„Było fascynującym eksperymentem”. Na zapomnianym osiedlu PRL mieszkała legenda rocka
Jest jednym z najwybitniejszych przykładów powojennego modernizmu w architekturze. Zatrasie, osiedle eksperyment, wzniesiono w latach 60. XX wieku na warszawskim Żoliborzu. - Do dziś zachwyca kameralność tej zabudowy - mówi nam Sebastian Czarnecki, twórca „Przewodnika Modernistycznego”, który odtwarza kultowe warszawskie budynki w miniaturowej wersji. To właśnie na Zatrasiu mieszkał lider legendarnej rockowej grupy.
Z tego artykułu dowiesz się:
- Jakie były założenia projektu osiedla Zatrasie.
- Dlaczego jest ono przykładem idei „miasta-ogrodu”.
- Które cechy architektoniczne wyróżniają Zatrasie.
- Jaki był wpływ decyzji konserwatora zabytków na osiedle.
Zatrasie to osiedle znajdujące się na warszawskim Żoliborzu pomiędzy ulicami: Przasnyską, Krasińskiego, Broniewskiego i Elbląską. Powstało na terenie dawnej kolonii Kościuszki, wzniesionej w latach 20. XX wieku. Zabudowa ta spłonęła podczas Powstania Warszawskiego i nie została później odbudowana.
Osiedle przeznaczone dla 7700 osób zostało zbudowane w latach 1962-1968 według projektu architekta Jacka Nowickiego. - Zatrasie było fascynującym eksperymentem stworzenia tzw. „jednostki sąsiedzkiej”. Chodziło o pełną samowystarczalność — mówi nam Sebastian Czarnecki, twórca „Przewodnika Modernistycznego” po Warszawie i pasjonat modernizmu, który buduje miniatury budynków z klocków Lego.
Zatrasie miało własne zaplecze edukacyjne, handlowe i sportowe, by mieszkańcy mieli pod ręką wszystko, co ważne. Jak wyjaśnia nasz rozmówca, z perspektywy urbanistycznej osiedle jest niezwykle charakterystyczne. - Patrząc na Google Maps, od razu rzucają się w oczy bloki ustawione w specyficzne, geometryczne zygzaki, które tworzą unikalny rytm przestrzeni - tłumaczy Sebastian Czarnecki. I dodaje, że Zatrasie to osiedle, które od lat pozostaje w niesłusznym cieniu słynnych Sadów Żoliborskich.
Zatrasie jako kontynuacja „miasta-ogrodu”. Tu mieszkał Muniek Staszczyk, lider T.Love
Przedsięwzięcie jest też kontynuacją idei „miasta-ogrodu”. Wśród charakterystycznych rozwiązań architektonicznych osiedla wyróżniają się ogródki umiejscowione przy parterowych mieszkaniach. - Mamy tu ogromne przestrzenie między budynkami i wszechobecną zieleń. Do dziś zachwyca kameralność tej zabudowy oraz fakt, że ruch kołowy został tu ograniczony do absolutnego minimum - wyjaśnia nasz rozmówca. Charakterystycznym elementem budynków na Zatrasiu są zewnętrzne, kręcone klatki schodowe. - Fenomenalne, ażurowe schody zewnętrzne to detal niemal niespotykany na taką skalę - dodaje Sebastian Czarnecki.
Zdaniem twórcy aplikacji o modernizmie wnętrza każdej z ośmiu kolonii to gratka dla fanów detalu. - Znajdziemy tam minimalistyczne murki, różnice poziomów i betonowe elementy małej architektury. Ciekawostką, której nie widać na pierwszy rzut oka, jest kontrast funkcjonalny – niskie bloki oferują duże mieszkania (M3, M4), podczas gdy te najwyższe składają się głównie z mniejszych jednostek (M1, M2). Podczas spaceru warto wejść choć na kilka stopni tych kręconych schodów i spojrzeć z góry na panoramę Sadów Żoliborskich — podsumowuje nasz rozmówca.
Ciekawostką jest fakt, że na ulicy Przasnyskiej na Zatrasiu przez 10 lat mieszkał lider zespołu T. Love Muniek Staszczyk, który ma wielki sentyment do Żoliborza. Jak sam podkreśla, to właśnie w tamtejszym mieszkaniu powstawały takie płyty legendarnej rockowej grupy jak: „King”, „Prymityw”, „Al Capone” i „Antyidol”.
Warto wspomnieć, że w kwietniu 2025 roku Mazowiecki Wojewódzki Konserwator uznał osiedle Warszawskiej Spółdzielni Mieszkaniowej Zatrasie za zespół o szczególnej wartości historycznej i architektonicznej, i wpisał je do rejestru zabytków. Spółdzielnia odwołała się od tej decyzji, argumentując, że może ona zablokować konieczne inwestycje. W grudniu 2025 roku minister kultury uchylił rozstrzygnięcie konserwatora i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia.
Źródło: Radio ZET
Byłeś świadkiem czegoś niespodziewanego? Masz temat, którym powinniśmy się zająć?
Zgłoś sprawę przez Czerwony telefon Radia ZET
