Mówią na to repliki, a to po prostu „podróby”. Komu szkodzi ich kupowanie? Ekspert wyjaśnia

Polacy chętnie kupują podrobione produkty

Choć podróbki od lat kojarzą się głównie z bazarami, dziś coraz częściej trafiają do klientów za pośrednictwem internetu. Dawniej ich kupowanie było synonimem tandety, dziś w sieci coraz częściej spotkać się można z modnym określeniem „replika”, które ma w ładny sposób nazywać to samo: podrobiony towar. To wciąż ogromny biznes – tylko w 2024 roku służby w Unii Europejskiej zatrzymały ponad 112 mln podrobionych produktów o szacunkowej wartości 3,8 mld euro. Niestety Polska znalazła się w gronie czołowych państw odpowiadających za 90 proc. wszystkich zatrzymań takich towarów w UE.

Redakcja poleca

Podróbki kawy zalewają Polskę. To oszuści wsypują do opakowania

Gigant zamyka fabrykę. Te słodycze były prawdziwym hitem

Dlaczego handel podróbkami wciąż kwitnie? Wielu konsumentów świadomie decyduje się na zakup podróbek, licząc na wygląd zbliżony do markowego produktu za ułamek ceny. Mało kto nie rozumie, z czego wynikać może atrakcyjność cenowa rzekomo oryginalnego towaru. Jednocześnie mocno rozwija się rynek fałszywek, które niemal do złudzenia przypominają oryginały i są bardzo dobrze wykonane pod względem jakości. Z drugiej strony jedno z niedawnych badań publikowanych na łamach „Journal of Consumer Psychology” pokazuje, że to nie dążenie do fałszywego manifestowania bogactwa jest jednym z głównych powodów kupowania falsyfikatów.

„Kupując je, konsumenci mają poczucie, że walczą z systemem, który stworzyły marki luksusowe i przyczyniają się do przynajmniej częściowego zmniejszenia nierówności społecznych” – zwraca uwagę Rzeczpospolita w artykule komentującym ww. badanie.

Podrabianie – zagrożenie dla europejskiego wzornictwa

Jest jednak i druga strona medalu: to, w jaki sposób cały rynek podrabianych produktów i jego rozwój wpływa na producentów i samych konsumentów. Bo podrabianie dotyczy nie tylko perfum, odzieży, torebek czy zegarków, które kojarzymy z wielkimi, światowymi markami i miliardowymi biznesami, ale też produktów, które wytwarzane są przez mniejsze i średnie firmy. Na podrabianie towarów narażone są także meble, biżuteria czy różnego typu akcesoria. Tym, co łączy je wszystkie, jest wzornictwo.

Z najnowszego badania Urzędu Unii Europejskie ds. Ochrony Własności Intelektualnej (EUIPO) wynika, że niemal trzech na czterech konsumentów w Unii Europejskiej jest gotowych zapłacić więcej za produkty o lepszym wzornictwie. Dla 80 proc. kupujących w wieku 18-24 lat to właśnie design jest jednym z głównych czynników decyzyjnych przy zakupie. W Polsce 77 proc. konsumentów deklaruje, że zapłaci więcej za produkty lepiej zaprojektowane.

W odniesieniu do poszczególnych sektorów dane wskazują, że wzornictwo ma szczególne znaczenie w branży meblarskiej i modowej – aż 76 proc. konsumentów w UE uważa je za bardzo ważne przy zakupie mebli, a 66 proc. – przy zakupie odzieży i akcesoriów. 

Redakcja poleca

Dlaczego wciąż dajemy się oszukiwać w sieci? Cyberprzestępcy wykorzystują AI i emocje

Rywal Shein i Temu już w Polsce. Polacy przekazują sobie wskazówki przez Discord i TikTok

– Europejskie wzornictwo stanowi jedną z naszych największych przewag konkurencyjnych. Kształtuje produkty, którym ufamy, które cenimy i z których korzystamy na co dzień, a zarazem pomaga przedsiębiorstwom wyróżnić się na rynku światowym. Badania potwierdzają, że konsumenci – zwłaszcza młodsze pokolenia – doceniają wartość dobrego wzornictwa. Ochrona wzorów przemysłowych daje twórcom pewność siebie potrzebną do wprowadzania innowacji, a przedsiębiorstwom przewagę konkurencyjną, przyczyniając się tym samym do wzrostu gospodarczego i konkurencyjności, od których zależy gospodarka Europy –  wskazuje João Negrão, dyrektor wykonawczy EUIPO.

Jednocześnie wraz ze wzrostem znaczenia wzornictwa jako czynnika wpływającego na decyzje konsumentów europejscy twórcy i przedsiębiorstwa narażeni są jednak na coraz większe ryzyko związane z podrabianiem produktów. Branże, takie jak odzieżowa oraz torebek, biżuterii i zegarków, które są szczególnie narażone na podrabianie produktów, każdego roku ponoszą straty spowodowane podrabianiem na łącznie niemal 15 mld euro. Tylko w Polsce podróbki powodują straty w tych sektorach w wysokości ponad 660 mln euro.

Tracą małe i średnie przedsiębiorstwa, ale i konsumenci

Na tego rodzaju naruszenia szczególnie narażone są małe i średnie przedsiębiorstwa, ponieważ często dysponują niewielką liczbą charakterystycznych wzorów produktów oraz mają ograniczone możliwości monitorowania i egzekwowania swoich praw do wzorów. Tracą jednak także konsumenci, bowiem oprócz skutków ekonomicznych podrobione produkty mogą stanowić poważne zagrożenie dla zdrowia i bezpieczeństwa. Podróbki generują także szkody środowiskowe, bo podrobione towary często nie spełniają norm jakościowych. To jednak nie wszystko.

– Obecność podróbek na rynku zabiera lub przynajmniej zmniejsza możliwość projektantów i firm zarobienia na swoich innowacjach i przez to na dłuższą metę to obniży innowacyjność gospodarcze i także dlatego zaszkodzi konsumentom – mówi dr Nathan Wajsman, główny ekonomista EUIPO.

Redakcja poleca

Dlaczego ludzie kupują na Shein i Temu? Ekspertka: "Uzależniają jak kasyno"

Toksyczna moda z Shein. Nowy raport obnaża prawdę

Badania pokazują również, że handel podrobionymi towarami wiąże się z działalnością zorganizowanych grup przestępczych, a w niektórych przypadkach także z wyzyskiem pracowników. Jak wskazuje EUIPO, sektory oparte na wzornictwie stanowią znaczną część działalności gospodarczej i zatrudnienia w UE. Zatrudniają one około 28 milionów osób, co stanowi około 13 proc. zatrudnienia unijnego, oraz generują ponad 16 proc. PKB UE.

Z badań EUIPO wynika ponadto, że małe przedsiębiorstwa, które rejestrują swoje wzory, generują o niemal 30 proc. więcej przychodów na pracownika i wypłacają o prawie 25 proc. wyższe wynagrodzenia niż te, które nie posiadają zarejestrowanych praw własności intelektualnej. Niestety pomimo tych korzyści jedynie około 1 proc. MŚP w UE posiada prawa do zarejestrowanych wzorów.

Źródło: Radio ZET/EUIPO