Wyniki PISA 2022. Jak wypadli polscy uczniowie? "Sygnał alarmowy dla systemu edukacji"

PISA (Program Międzynarodowej Oceny Umiejętności Uczniów) to największe międzynarodowe badanie, które co trzy lata sprawdza umiejętności 15-latków w trzech dziedzinach. W każdej edycji jedna z dziedzin ma charakter wiodący. W najnowszym PISA pod lupą znalazła się matematyka, a konkretnie to w jakim stopniu uczniowie potrafią wykorzystać umiejętności matematyczne do opisu, analizy i prognozowania różnych zjawisk.

Oprócz tego sprawdzano u 15-latków rozumienie tekstu czytanego i rozumowanie w naukach przyrodniczych. Badanie przeprowadzono wiosną w 2022 roku (ze względu na pandemię przesunięto je z 2021 roku). W Polsce wzięło w nim udział ponad 6 tys. uczniów z klas pierwszych z liceów, techników i branżówek – w sumie z 240 szkół. W poprzednich edycjach, jeszcze przed reformą edukacji, badani byli gimnazjaliści. Zdobywali oni jedne z najwyższych not. Jak było teraz?

PISA. Wyniki uczniów powyżej średniej, ale...

We wszystkich trzech badanych obszarach wyniki naszych uczniów są powyżej średniej dla krajów OECD (Organizacja Współpracy Gospodarczej i Rozwoju, która zrzesza kilkadziesiąt państw). Są one jednak znacznie niższe niż w poprzedniej edycji badania z 2018 roku. Tak wynika z raportu opracowanego przez Instytut Badań Edukacyjnych, który odpowiadał za realizację PISA w Polsce.

Najwyższe wyniki na świecie w zakresie umiejętności matematycznych, rozumienia czytanego tekstu i rozumowania w naukach przyrodniczych uzyskali 15-latkowie z państw azjatyckich, m.in. z Singapuru czy Tajwanu. Wśród krajów UE najlepiej ze wszystkimi trzema dziedzinami poradzili sobie uczniowie z Estonii.

Jeśli weźmiemy pod uwagę część matematyczną, główną w tym roku, to Polska zajmuje 15. miejsce spośród 81 państw i regionów świata biorących udział w badaniu. Podobne wyniki jak polscy uczniowie uzyskały: Holandii, Finlandia, Dania, czy Wielka Brytania. Wynik 15-latków z Polski z matematyki jest jednak znacząco niższy niż w poprzedniej edycji PISA (różnica 27 punktów).

„Polska znajduje się w grupie 14 krajów i regionów, które zanotowały wynik niższy o ponad 20 punktów” – czytamy w raporcie. Kraje OECD również spadły w tej dziedzinie, ale średnio o 15 punktów. W Polsce nie zaobserwowano statystycznie istotnej różnicy między matematycznymi osiągnięciami chłopców i dziewczyn. Taka różnica utrzymuje się jednak w krajach OECD - chłopcy osiągają wyższe wyniki z matematyki.

Polscy uczniowie utrzymują się w górnej części tabeli (16. miejsce) także w dziedzinie rozumienia czytanego tekstu. Podobne wyniki ma Wielka Brytania, Finlandia, Dania, czy Czechy. Średni wynik osiągnięty przez polskich uczniów znów jest jednak znacząco niższy (o 23 punkty) niż w 2018 roku. Kraje OECD średnio spadły w tej dziedzinie o 10 punktów w porównaniu z poprzednią edycją PISA. Pod względem umiejętności czytelniczych lepiej wypadają dziewczynki – zarówno w Polsce, jak i w większości państw biorących udział w badaniu.

Redakcja poleca

Uczniowie w szkole, nauczyciel zdalnie w innym mieście. "Remedium na braki kadrowe"

Strzelnica jest, nauczyciel też, ale strzelania dla uczniów nie ma. "Poczekamy"

Spadku w krajach OECD nie widać w przypadku nauk przyrodniczych. Wyniki uczniów z 2022 roku były porównywalne do tych sprzed czterech lat. Ale, niestety, nie w Polsce. Według najnowszej edycji badania polscy uczniowie z tej części otrzymali wynik słabszy o 12 punktów w porównaniu z 2018 rokiem.

