ryzyko awarii. Jeśli automat przestaje działać, pojawia się frustracja klientów i konieczność szybkiej reakcji.

Redakcja poleca

Co naprawdę dzieje się z nieodebraną kaucją? Ekspertka o „największym micie systemu”

Padł rekord. Tyle mężczyzna "zarobił" na kaucji z butelek

Ważną zaletą recyklomatu jest także zgniatanie opakowań już na miejscu. Dzięki temu zajmują mniej przestrzeni podczas transportu, co może ograniczać liczbę kursów i emisje związane z logistyką. To właśnie ta metoda jest docelowo w systemie najbardziej pożądana — zarówno dla wygody konsumentów, jak i sklepów — a także dla zmniejszania śladu węglowego.

Zbiórka manualna tańsza na start, ale bardziej pracochłonna

Dla wielu małych sklepów zbiórka manualna to jedyne realne rozwiązanie — przynajmniej na początku funkcjonowania systemu. Nie wymaga inwestycji w drogie urządzenie ani wydzielania dodatkowej przestrzeni na automat. Placówka może wejść do systemu niższym kosztem i szybciej rozpocząć przyjmowanie opakowań.

Problem pojawia się w codziennym funkcjonowaniu. Każda butelka czy puszka musi zostać przyjęta przez pracownika. To oznacza dodatkowe obowiązki, poświęcony czas i większe obciążenie personelu. W godzinach szczytu może to powodować kolejki i spowalniać obsługę klientów.

Redakcja poleca

Konsumenci skarżą się na "przekręt" na kaucję. Po zakupach można się zdziwić

Błąd w systemie kaucyjnym. Za te puszki kaucji nie płacili, ale pieniądze odzyskiwali

Dochodzi także kwestia magazynowania. Niezgniecione opakowania zajmują dużo miejsca, dlatego sklepy muszą przechowywać worki lub pojemniki do czasu odbioru. W małych lokalach zaplecze bywa ograniczone, co staje się realnym problemem organizacyjnym. Poza tym, niezgniecione butelki musza zostać odebrane i w takiej formie przewiezione do centrów sortujących. To znowu rodzi poważny  zarzut o  „wożenie” powietrza.

Co lepsze dla środowiska?

Na pierwszy rzut oka recyklomat wydaje się bardziej ekologiczny, bo kompresuje opakowania i ułatwia transport większej liczby surowca naraz. To rzeczywiście ważna zaleta.

Z drugiej strony samo urządzenie zużywa energię, wymaga produkcji, serwisowania i późniejszej wymiany. W ocenie ekologicznej trzeba więc patrzeć szerzej niż tylko na jeden etap działania systemu. Zbiórka manualna nie wymaga dodatkowej maszyny, ale częściej wiąże się z przewozem większej objętości pustych opakowań. Jeśli logistyka jest źle zorganizowana, może to znacznie zwiększać koszty środowiskowe.

Najwięcej zależy więc od sprawności całego systemu: lokalnych punktów odbioru oraz coraz powszechniejszego korzystania przez sklepy z recyklomatów.

Gdzie lepiej oddawać opakowania?

Dla klientów w większych miastach i tam, gdzie są duże markety, zwykle wygodniejszy będzie recyklomat. Z kolei z punktu widzenia ekologii kluczowe znaczenie ma nie sama metoda przyjęcia opakowania, lecz to, jak dobrze działa cały łańcuch odbioru i recyklingu.

W praktyce oba modele będą się uzupełniać. Automaty sprawdzą się tam, gdzie zwrotów jest dużo, a zbiórka manualna tam, gdzie liczy się elastyczność i niższy koszt wejścia do systemu. Dzięki temu konsumenci zyskują więcej miejsc oddawania opakowań, a to właśnie dostępność systemu może przesądzić o jego sukcesie. Warto jeszcze pamiętać, że system nie funkcjonuje w próżni. W jego obrębie cały czas będą wdrażane zmiany, wprowadzane będą nowe, potrzebne przepisy, a z czasem dylematy konsumentów o tym, gdzie bardziej opłaca się oddawać opakowania, będą coraz rzadsze.

Źródło: Radio ZET