Licea najlepiej

Zgodnie z założeniami badania oceniając uczniów, wyznaczono poziomy umiejętności. Poziom piąty i szósty to najlepsze wyniki. Te poniżej poziomu drugiego oznaczano jako najsłabsze, uznane przez UE jako "niewystarczające do sprawnego funkcjonowania w społeczeństwie". Niestety, w każdej z badanych dziedzin grupa uczniów w Polsce z najniższymi wynikami znacznie się powiększyła. Najniższe umiejętności z matematyki stwierdzono u 23 proc. polskich 15-latków, z rozumienia czytanego tekstu – u 22 proc., a z nauk przyrodniczych – u 19 proc. uczniów.

IBE jednocześnie przypomina, że Rada Unii Europejskiej zarekomendowała krajom członkowskim, by do 2020 roku grupa takich uczniów nie przekraczała 15 proc. W 2018 roku Polska była jednym z nielicznych krajów UE, którym udało się to osiągnąć we wszystkich trzech dziedzinach. Teraz cele rekomendowane przez UE spełniła jedynie Estonia.

„Tak wysokie odsetki uczniów na najniższych poziomach umiejętności są niewątpliwie sygnałem alarmowym dla polskiego systemu edukacji. Jest to sytuacja, która wymaga pogłębionej analizy i podjęcia działań na rzecz wsparcia uczniów o najniższych kompetencjach” – zaznaczają autorzy raportu.

Osiągnięcia 15-latków różnią się w zależności od typu szkoły średniej. „Bardzo niepokojące są wyniki uczniów szkół branżowych. 66 proc. 15-latków uczęszczających do tych szkół ma bardzo niskie umiejętności matematyczne” - zauważają w raporcie eksperci. W przypadku rozumienia czytanego tekstu najniższe wyniki odnotowuje 65 proc. 15-latków z branżówek, a w naukach przyrodniczych – 55 proc. Wśród uczniów techników przeważają uczniowie z przeciętnymi umiejętnościami. Najlepsze wyniki osiąga młodzież licealna.

Reforma edukacji nie pomogła

„Analizując wyniki badania PISA 2022, należy brać pod uwagę, że na systemy edukacji na całym świecie ogromny wpływ miała pandemia. Brak bezpośredniego kontaktu z nauczycielami i rówieśnikami oraz wprowadzenie nauki zdalnej mogły przełożyć się na skuteczność kształcenia umiejętności sprawdzanych w badaniu” – oceniają eksperci z IBE.

W Polsce doszedł jeszcze jeden problem, przez co spadek wyników jest większy. Tak jak przewidywali eksperci zadziałała reforma edukacji z 2017 roku likwidująca gimnazja. Te wymuszały wyjście dzieci z małych gminnych szkół do większych placówek. Dzięki temu wyrównywano szanse uczniów wcześniej gorzej radzących sobie z nauką lub nie odnajdujących się w dotychczasowym środowisku.

Reforma zmieniła też system kształcenia i podstawę programową. We wcześniejszych edycjach PISA 15-latkowie byli badani tuż przed egzaminami gimnazjalnymi. Wszystko mieli więc powtórzone, poza tym egzamin gimnazjalny był bardziej związany z matematyką funkcjonalną (tak jak PISA). Po trzecie teraz egzamin ósmoklasisty na koniec podstawówki nie obejmuje nauk przyrodniczych, więc znaczenie tych przedmiotów dla uczniów i mobilizacja do nauki biologii czy geografii spadła, stąd też gorsze wyniki z tej części badania.

Źródło: Radio ZET

• Nie tylko jedna szkoła, ale cała gmina bez prac domowych. "Nie możemy tkwić w starych ramach"
• Pogarda plus. Koniec kadencji Przemysława Czarnka w MEiN. Jak oceniają ją nauczyciele?
• Ile najmniej zarabia nauczyciel, ile najwięcej? Pensje mogą się różnić nawet o 5 tysięcy złotych